Opinie

De ironie en paradox van het mondkapje

Lotfi El Hamidi

Afgelopen maand overleed de Franse fotograaf Marc Garanger, vlak voor zijn vijfentachtigste verjaardag. Garanger werd internationaal vooral bekend om zijn fotoserie uit de Algerijnse Oorlog (1954-1962), waarin hij als dienstplichtige soldaat actief was. In 1960 moest hij van hogerhand duizenden Algerijnen fotograferen, voornamelijk vrouwen. In een poging het opstandige Kabylische hartland te ‘pacificeren’ had de Franse overheid bepaald dat alle Algerijnen een identiteitskaart moesten dragen.

Omdat ze gedwongen werden hun (gezichts)sluier af te doen, kijken de Algerijnse vrouwen en meisjes met hun met zwarte kohl geaccentueerde ogen indringend naar de camera. De woede is van hun getatoeëerde gezichten vaak af te lezen. Dit zijn niet de blije gezichten uit de Franse propagandaposters in Algerije, met daarop vrouwen die ‘bevrijd’ waren van hun sluier – Dévoilez-vous!

Een deel van de zwart-witte portretfoto’s werd verzameld in de bundel Femmes Algériennes 1960. Geheel toepasselijk siert een foto uit die bundel ook een van de boekomslagen van de antikoloniale klassieker Les damnés de la terre van Frantz Fanon.

Ruim een halve eeuw later houdt de islamitische sluier Frankrijk nog altijd bezig, zij het nu binnen de eigen landsgrenzen. Het nikabverbod uit 2010 moest een einde maken aan de aanwezigheid van het gelaatsbedekkende kledingstuk in de openbare ruimte.

Maar in Frankrijk is vanwege het coronavirus een bizarre situatie ontstaan rond dat verbod. Zo mag een vrouw met een hoofddoek om geen mondkapje op omdat ze dan in overtreding is van het nikabverbod, maar ze mag zich ook weer niet zonder mondmasker in bijvoorbeeld het openbaar vervoer begeven omdat die verplicht is. Een loepzuivere catch 22 dus. De Fransen delen overigens in beide gevallen boetes uit.

De ironie is weinigen ontgaan. Decennia verhitte discussies over boerka’s en nikabs, en over salafisten die weigeren handen te schudden van het andere geslacht, met nu de onverwachte wending dat lichamelijk contact beperkt is en we – vroeg of laat ook hier – aan de mondkapjes moeten, of we het nou willen of niet.

Volkskrant-columniste Daniela Hooghiemstra ziet de bui al hangen en noemt de mondkap „het mensonterendste attribuut” sinds de middeleeuwse ijzeren muilkorf. Het mondmasker heeft het in zich „net zo’n collectieve bezweringsdracht te worden” als de islamitische sluier, aldus Hooghiemstra, die als geen ander de weerzin tegen religieuze dwingelandij op stilistische wijze weet te vertolken, al is het hier ietwat geforceerd.

Want laten we niet overdrijven. Het is geen oorlog, en een beetje anonimiteit heeft ook wel wat. Het mondkapje past ons allemaal.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.