De golf volgen – en vrij zijn

Surfers Van de vijf mannen die maandag in Scheveningen omkwamen, waren er drie aan het bodysurfen – surfen zonder plank. Op het strand wordt gerouwd. En gevreesd voor regulering. „Een surfer wil spelen, niet gebonden zijn.”

Surfers in zee bij Scheveningen. Maandag kwamen er vijf surfers om het leven.
Surfers in zee bij Scheveningen. Maandag kwamen er vijf surfers om het leven. Foto Sem van der Wal/ANP

Zou het een willekeurige andere lenteweek in Scheveningen zijn, dan zou je op elk moment van de dag wel een watersporter met zijn bord richting de zee zien lopen. Maar in de dagen sinds het ongeval afgelopen maandag, dat vijf jonge mannen fataal is geworden, dragen de meeste surfers alleen hun ziel onder hun arm.

Ze lopen over het strand, waar nog steeds meer schuim ligt dan normaal en waar nu een verzameling bloemen aan 11 mei doet denken. Ze kijken naar ‘het hoekje’, de nu veel te vriendelijke bijnaam voor de plek waar het havenhoofd en het strand samenkomen en vijf mannen de dood vonden.

Het water bleef deze week nagenoeg leeg. De Scheveningse surfers lopen over het havenhoofd, waar tot donderdag nog tussen de basaltblokken werd gezocht naar de vijfde omgekomen man, die nog steeds niet is gevonden. Ze staren naar de bossen bloemen die zijn neergelegd bij The Shore, een surfschool en -café waar drie van de slachtoffers vrijwel dagelijks kwamen.

Lees ook: De zoektocht naar de vijfde verdronken surfers is gestaakt

Verhuisd voor de sport

Scheveningen is de drukste surfplek van Nederland: een dorps stadsdeel van Den Haag. In de buurten die aan het strand geplakt zitten, wonen honderden surfers die vaak voor de sport naar de kustplaats zijn gekomen.

In de jaren zeventig werd eerst windsurfen populair. Een surfplank met een vin waarop een mast met een zeil is gemonteerd. Zo begon Boris Vermolen (47) ook. Maar toen hij op zijn zeventiende uit huis ging, had hij voor al die spullen geen plek meer. „Windsurfen was en is meer een elitesport omdat je er zoveel spullen voor nodig hebt.” In sommige opzichten hoef je met windsurfen minder af te zien dan bij golfsurfen: het is met een zeil gemakkelijker om lange banen over het water te maken en je hoeft daardoor minder vaak opnieuw te beginnen.

Snel werd golfsurfen populair bij een kleine groep jonge mannen die opgroeide aan het strand. En het is niet verwonderlijk dat de beoefenaars surfen een levensstijl vinden, meer dan een sport. Eén golfsurfsessie neemt zo drie uur in beslag. Bord waxen, wetsuit aan, naar het strand, het water in, peddelen. De golven rollen door, maar komen wel met intervallen van ongeveer een minuut. Dus als het druk is: in de rij. En dan de golf, daar is het om te doen: vijftien seconden genieten, als je in balans kunt blijven tenminste – voor gevorderden meestal geen probleem maar voor beginners ontzettend moeilijk. Ná de golf weer zeker twee minuten terug peddelen voor de volgende. Het is een heel karwei. Terug naar huis: zout afspoelen, bord afnemen, pak uit, douchen.

Lees ook: Golfsurfen wordt steeds populairder

„Je plant je afspraken rond de golf”, zegt Geert-Jan Middelkoop, die samen met zijn vriendin Alexandra Gossink surfboeken schrijft en 25 jaar geleden in Scheveningen is „aangespoeld”. „Het is voor mij iets spiritueels”, zegt surfer en fotograaf Melchior van Nigtevecht, die nu twintig jaar in Scheveningen surft. „Het is connecten met de natuur.”

Dat het almaar drukker wordt in Scheveningen, maakt de momenten van een goede surfervaring schaarser. Beginners ‘pakken’ een golf dichter bij het strand, waar hij al gemakkelijker te onderscheiden is. Maar daardoor moeten de gevorderden hun ‘rit’ vaak afbreken omdat er ineens een nieuweling in de weg ligt.

De surfcultuur in Scheveningen is de laatste jaren veranderd. „Je ziet nu ook vrouwen, kinderen, opa’s en oma’s in het water”, zegt Boris Vermolen, die net als alle fanatieke surfers de slachtoffers uit Scheveningen kent. De lokale naschoolse opvang heeft een speciaal surfprogramma voor kinderen vanaf zeven jaar.

Een jaar of vijftien geleden kwamen er steeds meer surfscholen, en dat werd door de doorgewinterde surfer niet altijd gewaardeerd. Overal klasjes in het water, mensen die er niets van bakten.En je kreeg de kookmeyers, zegt Vermolen, mensen die wel de kleren en de attributen hadden maar niet de kunde. „Surfen is niet een sport waar je op gaat, het is geen hockey.” Wat is het dan wel? „Een soort medicijn.” Surfers van de oude stempel leerden het zichzelf. Het werd langzaam maar zeker onderdeel van de populaire cultuur, en de beste surfers kregen sponsordeals.” Doordat het zo druk werd moest je opeens „een haantje” worden, zegt Van Nigtevecht, „je plek zien te bemachtigen”. Wie daar geen zin in had, ging naar het buitenland.

En hoewel het naar de smaak van veel Scheveningse surfers nog steeds veel te druk is in het water, zijn de gevorderden aan de beginnelingen gewend geraakt.

Bodysurfen

Het was afgelopen maandag helemaal niet druk in het hoekje. De meeste golfsurfers bleven er weg omdat de wind aan die kant van het havenhoofd nogal hard was en dat surft niet goed. Max (22) en Matthijs (23), die het surfen helemaal hadden ontdekt en samen studeerden in Delft, gingen wel met hun bord het hoekje in. Joost (30), Sander (38) en Pim (24) waren in de eerste plaats golfsurfers en fanatieke zwemmers, ze gaven trainingen. Op het moment dat ze verongelukten, waren ze aan het bodysurfen, waarvoor je je lichaam als plank gebruikt en flippers draagt. Bodysurfen kan wel goed samengaan met wind, vertelt Melchior van Nigtevecht.

Hoewel het in Scheveningen prima golfsurfen is, wil je in een relatief kalme zee soms ook wel eens wat anders. Mede daardoor, en door de mooie films die de afgelopen jaren over het onderwerp zijn verschenen, is bodysurfen populairder geworden – maar nog steeds vooral voor fijnproevers in de surfwereld. „Je hebt closer contact met de zee’’, zegt Van Nigtevecht, die het ook doet. „Je voelt de textuur. Je moet de zee echt begrijpen want je wordt minder makkelijk meegenomen door de golf.” Bodysurfen is voor sommigen ook een manier om zich af te zetten tegen de commercialisering van het golfsurfen. „Je hebt geen bord mee, en ziet er niet cool uit.”

Lees ook: Hoe gevaarlijk was het schuim?

De Scheveningse surfers gaan ervanuit dat de mannen zijn verongelukt door heel domme pech, een ongelukkige samenloop van ongekend hoog schuim en een plotseling draaiende wind. Ze vrezen dat het desondanks zal leiden tot regulering: waarnemend burgemeester Johan Remkes van Den Haag liet tijdens de persconferentie op dinsdag al iets vallen over een registratiesysteem, zodat duidelijk is wie er allemaal in het water zijn. „Een surfer wil spelen, niet gebonden zijn.”