IJmuiden ligt op ramkoers met Tata

Ontslag Nederlandse Tata-directeur Directeur Theo Henrar verzette zich tegen een forse reorganisatie bij Tata IJmuiden. Zijn vertrek zet de verhoudingen binnen Tata op scherp.

De maandag vertrokken directeur Theo Henrar van Tata Steel Nederland in 2017 met toenmalig staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken bij Tata Steel in IJmuiden.
De maandag vertrokken directeur Theo Henrar van Tata Steel Nederland in 2017 met toenmalig staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken bij Tata Steel in IJmuiden. Foto Bas Czerwinski/ANP

„In onderling overleg” vertrekt directeur Theo Henrar (60) bij Tata Steel Nederland, zegt het staalconcern, dat hem dankt voor zijn „bijzondere leiderschap”. Hij is op straat gezet, weten personeel en de Nederlandse raad van commissarissen. Het resultaat zal hetzelfde zijn: een harde confrontatie tussen het Indiase moederbedrijf – vertegenwoordigd door de Europese directie – en zijn staaldochter uit IJmuiden. Met een belangrijke bijrol voor Tata Steel UK, het noodlijdende Britse zusje van Tata Steel Nederland.

De eerste tekenen van die confrontatie werden zichtbaar direct nadat Tata Steel Europe (TSE) maandagochtend het vertrek van Henrar had aangekondigd. De centrale ondernemingsraad (COR) van het Nederlandse staalbedrijf zegde meteen „het vertrouwen op” in de Europese leiding, terwijl de Nederlandse raad van commissarissen – die niet gaat over benoemingen van directieleden – een statement rondstuurde om duidelijk te maken dat deze zich tevergeefs verzette tegen Henrars vertrek. Vakbonden toonden zich „onthutst” (FNV) en „verbijsterd” (CNV). En de ongeveer 9.000 staalarbeiders van de Hoogovens in IJmuiden? Die zijn „ontzettend boos”, volgens COR-voorzitter Frits van Wieringen. Sommige medewerkers demonstreerden en legden het werk neer. Zelfs minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) sprak zich uit: het vertrek van Henrar is „nadelig voor Nederland”, aldus de minister.

Wat de directe aanleiding is voor Henrars al dan niet gedwongen vertrek is nog onduidelijk. Woordvoerders van het bedrijf in Nederland en Groot-Brittannië, waar de Europese leiding zetelt, gaven geen commentaar. Medewerkers in IJmuiden waar NRC mee sprak, kenden geen details. Maar het ligt voor de hand dat Henrar zijn aandeel in de maandenlange machtsstrijd binnen het staalconcern met vertrek heeft moeten bekopen.

Diepe crisis

Henrar, sinds 2008 directievoorzitter van Tata Steel Nederland, steunde personeel en vakbonden in hun verzet tegen een voorgenomen sanering van Tata’s Europese staalproductie. Nederlandse Tata-medewerkers zagen een bondgenoot in hem. „Hij was terughoudend in het schrappen van banen”, zegt Alex Tamis, programmeur bij Tata in IJmuiden. „Ik denk dat ze hem er daarom hebben uitgeschopt.”

Vorig jaar maakte Henrik Adam, directeur van Tata Steel Europe (TSE), bekend 3.000 van de in totaal 21.000 Europese banen te schrappen, waarvan 1.650 in Nederland. Een verzachting van de plannen in maart kon de onvrede onder personeel en directie niet wegnemen: nog altijd vreest IJmuiden voor circa 1.000 ontslagen. Al met al beoogt het Indiase staalconcern jaarlijks 750 miljoen euro te besparen op zijn Europese activiteiten.

Dát er wat moet gebeuren staat niet ter discussie. De Europese staalindustrie verkeerde vóór de corona-uitbraak al in diepe crisis, onder meer doordat de razendsnelle opmars van de Chinese staalproductie heeft geleid tot overcapaciteit en lagere prijzen.

IJmuiden vindt dat het probleem bij noodlijdend Tata Steel UK ligt

Al jaren lijdt de Britse tak van Tata Steel Europe grote verliezen. Eerder dit jaar waarschuwde het Indiase moederbedrijf dat het die niet kan blijven financieren. Ook de hoogovens in IJmuiden presteren sinds vorig jaar minder goed. Het coronavirus heeft de vraag naar staal, bijvoorbeeld vanuit de auto-industrie, nu ook nog eens sterk doen teruglopen, wat de vooruitzichten voor de Europese fabrieken verder verslechtert.

Over wat er moet gebeuren, heerst diepe verdeeldheid. In IJmuiden vinden ze dat het probleem vooral bij de staalfabrieken in het Verenigd Koninkrijk ligt. De hoogovens zijn in ‘normale tijden’ gezond winstgevend, is de redenering, wat niet kan worden gezegd van de Britse Tata-onderdelen. Bezuinigingen moeten daarom vooral Tata Steel UK treffen – als die fabrieken al toekomst hebben binnen het concern. Bovendien wil de Nederlandse Tata-dochter voorkomen dat zíj straks de verliezen van het Britse smaldeel financiert, via leningen of dividendbetalingen.

Vakbonden in het Verenigd Koninkrijk vinden juist dat er in de voorbije jaren al genoeg is bezuinigd. In plaats daarvan zijn investeringen nodig om Brits Tata-staal weer concurrerend te maken, is hun idee. Ook de Europese Tata-top onder leiding van Adam, die de superieure efficiëntie van ‘IJmuiden’ vorig najaar in een FD-interview in twijfel trok, wil de bezuinigingsoperatie voor een belangrijk deel op Nederland richten. En dan is er nog de Britse regering. Die onderhandelt volgens Britse media met Tata Steel UK over een steunmaatregel á 500 miljoen pond om de coronaklap op te vangen. Of die steun aan voorwaarden is gebonden en gevolgen heeft voor Tata Steel Nederland, zal binnenkort blijken.

Ruimte om te dwarsbomen

Grote vraag is hoe het vertrek van Henrar het interne conflict zal beïnvloeden. De reorganisatie is tot 1 juli on hold gezet in verband met de corona-uitbraak. Voor die tijd wil het Indiase concern een opvolger hebben voor Henrar. Over die benoeming kunnen ondernemingsraad en commissarissen slechts niet-bindend advies uitbrengen, zo bepalen de statuten. Een keuze voor een manager die op één lijn zit met het moederbedrijf lijkt dus waarschijnlijk, met een onvermijdelijk forse reorganisatie van ‘IJmuiden’ als gevolg. Machtsgreep geslaagd.

Maar zo simpel is het niet. Personeel en commissarissen gaan weliswaar niet over directiebenoemingen, ze hebben wél ruime mogelijkheden besluiten te dwarsbomen die Tata Steel Nederland raken. En ze zijn niet bang die te benutten, is al gebleken. „Het zal duidelijk zijn dat de COR zijn vastgestelde strategie niet zal wijzigen”, schreef de COR maandag in zijn verklaring. Ook de commissarissen zitten er voor het Nederlandse belang, memoreerden ze in hun statement. Bovendien heeft Tata Steel Nederland nóg twee directieleden, Hans van den Berg en Co van Dort. Theo Henrar was niet bereikbaar voor commentaar.