‘Corona én geen subsidie, dat is een dubbele mokerslag’

Het Fonds Podiumkunsten heeft minder subsidie te verdelen. Maar deze week kwam er toch wat geld vrij, voor zzp’ers.

Henriëtte Post, directeur van het Fonds Podiumkunsten.
Henriëtte Post, directeur van het Fonds Podiumkunsten. Foto Tim van Bentum

‘We worden helemaal platgebeld. Ook met de vraag hoe laat het loket maandag opengaat”, zegt Henriëtte Post, directeur van het Fonds Podiumkunsten. Dinsdag werd bekend dat het fonds, samen met vijf andere rijkscultuurfondsen, 15 miljoen euro vrijmaakt ter leniging van de hoogste nood onder kunstenaars en instellingen. Het geld is met name bedoeld voor hen die niet behoren tot de groep waar de minister een steunpakket van 300 miljoen euro voor heeft samengesteld.

Van die 15 miljoen verdeelt het Fonds Podiumkunsten onder andere 500.000 euro, in porties van 5.000 euro per aanvraag, in te dienen vanaf maandag 18 mei. Post: „De aanvragen worden in volgorde van aankomst behandeld. En op is op.”

De tijdelijke regeling draagt de titel ‘Balkonscènes’, om de toegankelijkheid te benadrukken. Het is geld voor live-optredens die op veilige wijze worden georganiseerd. Post: „Er is een enorme behoefte aan live optredens. Dat willen we stimuleren. Veel zzp’ers vallen bij de nu genomen maatregelen buiten de boot. Deze regeling is voor hen bedoeld. Een cellist kan bijvoorbeeld aanvragen. En je kunt een theaterauteur vragen om een tekst en die in je eentje vanaf je balkon opvoeren.”

Er komt geen uitgebreide toetsing. Post: „We streven ernaar om snel besluiten te nemen, dus er komt geen adviescommissie aan te pas. We nemen zelf de besluiten. We weten wel wie er in de sector actief is.”

De 15 miljoen is geld dat anders naar het ministerie van OCW terugvloeit. Post: „We houden bijvoorbeeld geld over van een regeling voor internationale reiskosten en er zijn altijd subsidies die niet of niet helemaal door de aanvragers gebruikt worden. Dat geld moet normaal gesproken terug naar OCW, maar de minister heeft toestemming gegeven om het op deze manier te gebruiken.”

Subsidieadviezen

Subsidie is een levensader voor de podiumkunsten, nu er geen publieksinkomsten zijn. Dat bemoeilijkt de taak van de fondscommissie die zich dezer maanden buigt over de ruim 200 aanvragen. Begin augustus worden de besluiten bekend. Eerst maakt op 4 juni de Raad voor Cultuur zijn subsidieadviezen bekend.

Het fonds geeft in het huidige kunstenplan (2017-2020) 112 instellingen een vierjarige subsidie. De verwachting is dat het er het volgende kunstenplan nog maar 70 zijn. Post: „Ons budget was 35 miljoen en is nu nog ongeveer 20 miljoen.”

Er is om twee redenen minder geld te verdelen. Het budget is 7,2 miljoen euro minder, nu er (maximaal) 7 muziekensembles en 6 jeugdtheatergroepen in het nieuwe kunstenplan voor 2021-2024 niet meer door het fonds, maar direct door het rijk worden gesubsidieerd. Ook hun budget wordt overgeheveld.

Daarnaast heeft de minister een bedrag van 8,6 miljoen euro weggehaald bij het fonds en bestemd voor vernieuwing: eigentijdse cultuurvormen als urban arts, ontwerpen en festivals. Dat is geld voor de gehele cultuursector, dus niet meer specifiek voor podiumkunst. Dat was het wel sinds 2017, toen de Tweede Kamer ervoor pleitte een groep die bij het fonds onder de streep terecht kwam alsnog subsidie te geven. Deze groep – waartoe onder meer theatergezelschap Orkater, dansproductiehuis Korzo en Theater Bellevue behoorden – had wel een positief kwaliteitsoordeel van het fonds ontvangen. Die tijdelijk regeling werd voor een jaar door de Tweede Kamer en daarna nog eens drie jaar door minister Van Engelshoven verlengd, maar is nu door haar weer teruggedraaid.

Post: „Dat die 8,6 miljoen als tijdelijk geld bedoeld was, is destijds niet zo door de sector gepercipieerd. Het wordt ervaren als een bezuiniging. De Raad voor Cultuur had weliswaar geadviseerd om dat geld bij ons weg te halen, maar daarbij gezegd dat het moest worden gebruikt voor de verbetering van de arbeidsmarktpositie van kunstenaars. Dat had wellicht tot een andere reactie in de sector geleid.”

Post beaamt dat subsidie voor ‘vernieuwing en verbreding’ een te verdedigen keuze is. Maar de podiumkunsten zijn wel slechter af, zegt ze, ook omdat de drie productiehuizen die tot nu toe verzekerd waren van rijkssubsidie vanaf nu moeten dingen naar geld uit deze nieuwe categorie. Post: „Er zijn in deze nieuwe categorie voor eigentijdse cultuurvormen 75 aanvragen voor 15 plekken. Het totaalbudget is ongeveer 9 miljoen: het is de vraag wat dit betekent voor de productiehuizen en of er nieuwe plekken voor de podiumkunsten bijkomen.”

Het fonds is in feite weer terug in de positie waarin het zich in 2016 bevond en zal harde keuzes moeten maken. Post: „Toch wordt de huidige uitgangspositie als een rottiger situatie beschouwd. Dat is een psychologische kwestie, omdat groepen al eens eerder een negatief besluit moesten verwerken.”

En daar komt nu de coronacrisis overheen. Post: „Die problemen slaan iedereen uit het lood. Dus voor groepen die in augustus horen dat ze geen subsidie krijgen, zal dat besluit als een tweede mokerslag binnenkomen.”