Geliefde burgemeesters opzijgezet

Turkse aanpak van corona President Erdogan wil vermijden dat de oppositie profiteert van de coronacrisis. Overal zet hij daarom zijn eigen mensen neer.

Vrijwilligers in beschermende kleding bereiden iftarmaaltijden voor in de Turkse hoofdstad Ankara om aan armen te geven na een dag vasten.
Vrijwilligers in beschermende kleding bereiden iftarmaaltijden voor in de Turkse hoofdstad Ankara om aan armen te geven na een dag vasten. Foto Adem Altan/AFP

Ayhan Bilgen vreest dat zijn dagen zijn geteld als burgemeester van Kars, een multi-etnische stad in het uiterste oosten van Turkije, vlak bij het Turks-Armeens-Georgische drielandenpunt. Want elders in de regio zijn vrijdag vijf collega-bestuurders van de pro-Koerdische oppositiepartij HDP uit hun functie gezet en opgepakt, op verdenking van steun aan de Koerdische terreurbeweging PKK. Een van hen was de burgemeester van de stad Igdir, een kleine twee uur rijden van Kars.

„Er heerst grote onzekerheid”, zegt Bilgen aan de telefoon. Kars is de enige grotere stad die nog wordt bestuurd door de HDP, de derde partij van Turkije. Van de 65 gemeenten die de HDP won bij de lokale verkiezingen van 2019, zijn er inmiddels al 45 overgenomen door de centrale regering in Ankara. President Erdogan verving de opgepakte burgemeesters door ‘toezichthouders’, meestal de niet-verkozen gouverneurs van de desbetreffende provincies.

Sinds Turkije in de greep is van de corona-epidemie, en er strikte maatregelen van kracht zijn om de uitbraak in te dammen, is er sprake van een nieuwe golf arrestaties. Op 23 maart werden er ook al acht HDP-bestuurders opgepakt.

Burgemeester Bilgen van Kars vreest hetzelfde lot. Want hij wordt voortdurend aangevallen in de regeringsgezinde media. Onder zijn leiding zou de gemeente geld doorsluizen naar de PKK en familie van PKK-strijders baantjes geven. „Dat is onzin”, zegt hij. „Zoals de wet voorschrijft, worden al onze medewerkers vooraf gescreend en goedgekeurd door Ankara. En hoe kunnen we geld doorsluizen terwijl de gemeente 400 miljoen lira schuld had toen ik vorig jaar aantrad?”

We zitten in een pandemie, dit is geen tijd voor politiek

Mansur Yavas burgemeester Ankara

Dat hij nog in functie is, dankt hij mede aan de steun van de lokale afdelingen van Erdogans AKP en diens nationalistische bondgenoot MHP, die oppositieburgemeesters elders voortdurend dwarsbomen. „De lokale politiek werkt anders in Kars”, zegt Bilgen. „Dit is een kleine stad. De AKP en MHP steunen mijn beleid. Als gemeenteraadsleden tegen populaire maatregelen stemmen, dan reageren mensen fel en spreken ze hen aan op straat. Dit heeft te maken met de geschiedenis van de stad, die als gevolg van oorlogen en migratie een multicultureel en multi-etnisch karakter heeft. De stad telt een historie van vreedzame co-existentie.”

Lees ook: Erdogan lijkt bestrijding van zijn tegenstanders belangrijker te vinden dan de aanpak van het virus

Ruim 120 lokale organisaties in Kars kwamen onlangs met een gezamenlijke verklaring: we zullen de aanstelling van een toezichthouder niet tolereren. Ze beschuldigden de regering ervan lokale autoriteiten bewust te hinderen bij een effectieve aanpak van de epidemie.

De repressie blijft niet beperkt tot HDP-bestuurders. Ook burgemeesters van de seculiere oppositiepartij CHP, die na de verkiezingen van vorig jaar aantraden in Istanbul, Ankara en andere grote steden in het westen, worden voortdurend dwarsgezeten door de centrale regering. Zo werden hun solidariteitscampagnes voor slachtoffers van de corona-epidemie verboden, omdat ze volgens Erdogan een effectieve overheidsaanpak in de weg zouden staan.

Erdogan wil overheidssteun tijdens de epidemie monopoliseren om te voorkomen dat de oppositie stemmen kan winnen. De burgemeesters van Istanbul en Ankara naderen de president al in de populariteitspeilingen. Daarom heeft hij de gouverneurs de leiding gegeven over de regionale corona-aanpak, en niet de burgemeesters, ook al hebben die meer mensen en middelen. Gemeentes mochten tijdens de lockdown in de weekenden zelfs geen brood uitdelen.

Cevdet Yilmaz, parlementariër van de AKP, verdedigde het omstreden beleid vorige week tijdens een videopersconferentie. „Sommige CHP-gemeentes proberen de aandacht te vestigen op hun hulp door te zeggen dat ze door de regering worden tegengewerkt. Dat is een schande. Onze aanpak van de epidemie is zeer succesvol. We hebben geen nieuwe regels ingevoerd om gemeenten te dwarsbomen. De regering wil gewoon centrale coördinatie.”

Lees ook: Shoppen mag weer in het symbool van de Turkse middenklasse

Onzin, zegt Mansur Yavas, burgemeester van Ankara, die zijn populariteit vooral dankt aan zijn nuchtere praktische aanpak. „Dit zou geen politieke kwestie moeten zijn, we zitten midden in een pandemie. We moeten samenwerken om deze crisis te overleven. We moeten niet blijven hangen in conflicten uit het verleden, daar hebben we geen tijd voor. Iedere dag verliezen mensen hun leven. Laat God oordelen over degenen die zich met politiek bezighouden in plaats van de realiteit.”

De burgemeesters van Istanbul en Ankara hebben beperkte middelen om de honderdduizenden mensen te steunen die als gevolg van de epidemie hun baan of inkomen zijn verloren. „Helaas zit onze gemeente zwaar in de schulden”, zegt Yavas. „ We hebben alle uitgaven en tenders opgeschort die niet gerelateerd zijn aan volksgezondheid en noodhulp. Honderdduizenden mensen moeten economische ontberingen doorstaan. Ons doel is dat niemand in Ankara zonder eten of onderdak zit. Daarom concentreren we ons vooral op het distribueren van voedsel.”

Vlak voor het begin van de ramadan kwam Yavas met de campagne ‘doneer een iftar’. Op een website van de gemeente Ankara kunnen burgers voor 15 lira een iftarmaaltijd doneren. Het is een van de creatieve manieren waarop de oppositie het verbod op het doneren van geld probeert omzeilen.

De website was doelwit van een cyberaanval, vermoedelijk uit door regeringsgezinde trollen, maar dat heeft niet kunnen voorkomen dat er 500.000 maaltijden zijn gedoneerd. „De campagne zou eigenlijk de hele ramadan duren”, zegt Yavas. „Maar dankzij de goedgevigheid van mensen hadden we ons doel al binnen drie dagen bereikt. Dit laat zien dat als we solidariteit tonen, er geen probleem is dat we niet samen kunnen oplossen.”

Correctie 19 mei 2020: In een eerdere versie van dit bericht stond dat de burgemeesters van Istanbul en Ankara volgens de peilingen al populairder zijn dan de president, dit klopt niet en is hierboven aangepast.