Aan huiselijk geweld valt nu bijna niet meer te ontsnappen

Geweld tegen vrouwen en meisjes Wereldwijd neemt tijdens de coronacrisis het huiselijk geweld tegen vrouwen en meisjes toe. Sommigen overleven het niet. Overheden schieten tekort. „Het was heel goed te voorzien dat het misbruik zou toenemen.”

Dronken man deze maand op het politiebureau in Parijs, begin deze maand, verdacht van mishandeling van zijn vriendin.
Dronken man deze maand op het politiebureau in Parijs, begin deze maand, verdacht van mishandeling van zijn vriendin. Foto Lucas Barioulet/AFP

Miljoenen vrouwen en meisjes zijn door de corona-lockdowns in hun landen in een nachtmerrie beland. Al weken zitten ze opgesloten in vaak zeer krappe woningen met echtgenoten of vaders die hen mishandelen, niet zelden met de dood tot gevolg. Veel landen, zowel in het Westen als daarbuiten, melden beduidend hogere aantallen vrouwen en meisjes die thuis zijn vermoord dan gewoonlijk. Vluchten is lastig, bovendien heerst buiten het virus en riskeren ze boetes.

Bijna elke dag dienen zich nieuwe schrijnende gevallen aan. Zoals een bont en blauw geslagen jonge vrouw in China, die na veelvuldige mishandeling wilde scheiden maar te horen kreeg dat ze voorlopig maar moest thuisblijven. De rechtbanken lagen wegens corona namelijk stil. Of de hulpverleenster uit de Syrische stad Homs, die zag hoe een werkloos geworden man zijn vrouw aftuigde omdat die hun negen kinderen onvoldoende in bedwang hield naar zijn smaak. Of de jonge vrouw in de Verenigde Staten, die door de lockdown noodgedwongen terug is bij de vader die haar eerder seksueel misbruikte. Haar slaapkamerdeur kan niet op slot.

Experts op het gebied van huiselijk geweld spreken liever van ‘intiem terrorisme’ – en dat is altijd al een immens probleem. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat een op de drie vrouwen er in de loop van hun leven mee te maken krijgt. Zo’n 1,6 miljoen Britse vrouwen hebben er bijvoorbeeld jaarlijks onder te lijden. De Britse politie is er ook in normale tijden een kwart van haar tijd mee bezig.

Kwelgeest

De laatste weken melden hulpinstanties van Australië tot Frankrijk, van China tot de Verenigde Staten en van Zuid-Afrika tot Iran een explosieve stijging in het aantal hulpverzoeken. En dat is nog maar het topje van de ijsberg. Veel slachtoffers durven niet te bellen of contact te zoeken met hulpverleners wanneer hun kwelgeest zo dicht in de buurt is. Sommige mannen aarzelen niet deuren in te trappen waarachter hun vrouwen zich verschuilen.

Lees ook over corona en gender: Mannen in de frontlinie, vrouwen aan het roer

„Voor veel vrouwen en meisjes ligt de grootste bedreiging op de loer waar ze zich het veiligst zouden moeten voelen – in hun huizen”, zei VN-secretaris-generaal Antonio Guterres begin april. „Ik dring er bij alle regeringen op aan de veiligheid van vrouwen voorop te stellen bij de aanpak van de pandemie”, twitterde hij. UNFPA, het bevolkingsfonds van de VN, becijferde dat bij een lockdown van zes maanden er 31 miljoen extra geweldsincidenten tussen mannen en vrouwen zijn te verwachten.

Vrijwel geen enkele regering had voorafgaand aan de lockdown speciale voorzorgmaatregelen genomen voor bedreigde meisjes en vrouwen, al hadden deskundigen daar wel voor gepleit. „Het was heel goed te voorzien dat het misbruik zou toenemen”, zegt Marianne Hester, een specialist in gender en geweld van de Universiteit van Bristol via de telefoon. „Er is altijd een toename in geweld te zien wanneer mensen lang samenzijn zoals met Kerstmis en in de zomervakantie.”

Lees ook: Italiaanse vrouwen opgesloten met met mishandelaar

Toen het aantal noodkreten na de lockdowns snel steeg, begrepen bestuurders dat actie alsnog geboden was. In het door corona zwaar getroffen Spanje kunnen vrouwen nu naar de apotheek om discreet alarm te slaan over misbruik als dat langs andere wegen niet lukt. Wanneer ze om ‘masker 19’ vragen, komt de politie in actie. Enige tientallen vrouwen meldden zich zo in Spanje. Andere landen waaronder Frankrijk, Nederland, Argentinië en Duitsland namen deze aanpak over. Sommige hulpverleners menen echter dat het beter is professionele hulpverleners in te schakelen dan de politie.

Hotelkamers

In Italië, waar veel opvangcentra wegens het virus geen vrouwen meer konden opnemen, stelde de overheid hotelkamers beschikbaar voor nieuwe slachtoffers van huiselijk geweld. Britse vrouwen kunnen het algemene noodnummer bellen en wie niet vrijuit kan spreken kan 55 indrukken, waarna ze in contact komen met hulpverleners die getraind zijn vragen te stellen die bij voorbeeld met tikken op de telefoon kunnen worden beantwoord.

Hester dringt er verder bij de politie en de hulpdiensten op aan gezinnen waar zich eerder huiselijk geweld heeft voorgedaan extra goed in de gaten te houden. „Het helpt wanneer je daders duidelijk maakt dat ze er niet ongemerkt mee wegkomen.”

Brazilië Sulamita voelt zich veiliger op straat dan thuis

 

Vlakbij het beroemde strand van Copacabana in Rio de Janeiro, heeft Sulamita (18) wat kleren en haar matras tegen de rolluiken van een gesloten lunchroom gelegd. Hier voelt ze zich veiliger dan thuis bij haar moeder. Ze heeft zich aangesloten bij een groep daklozen die door de coronacrisis tot armoede zijn vervallen en er voor kiezen op straat te leven.

„Twee weken nadat het virus uitbrak heb ik mijn spullen gepakt en ben ik de straat op gegaan”, vertelt Sulamita. „Mijn moeder woont met mijn stiefvader in een arme volkswijk, maar ik ben daar niet veilig. Misbruik en mishandeling door mijn stiefvader maak ik al jaren mee, maar voor de coronacrisis kon ik er makkelijker aan ontsnappen. Als hij me aanviel, vluchtte ik het huis uit. Het gebeurde ook minder vaak, want meestal wonen er wel tijdelijk meerdere familieleden bij ons in huis, ook al wonen we klein.

„Toen de oproep van de gouverneur van Rio kwam om thuis te blijven en in sociale quarantaine te gaan, was ik plotseling 24 uur per dag alleen met mijn stiefvader en mijn moeder. Ruzies liepen op, de intimidaties en handtastelijkheden begonnen weer. Mijn moeder sluit haar ogen voor wat er aan de hand is. Jaren geleden heeft ze me al verstoten, zo voel ik dat.

„Het leven op straat is zwaar. Ik leef van giften en eten van warmhartige buurtbewoners. Maar er zijn ook buurtbewoners die de daklozen juist verjagen. Laatst gooide een vrouw die boven deze lunchroom woont, haar vuilnis naar beneden terwijl ik sliep. Ik ben ook bang om besmet te raken, want jezelf beschermen tegen het virus als je op straat leeft is moeilijk.”

In de straat waar Sulamita bescherming heeft gevonden, trekt ze op met nog zo’n dertig daklozen die rondom de gesloten winkels zijn neergestreken. Onder hen twee vrouwen van in de dertig. Ze werken als nagelstylistes in een schoonheidssalon die wegens het coronavirus gesloten is. Sulamita: „Zij voelen zich ook niet veilig thuis omdat de spanningen daar steeds verder oplopen. Een vrouw heeft een man die haar slaat, de ander een moeder die haar geestelijk mishandelt. Voorheen konden ze vluchten in hun werk, maar dat kan nu niet. Ze proberen in aanmerking te komen voor een overheidsuitkering van 600 real per maand (100 euro) en als dat lukt, willen ze samen een kamer of klein huisje huren in een favela. Ze hebben mij beloofd dat ik dan bij hen mag wonen.”

Turkije Ceylan (11) overleefde de woede van haar vader niet

Müslüm Aslan zat vorig jaar vijf maanden vast in de Zuid-Turkse stad Gaziantep nadat hij zijn vrouw Rukiye in haar nek had gestoken met een schaar. Na zijn vrijlating smeekte hij Rukiye bij hem terug te komen. Maar daar wilde ze niets van weten, omdat hij haar en de kinderen steeds mishandelde. „Ik liet hem wel de kinderen zien, want hij is hun vader”, vertelde ze de krant Duvar.

Op 16 april haalde hij zijn dochter Ceylan (11) en zijn zoons Yusuf İlker (7) en Bünyamin (5) op bij zijn vrouw, die na de steekpartij bij haar vader was ingetrokken, en bracht ze naar zijn huis. Daar koelde hij zijn woede op Ceylan. Hij bond haar vast en sloeg haar zo hard met een slang dat ze overleed. Daarna bracht hij zijn zoons met een taxi terug naar hun moeder en nam de benen.

Müslüm werd opgepakt en zit weer in de cel. „Ik heb de dood in de ogen gekeken”, zei Rukiye over de steekpartij van vorig jaar. „Ik wil dat deze moordenaar, die mijn leven en dat van mijn kinderen tot een hel maakt, zwaar wordt gestraft.” Daders van eerwraak of huiselijk geweld krijgen vaak strafvermindering omdat er ‘provocaties’ door de vrouwen zouden zijn geweest.

De moord op Ceylan leidde tot ophef . Want door de corona-uitbraak ziet ook Turkije veel meer huiselijk geweld. Hulporganisaties telden 29 moorden op vrouwen in maart. Hulplijnen voor huiselijk geweld worden platgebeld.

De toename van geweld komt ook door een nieuwe amnestiewet, die leidde tot de vrijlating van 90.000 gevangenen. Moordenaars en verkrachters kregen geen amnestie, daders van andere geweldsdelicten wel. Bij huiselijk geweld is de kans op herhaling groot, en die kwam er in sommige gevallen ook.

Vrouwenrechtenorganisaties roepen de autoriteiten op meer te doen ter bescherming van vrouwen die thuis vast zitten met een gewelddadige echtgenoot of familielid. Er zijn weinig blijf-van-mijn-lijfhuizen in Turkije. Om erin te komen is een gerechtelijk besluit nodig. Maar rechtbanken zijn wegens de corona-epidemie gesloten.

Een Syrische vluchteling werd door haar man in haar been gestoken. Ze vluchtte naar de buren, die de politie belden. Maar de politie kon niet komen wegens de corona-epidemie, zeiden hulpverleners. De vrouw heeft geen familie om op terug te vallen. Ze wil niet met de pers praten uit angst haar buren nog ongeruster te maken. Zij vrezen de toorn van haar man.

Rusland Angelina ging net voor de lockdown bij haar man weg

Psycholoog Zara Aroetoenjan raadt haar cliënten normaal gesproken aan te gaan boksen of vissen, of naar de schietbaan te gaan. „Alles waardoor ze zich minder gespannen voelen. In sommige gevallen is zelfs een geheime minnares al een manier om spanningen in huis te verminderen.” Maar door de lockdown gaat dat allemaal niet meer, verzuchtte Aroetoenjan onlangs in een webinar over huiselijk geweld in tijden van corona. De klachten die ze nu hoort, volgen allemaal hetzelfde patroon: „Hij werd ontslagen, ging drinken en kreeg losse handjes”.

Dankzij de lockdown hebben Russische mannen met losse handjes het in zekere zin nu juist makkelijker thuis, vertelt Anna Rivina per telefoon uit Moskou. „Ze dreigen hun vrouw: Als jij naar buiten gaat, dan bel ik de politie om te zeggen dat je de quarantaine overtreedt.” Rivina is directeur van de organisatie nasiliu.net [geweld.nee, red.], tegen huiselijk geweld. Zij en haar collega’s ontvangen sinds eind maart, het begin van de Russische lockdown, een kwart meer meldingen van huiselijk geweld. „Vorige week nog waren we anderhalf uur bezig om toestemming te regelen zodat het slachtoffer haar huis kon verlaten. In die tijd had hij haar makkelijk in elkaar kunnen slaan, of vermoorden”.

Begin vorige week rapporteerde de Russische ombudsman voor mensenrechten, Tatjana Moskalkova, een verdubbeling in het aantal meldingen via de landelijke hulplijn: van 7.000 naar 13.000. Volgens Rivina vormen de schaarse overheidsstatistieken het topje van de ijsberg. „Wij weten uit onderzoek dat 70 procent van de slachtoffers geen aangifte doet.” De weinige opvangcentra – Moskou telt er één – zijn vanwege de coronapandemie gesloten.

Rusland is een van de weinig landen waar huiselijk geweld in 2017 juist werd gedecriminaliseerd in plaats van strenger bestraft. De boetes die de rechter wel kan opleggen, worden door de daders meestal uit het huishoudgeld voldaan. „Een vrouw moet dus vaak nog betalen ook voor het geweld dat haar wordt aangedaan”, zucht Rivina. Daarom lijden de meeste vrouwen in stilte, of gaan er stiekem vandoor. Zoals Angelina, die op de valreep van de lockdown in Moskou haar biezen pakte en met haar twee kinderen introk in het appartementje van familieleden. „Ik moest daar weg voordat de stad in lockdown zou gaan”, vertelde de 29-jarige aan The Moscow Times. „Het was misschien wel mijn laatste kans om bij hem weg te gaan.”