Recensie

Recensie Boeken

Waarom het omgaan met grote veranderingen vaak verdomd lastig is

Julia Samuel Deze Britse upperclass psychotherapeute beschrijft prachtig de verhalen van patiënten die opkrabbelen na, of juist verzuipen in, ontwrichtende veranderingen in hun leven. (●●●●)

Naast mijn laptop ligt This Too Shall Pass van Julia Samuel. Een paar weken inmiddels, want het werk van een psycholoog gaat intussen gewoon door – zijn we een vitaal beroep? Goeie vraag. Psychologen begeven zich op de vitaliteitsschaal ergens tussen arts en nagelstylist – maar wel via het beeldscherm. Therapie door de glasvezelkabel dus. Sommige collega’s zweren er al jaren bij, ik vind het wennen. Patiënten ook.

Het boek van Julia Samuel (1959), met zijn geruststellende titel en koelblauw omslag, houdt mij onderwijl gezelschap. Tussen de sessies door lees ik stukjes. De Britse psychotherapeute, tevens Member of the Most Excellent Order of the British Empire en peettante van prins George, beschrijft de verhalen van mensen die opkrabbelen na, of juist verzuipen in, een ontwrichtende verandering in hun leven. Zij zijn hun baan kwijt, of ontmoeten onverhoopt de liefde van hun leven; de wereld heeft ze failliet verklaard, of ze zijn om een andere reden ineens niet meer wie ze dachten dat ze waren. Hope. Change. We hebben er de mond vol van, maar als het erop aankomt, zo laat Samuel overtuigend zien, blijkt dat het omgaan met grote veranderingen vaak verdomd lastig is. Ze weet er zelf alles van: op de eerste bladzijde al vertrouwt ze ons toe dat ze maar liefst vijf keer getrouwd is, met dezelfde man.

Huilende zakenvrouw

Haar beschrijvingen van patiënten zijn prachtig. In een paar zinnen schetst ze een mens van vlees en bloed. Zoals Cindy, een jonge zakenvrouw uit Arkansas die in tranen kan vertellen hoe dankbaar ze is voor alles wat ze geleerd heeft door het bankroet van haar bedrijf. Of Robbie, een knorrige zestiger die tegen alle verwachting in voor het eerst verliefd wordt.

Belangrijker nog dan een oog voor details is dat ze ook oog heeft voor contradicties: de belangrijkste voedingsbodem van iedere therapie. Ook kan ze zich uitzonderlijk goed inleven in de ervaringen van haar patiënten. Ze kruipt dicht onder hun huid, zo dicht soms dat ze hun taalgebruik een beetje overneemt, mooi is dat.

Samuels pogingen om op grond van haar beschrijvingen te veralgemeniseren en theoretiseren vind ik minder geslaagd, maar dat kan aan mij liggen. Als therapeuten beginnen over ‘the 8 pillars of strength’ drukt mijn hoofd op de mute-knop.

Wat maakt een boek over verandering zo aantrekkelijk? Onderzoek wijst uit dat de meeste mensen kiezen voor zekerheid boven vrijheid; de ervaring leert dat voorspelbaarheid de moordenaar is van het verlangen. We zitten dus allemaal, net als de patiënten van Samuel, gevangen tussen vastigheid en flux, tussen gooi-het-allemaal-overboord en settle for less .

Luxe van een vaste baan

En dan hebben we het nog niet eens over onvoorspelbare verandering. Over het moment dat er een dodelijk virusje opduikt in de samenleving, ik noem maar wat. Iemand verwoordde het onlangs zo: het leven is als een spelletje schaak, zolang je maar in gedachten houdt dat er op elk willekeurig moment een pot thee overheen kan worden gegooid.

De huidige omstandigheden maken dat Samuels boek aanvoelt als een pre-coronaboek, nu al een beetje passé dus. Ik vrees dat we, na de crisis, op werken zoals This Too Shall Pass terugkijken met een heel andere blik, waarin het gehad hebben van een vaste baan al aanvoelt als een hele luxe. Laten we hopen van niet.

Samuel laat in elk geval overtuigend zien dat we soms gewoon behoefte hebben aan de boodschap: het komt goed. Dat kun je als therapeut met een goed geweten niet beloven. Wel kun je mensen begeleiden door moeilijke tijden, ‘steunen en structureren’ in psychotaal. Bijvoorbeeld door ze te adviseren om goed te slapen , gezond te eten en, als het kan, mooie boeken te bestellen, bij de onafhankelijke boekhandel natuurlijk. Feed your head. Want al weten we nog niet wanneer, ook dit gaat voorbij.