WTO-chef vervroegd weg bij verzwakte organisatie

Wereldhandelsorganisatie De Braziliaan Roberto Azevedo vertrekt eerder dan gepland als hoofd van de WTO, net nu de vrijhandel zwaar onder druk staat.

Roberto Azevedo vertrekt eind augustus bij de WTO.
Roberto Azevedo vertrekt eind augustus bij de WTO. Foto Fabrice Coffrini/AFP

Terwijl de wereldhandel zwaar te lijden heeft onder de coronacrisis en onder handelsconflicten, zal de chef van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) vroegtijdig zijn post verlaten. Roberto Azevedo, directeur-generaal van de WTO, maakte dit nieuws donderdag bekend in een vergadering met de vertegenwoordigers van de 164 WTO-leden in Genève.

De Braziliaan, wiens termijn eigenlijk loopt tot 1 september 2021, treedt op 31 augustus dit jaar al terug. Volgens Azevedo gaat het om een „persoonlijke beslissing” die het beste zou zijn voor de WTO: de komende conferentie van ministers van de WTO-landen, medio 2021, zou anders worden overschaduwd door de zoektocht naar een opvolger.

Azevedo (62), voormalig Braziliaans WTO-gezant, werd in 2013 benoemd en in 2017 opnieuw. Onder hem maakte de WTO woelige tijden door. De hoofdtaken van de in 1995 opgerichte WTO zijn: het bevorderen van liberalisering van de handel en het beslechten van geschillen tussen lidstaten. In beide rollen kampte de WTO onder Azevedo met zware tegenslag.

Onderlinge akkoorden

De laatste onderhandelingsronde van de WTO die de wereldhandel vrijer moest maken, de ‘Doha-ronde’, liep stuk in 2015. Rijke en opkomende landen botsten vooral over landbouwsubsidies. Daarna leverden WTO-onderhandelingen weinig op, al trad in 2017 wel een technisch akkoord in werking over het versoepelen van douanecontroles. Onderhandelingen op WTO-niveau op specifieke terreinen, zoals visserijsubsidie, hebben tot dusver niets opgeleverd. Liever sluiten landen onderling handelsakkoorden, zoals de recente deals van de EU met onder meer Canada.

De tweede belangrijke functie van de WTO, die van scheidsrechter bij handelsgeschillen, liep eind vorig jaar ernstige schade op. De hoogste instantie voor geschillenbeslechting, het Beroepsorgaan, werkt niet meer sinds december, omdat de Verenigde Staten weigeren nieuwe leden voor het orgaan te benoemen. Nu is er geen beroep mogelijk in handelsconflicten, zoals die tussen de VS en de Europese Unie over de vliegtuigindustrie.

Onder Azevedo had de WTO het lastig, vooral door ruzie tussen de VS en China

De bezwaren van de Amerikanen tegen de WTO – een organisatie die ze zelf hielpen opbouwen – zijn legio. In Washington bestaat diepe onvrede over de ruimte die China krijgt om staatssteun te geven aan bedrijven. Die onvrede wordt op zich gedeeld door de EU. Maar de Amerikanen hebben meer klachten. Ze vinden onder meer dat de WTO zich teveel opstelt als hooggerechtshof dat de soevereiniteit van de VS ondergraaft. De handelsoorlog met China vecht Trump uit buiten de WTO om.

Lees ook: Amerikaanse aanval maakt Wereldhandelsorganisatie vleugellam

Azevedo stak veel tijd in pogingen de impasse rond het Beroepsorgaan te doorbreken. Hij voerde in januari in Davos overleg met Trump, zonder resultaat. Om de Amerikaanse blokkade te omzeilen, heeft de EU samen met negentien andere WTO-leden, waaronder China, een tijdelijk arbitragemechanisme opgetuigd. Maar de VS, en de meeste andere WTO-leden, doen niet mee aan dit mechanisme.

Intussen dient zich alweer de volgende bedreiging voor de wereldhandel aan: groeiend protectionisme in reactie op het coronavirus. Eind april riep Azevedo landen op om exportrestricties op medicijnen, beschermingsmiddelen en voedsel te melden bij de WTO en snel af te bouwen. Al voor de coronacrisis, eind vorig jaar, meldde de WTO dat het aantal handelsbarrières wereldwijd toeneemt.

De opvolger van Azevedo zal er een zware dobber aan hebben om het WTO-systeem weer sterker te maken. Volgens persbureau AFP maken Afrikaanse landen aanspraak op de post.