Democraat Martin Lee

Foto Anthony Kwan/Getty Images

Interview

Activist Hongkong: ‘Waarom zou ik bang zijn? Ik kan in de cel alleen maar sterven’

Martin Lee | Democraat Hongkong Activist Martin Lee moet maandag voor de rechter verschijnen voor z’n aandeel in de demonstraties in 2019.

Na anderhalve minuut valt de WhatsApp-verbinding uit. Het lukt niet de Hongkongse democraat Martin Lee opnieuw aan de lijn te krijgen. Dan belt hij zelf terug, dat lukt wel. „Dit toont één ding aan: in Hongkong is er minder controle dan in Beijing”, zegt hij lachend. „Wij hebben meer autonomie.”

Lachen doet de 81-jarige ex-politicus graag, al klinkt die lach vaak ironisch. De deels in het Verenigd Koninkrijk opgeleide advocaat formuleert heel precies, in keurig Brits-Engels. In de jaren 60 verdedigde hij de aan Beijing gelieerde vakbonden voor de rechter in Hongkong, deze maandag heeft hij zelf een advocaat nodig.

Samen met veertien andere prominente democraten en activisten moet hij voor de rechter verschijnen voor zijn aandeel in de massale demonstraties van 2019. Toen werd er maanden achtereen gedemonstreerd tegen de toenemende dominantie van Beijing.

„Ik ben niet bang”, zegt Lee over de kans dat hij ook echt de gevangenis in moet. „Het ergste dat er kan gebeuren, is dat ik daar sterf. En wat dan nog? Ik weet dat het voor een rechtvaardige zaak is, dus dat kan ik accepteren.”

Martin Lee geldt als de vader van de democratie in Hongkong. Begin jaren 80 raakte hij politiek betrokken. In die tijd begonnen de onderhandelingen over de Chinese machtsovername van de voormalige Britse kroonkolonie. Lee is de oprichter van de Democratische Partij van Hongkong. Hij zat zowel voor als na die machtsovername in 1997 in het Hongkongse parlement.

Lee onderhandelde met China over de Basic Law, de mini-grondwet voor Hongkong. Toen hij in 1989 tijdens de opstanden op het Plein van de Hemelse Vrede de kant van de studenten koos, viel hij in Beijing definitief in ongenade.

U staat maandag voor de rechter, wat verwacht u daarvan?

„De aanklagers vragen waarschijnlijk om een uitstel van drie weken. Daarna vragen ze waarschijnlijk de zaak door te verwijzen naar een hogere rechter. Ze vinden de maximaal drie jaar gevangenisstraf die een lagere rechter ons kan opleggen niet genoeg. Een hogere rechter kan tot zeven jaar gaan. Op het ten laste gelegde staat maximaal vijf jaar.

„We erkennen dat we volgens de wet van Hongkong in overtreding waren met het organiseren van een aantal demonstraties, want niet voor al die demonstraties was vooraf toestemming verleend. Maar die wet is in strijd is met de grondwet. Die geeft ons het recht om vreedzame samenkomsten te organiseren.”

Denkt u dat jongeren in Hongkong de straat weer op gaan als de coronacrisis voorbij is?

„Dat weet ik niet. Ze zien dat we nu al meer dan dertig jaar vechten voor democratie, mensenrechten en een rechtsstaat. Dat ging altijd vreedzaam, maar zonder succes. Dus nu gebruiken ze andere middelen. Daar ben ik het niet mee eens. Maar hoe kan ik ze veroordelen als Beijing zich niet aan zijn beloften houdt?

„China stelde in 2014 al in een white paper dat de Chinese vertegenwoordigingen in Hongkong de macht hebben over het gehele bestuurlijke systeem van Hongkong. Dus niet alleen over de regering, maar ook over de rechters en de rechtbanken. Het is een stellingname met heel grote gevolgen.

Een anti-regeringsdemonstrant wordt gearresteerd tijdens een protest vorige week in Hongkong. Foto Isaak Lawrence/AFP

„Daarmee gaat Beijing ook volledig in tegen de afspraken die er eerder zijn gemaakt in de Chinees-Britse Gemeenschappelijke Verklaring van 1984 en in de Basic Law, de mini-grondwet die sinds de machtsoverdracht aan China in Hongkong van kracht is. Ik kan echt niet voorspellen hoe jongeren daarop gaan reageren.”

Als de protesten gewelddadig worden, vallen er dan doden?

„Natuurlijk. Ze hoeven daarvoor het Volksbevrijdingsleger niet in te zetten. De politie heeft ook pistolen. Als ze die gebruiken, dan worden die jongeren gewoon vermoord.”

U bent katholiek, net als de Hongkongse politiek leider Carrie Lam. Waarom staat u politiek gezien recht tegenover elkaar?

„Niemand kan Gods mysterieuze wegen doorgronden. Ik ben dankbaar voor mijn rol, ik zou niet graag in Carrie Lams schoenen staan. Maar zonder Judas of zonder Pilatus zou Jezus nooit de kans hebben gekregen om voor ons te sterven. Haha!”

De politie heeft ook pistolen. Als ze die gebruiken, dan worden die jongeren gewoon vermoord

U vecht voor een democratisch Hongkong. Maar dat laat de huidige Chinese leider Xi Jinping toch helemaal nooit gebeuren?

„Deng Xiaoping [de Chinese leider die in 1979 de economische liberaliseringen in China inzette] wilde dat China niet alleen machtig zou zijn. Het land moest ook dezelfde kernwaarden krijgen als Hongkong. Daarom stelde hij voor om onze vrijheden vijftig jaar onaangetast te laten. Hij hoopte dat China dezelfde kant op zou gaan.

„De huidige leider wil dat niet meer. Maar wat wil hij dan wel? China is straks misschien het machtigste land ter wereld. Wil hij dat de hele wereld ziet dat China een dictatuur is, een land dat vrijheden onderdrukt, ook in Hongkong? Heeft hij er wat aan als andere landen China niet vertrouwen? Dit leidt er alleen maar toe dat die samen gaan optrekken tegen China. Maar Xi Jinping moet toch kunnen werken met de andere wereldleiders. Hij heeft uiteindelijk hun respect nodig. En respect komt niet uit de loop van een geweer.

Anti-regeringsdemonstranten tijdens een protest vorige week in Hongkong. Foto Kin Cheung/AP

„Xi Jinping is geen domme leider. Als we ons verzet doorzetten, en als we de steun en sympathie van de internationale gemeenschap krijgen, dan moet Xi wel gaan nadenken. Vermoord ik iedereen in Hongkong die het niet met me eens is? Of laat ik ze vrij, zoals beloofd, en geef ik Hongkong een hoge mate van autonomie?

Maar als Xi Jinping dat nu heel anders ziet?

„China heeft natuurlijk de volledige controle. Om evenwicht in de relatie te brengen, moet China als verreweg de grootste jongen aan Hongkong als kleine jongen de kans geven om mee te spelen. Daarvoor moeten we democratie hebben. Democratie garandeert dat onze leider, de Chief Executive, is gekozen door het volk. En alle leden van het parlement moeten ook rechtstreeks gekozen worden. Dan luistert onze regering naar ons, en niet naar Beijing.

„Het is als op een wip. De grootste jongen moet bereid zij om naar voren schuiven tot er een balans is. Als hij ook maar één centimeter naar achter schuift, is er geen evenwicht meer. Dan is het spel afgelopen.”