Het is stil op straat, maar je hoort de buren meer

Geluid De lockdown heeft voor meer stilte op straat gezorgd. Een verademing voor sommigen, al krijgen ze er meer geluid thuis voor terug.

Illustratie Sharon Coone

Jacqueline Maschino (48) had nog nooit een zangvogel gehoord in het bos bij haar woonplaats Bussum. Niet omdat ze er niet waren, maar omdat ze al sinds haar geboorte zeer slechthorend is. Hoge tonen hoort ze niet of nauwelijks, dus ving ze alleen de geluiden op van het autoverkeer op de nabijgelegen A1. Laatst ging ze er weer eens wandelen – en toen hoorde zij ze ineens voor het eerst: een hele groep fluitende vogels.

Maar ook mensen die goed kunnen horen, merken dat het stiller is geworden tijdens de intelligente lockdown. Singer-songwriter Divya Kohli (27) woont in Badhoevedorp, in de buurt van Schiphol, en heeft veel minder last van vliegtuigen, zegt ze, die voorheen vaak zoveel lawaai maakten dat ze een gesprek moest staken. Ineens kan ze muziek maken terwijl ze blaadjes hoort ritselen en bomen hoort waaien.

En Amsterdammer Jup Jansonius (50) heeft het idee dat de „constante sonore brom” in de stad verdwenen is. Ze kan best goed tegen herrie, zegt ze. Maar nu er geen „hordes toeristen” door de stad lopen, hoort ze overdag ineens het water tegen de kades klotsen en slaapt ze ’s nachts veel dieper. Ze verheugt zich nu al op de evenementenvrije zomer. „Dit gaan we nooit meer meemaken. Het is paradijselijk.”

Ze hebben het goed gehoord. Uit data van meetinstituut Sensornet blijkt dat het gemiddelde geluidsniveau in Nederland met drie decibel is gedaald, zegt Erik Roelofsen, directeur van de Nederlandse Stichting Geluidshinder (NSG). Het lijkt een kleine daling als je bedenkt dat het gemiddelde geluidsniveau normaal gesproken 50 à 55 decibel is, maar de decibel is een verhouding op een logaritmische schaal, legt hij uit. „De afname van 3 decibel betekent dat het geluidsniveau is gehalveerd. Het is het verschil tussen het geluid horen van 100.000 of 50.000 langsrijdende auto’s.” De geluidsafname is volgens hem het grootst in de buurt van vliegvelden, snelwegen en drukke straten.

Ik kan in het weekend zonder oordoppen

Fia Schooljan (53)

En dat heeft, in ieder geval tijdelijk, een positief effect op onze gezondheid, zegt Fred Woudenberg. Hij is hoofdredacteur van het blad Geluid en hoofd van de afdeling leefomgeving bij de GGD Amsterdam. Lawaai is een heel groot probleem in Nederland, zegt hij. Volgens een RIVM-rapport uit 2018 over de beleving van onze woonomgeving, ondervinden 1,25 miljoen mensen alleen al van wegverkeer ernstige hinder, en veroorzaakt deze geluidsbron bij 600.000 mensen ernstige slaapverstoring. De chronische stress die dat bij sommigen oplevert, kan de bloeddruk omhoogdrijven en zelfs hartziektes en overlijdens veroorzaken, aldus Woudenberg. „Uit onderzoek blijkt dat er elk jaar tientallen tot honderden mensen voortijdig overlijden door omgevingslawaai.”

Stress

Met name geluidsgevoelige mensen zijn kwetsbaar, zoals Fia Schooljan (53) uit Velp, die na een aanrijding zes jaar geleden extreem gevoelig werd voor geluidsprikkels. Hoewel ze geleerd heeft meer geluiden te verdragen, kan haar stressniveau bij onverwacht extreem hard geluid zo hoog oplopen dat ze duizelig wordt, moet braken en van de adrenaline niet meer kan slapen. De stilte nu doet haar ontzettend goed, zegt ze. „Ik slaap weer met de ramen open omdat ik de buren niet meer vroeg naar hun werk hoor vertrekken. En ik kan in het weekend zonder oordoppen op mijn balkon zitten, nu er geen groepen ronkende motoren bij het tankstation tegenover mij stoppen.”

Volgens psycholoog Arno Lieftink, werkzaam op de audiologische afdelingen van het UMC Utrecht en het Erasmus Medisch Centrum, is ongeveer vijftien procent van de Nederlanders geluidsgevoelig. Zij nemen geluiden harder of intensiever waar dan anderen. Het is een gemêleerde groep, zegt hij, waar nog veel onderzoek naar moet worden gedaan. Medische, maar ook psychische factoren, zoals een burn-out of PTSS, kunnen een aandeel in de verhoogde gevoeligheid hebben. En persoonlijke kenmerken spelen eveneens een rol. Zo zijn hogeropgeleiden, muzikanten en slechthorenden relatief vaker gevoelig voor geluid, omdat ze erin geoefend zijn om omgevingsprikkels bewuster te verwerken.

Stilte is niet alles

Zijn patiënten blij dat het geluidsniveau is gedaald? „Nou”, zegt Lieftink, „het grappige is dat sommigen zeggen dat het rustiger is en dat ze dat prettig vinden. Maar anderen zeggen: het is stiller, en daardoor merk ik de geluiden die nog wel te horen zijn meer op.” Mensen met tinnitus horen hun piep nu bijvoorbeeld veel beter.

Lees ook: De klanken van een pandemie: ‘Amsterdam klinkt als Nijkerk’

Het blijkt sowieso een denkfout om ervan uit te gaan dat de geluidsdaling voor iedereen per definitie positief is. De kwaliteit van geluid is minstens zo belangrijk als het aantal decibellen, vertelt soundscapespecialist Tjeerd Andringa, hoofd van de Auditory Cognition Group aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het verkeer van vliegtuigen, treinen en auto’s legt volgens hem „een deken van continue geluiden over Nederland” heen. En nu die deken dunner is geworden, is onze geluidsomgeving rijker en horen we geluiden die eerst overstemd werden. Mensen die in een rustige omgeving wonen, zullen nu misschien meer natuurgeluiden horen, zegt hij. Maar het is ook mogelijk dat je ineens meer last hebt van een geluid dat je nog irritanter vindt dan wegverkeer.

Ik kon van de week letterlijk meedoen met een potje 30 Seconds van de buren

Kim van der Lugt (38)

Geluid van buren, bijvoorbeeld. Een grote ergernis voor sommigen, zo blijkt uit de verhitte reacties op een Facebook-oproep voor dit artikel met de vraag wie de geluidsdaling heeft opgemerkt. „Hier beduidend meer last van burengeluid”, schrijft Kim van der Lugt (38) uit Heemvliet. „Ik kon van de week letterlijk meedoen met een spelletje 30 seconds.” En Chris Kemperman (33) uit Almere schrijft: „Ik zit de godganse dag thuis te werken met klusherrie om me heen. Knettergek word ik ervan. Iedereen is zijn tuin aan het doen, buiten schilderwerk, hele gevelrenovaties of dakverbouwingen. Mijn irritatie zit er vooral in dat ik zelf ook dolgraag zou gaan klussen aan mijn huis en tuin, maar dat mijn werk (cruciaal beroep) gewoon doorgaat.”

Angst voor de bron

„Nu mensen meer thuis zijn, moeten we elkaars geluiden meer verdragen”, zegt Fred Woudenberg van Geluid. „En als je al moe bent en veel stress hebt, kan het zijn dat de grasmaaier van de buurman je te veel wordt.” Welke geluiden als storend worden ervaren, wordt volgens hem bepaald door verschillende „niet-akoestische factoren”, waaronder angst voor de bron van het geluid. „Scootergeluid wordt bijvoorbeeld geassocieerd met losgeslagen jeugd, vandalen.” Of we geluiden hinderlijk vinden, hangt af van de betekenis die we eraan geven, beaamt psycholoog Arno Lieftink. Zo stoort hij zich sneller aan mensen die in een stiltecoupé praten dan aan treinreizigers die in een gewone coupé met elkaar kletsen, omdat het een sociale afspraak schendt.

Illustratie Sharon Coone

Wij houden van geluiden die ons op een diepere manier veilig doen voelen, zegt Andringa. „Geluiden vertellen ons veel over onze omgeving. En wij horen graag dat de natuur of onze sociale omgeving in een normale toestand is. Het is een oude cognitie in onze hersenstam die we met dieren gemeen hebben.” Hij heeft een enquête afgenomen om erachter te komen wat we prettige geluiden vinden, zegt hij. „Voor de een is dat een echtgenote die een boek leest, voor de ander een buurvrouw die het huis schoonmaakt.” Mechanische geluiden daarentegen, zoals die van auto’s, brommers en vliegtuigen, vinden we onaangenaam.

En van dat soort geluiden hebben we nu dus aanzienlijk minder last, zeggen Woudenberg en NSG-directeur Erik Roelofsen. Laatstgenoemde hoopt dan ook dat we na de coronacrisis vaker thuis zullen werken. En het burenlawaai dan? Daar valt mee om te gaan, zeggen ze allebei, bijvoorbeeld door in een goede relatie met de buren te investeren. „Het wordt dan makkelijker om je buurman op lawaai aan te spreken en er afspraken over te maken”, zegt Woudenberg. „Mensen hebben minder last van geluid als ze het gevoel hebben dat het beheersbaar en voorspelbaar is.” Roelofsen: „Denk ook na over wat je zelf kan doen om minder geluid te veroorzaken. Gebruik geen motormaaier of bladblazer voor een paar vierkante meter gras.”

Lees ook: Ruisloos leven, zoals nu, is bij vlagen heerlijk

Of ga wat vaker de natuur in, zoals Jacqueline Maschino, die nu elke dag met haar hond in het bos wandelt en naar de vogels luistert. Ze is niet bang voor het moment dat het geluidsniveau weer naar ‘normaal’ terugkeert, zegt ze. Niet in de laatste plaats omdat ze geluidsopnames van het eerste vogelconcert heeft gemaakt, die ze met hulpmiddelen naar haar gehoorapparaten kan sturen. Ze heeft er al „tig keer” naar geluisterd, zegt ze, om het bijzondere moment te herbeleven. „Wat ik nu meemaak, neemt niemand meer van me af.”