Yukos claimt beslag Russische wodka in Nederland

Yukos versus Rusland In de slepende strijd om de miljarden van het Russische oliebedrijf Yukos is beslag gelegd op twee iconische wodkamerken in Nederland.

Advocaat Albert Jan van den Berg in de rechtbank tijdens de bodemprocedure van de Russische Federatie tegen Yukos Universal in 2016.Bart Maat/ANP
Advocaat Albert Jan van den Berg in de rechtbank tijdens de bodemprocedure van de Russische Federatie tegen Yukos Universal in 2016.Bart Maat/ANP

Een nieuwe fase breekt aan in de juridische titanenstrijd tussen Rusland en het voormalige Russische oliebedrijf Yukos. Begin mei hebben de aandeelhouders van Yukos beslag laten leggen op de rechten voor de Benelux van een reeks in Nederland geregistreerde alcoholmerken, in het bezit van de Russische staat. De claim omvat de iconische wodkamerken Stolichnaya en Moskovskaya, zo hebben de aandeelhouders laten weten aan NRC.

Het beslag op de merken Stolichnaya en Moskovskaya is de eerste stap om 50 miljard dollar van de Russische staat te vorderen

De claim, waarover de Russische autoriteiten vorige week zijn ingelicht, is een eerste stap van de aandeelhouders om een schadevergoeding van 50 miljard dollar te vorderen, waartoe Rusland in 2014 werd veroordeeld door het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag. Na een lange juridische strijd werd Rusland eind februari opnieuw veroordeeld tot de schadevergoeding. Vrijdag tekende Rusland daar beroep tegen aan, nu bij de Hoge Raad.

Oliebedrijf Yukos werd in 2003 door Rusland onteigend onder het mom van achterstallige belastingen. De aandelen gingen via een schimmige veiling naar staatsoliebedrijf Rosneft, toenmalig eigenaar Michail Chodorkovski belandde in de cel.

Lees ook dit interview met Yukos advocaat Emmanuel Gaillard ‘Er is moed voor nodig om Rusland te dwarsbomen’

„Zolang de Russische Federatie internationale gerechtshoven negeert die het aansprakelijk houden, zullen wij beslag leggen op Russische staatsbezittingen in overeenstemming met de wet. De claim op de handelsmerken in Nederland is pas het begin”, laat Tim Osborne van Yukos’ aandeelhoudersgroep GML weten in een schriftelijke verklaring aan NRC. Hij laat weten dat de geclaimde merknamen in een publieke veiling in september worden verkocht aan de hoogste bieder.

Staatseigendom

De claim geeft een saillante wending aan de slepende arbitragezaak tussen Yukos en de Russische Federatie. De wodkamerken waar de aandeelhouders hun oog op hebben laten vallen, zijn namelijk onderwerp van een andere grote Russisch-Nederlandse rechtszaak: tussen de Russische staat en de in Rotterdam geregistreerde, in Luxemburg gevestigde distilleerder Spirits International, onderdeel van de SPI Group van de Russisch-Britse tycoon en miljardair Joeri Sjefler.

De SPI Group, die honderden alcoholische dranken produceert en verkoopt in zo’n 160 landen, verloor in januari voor de Nederlandse Hoge Raad een lange juridische strijd tegen Rusland over de verkooprechten van alcohol in de Benelux en de verkoop onder de namen Stolichnaya en Moskovskaya. De Russen vonden dat de SPI Group de rechten in de jaren negentig oneigenlijk had verworven tijdens de chaotische privatiseringen van staatsbedrijven na de val van de Sovjet-Unie.

Vorig jaar veranderde SPI de naam van Stolichnaya in ‘Stoli’, en ook het etiket op de flessen werd aangepast. Maar het mocht niet baten: SPI Group moest de rechten voor de Benelux van de Nederlandse rechtbank afstaan aan Rusland én de winst sinds 1999 terugbetalen. Sjefler voert vergelijkbare rechtszaken wereldwijd en won in sommige landen.

Eerdere claims in Frankrijk en België

Het is niet de eerste keer dat Yukos-aandeelhouders beslag proberen te leggen op Russisch bezit in Europa. In 2015 leidden ‘Yukos-claims’ op Russische staatseigendommen in Frankrijk en België tot grote politieke ophef. Rusland ontkende dat de getroffen bezittingen staatseigendom waren of hing er diplomatieke labels aan (wat beslag onmogelijk maakt). Ook dreigde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken met politieke represailles. De dreigementen sorteerden effect: de Franse en Belgische regeringen namen zogenoemde ‘Yukos-wetten’ aan, waarmee claims onmogelijk werden gemaakt.

Lees ook: Hof: Rusland stuurde bewust aan op faillissement Yukos

„De belangrijkste reden dat wij in mei besloten achter deze merken aan te gaan, is dat de Russen de legitimiteit van alle eerdere claims in twijfel trokken, omdat het betroffen bezit geen staatseigendom zou zijn of beschermd door diplomatieke regelingen. Maar in het geval van Stolichnaya en de andere merken heeft Rusland met succes beargumenteerd dat deze handelsmerken eigendom zijn van de Russische Federatie. Daarbij heeft Rusland bijna twintig jaar besteed om die rechten terug te winnen, dus kunnen ze hun eigendom nu moeilijk ontkennen”, zegt een woordvoerder van GML.

Opmerkelijk is dat ook de aandeelhouders niet weten hoeveel de rechten precies waard zijn. „Tijdens de rechtszaak tussen SPI en Rusland is daar discussie over geweest, maar we hebben geen cijfer. Tijdens de internationale veiling in september zal duidelijk worden hoeveel deze rechten waard zijn”, aldus de woordvoerder.

Lees ook: Als je nu een Stolichnaya bestelt, krijg je Russische wodka, geen Letse