Necrologie

Vertellen was haar manier om het verleden te vergeten

Mischa de Vreede 1936-2020 Schrijfster Zij is auteur van een veelzijdig oeuvre van gedichten, kinderboeken, romans en verhalenbundels. Zij schreef veel over haar Indische verleden.

Schrijfster en dichteres Mischa de Vreede.
Schrijfster en dichteres Mischa de Vreede. Foto Jos Lammers/Hollandse Hoogte

„Vertellen stond voor haar gelijk aan van zich afzetten”, schrijft Mischa de Vreede in Een engel aan zee (1994). Vertellen was voor haar een „manier om het verleden te vergeten”. Dat verleden noemde De Vreede ook wel „mijn oorlog” ofwel de tijd die ze in een Japans interneringskamp op Noord-Sumatra doorbracht. Dinsdag 12 mei is schrijfster en dichteres Mischa de Vreede op 83-jarige leeftijd overleden.

Sinds 1991 woonde ze in Noord-Holland aan de kust bij Camperduin. Zij is auteur van een veelzijdig literair oeuvre van gedichten, kinderboeken, romans, verhalenbundels en beschouwingen. Zij was jarenlang als medewerker verbonden aan Algemeen Handelsblad en later NRC Handelsblad; ze schreef over televisie, kinderboeken en maakte grote, portretterende interviews.

Mischa de Vreede werd op 17 september 1936 geboren in Batavia in het toenmalige Nederlands-Indië. Haar vader was dominee en haar moeder onderwijzeres. In 1946 repatrieerde het gezin, met nog twee broers, naar Nederland. Zij volgde middelbaar onderwijs in Emmen en Nijmegen (gymnasium) en de kunstacademie in Arnhem. Op 18-jarige leeftijd verliet ze het ouderlijk huis om in Amsterdam haar ideaal te vervullen: schrijver worden. In 1957 debuteerde ze als dichteres en ontving ze de Poëzieprijs van de Gemeente Amsterdam voor het gedicht Een jong meisje droomt. Haar eerste bundel verscheen in 1959, Met huid en hand.

Mannenwereld

Al snel vormde Mischa de Vreede een middelpunt in het Amsterdamse literaire leven. Ze sloot vriendschap met dichters als Remco Campert en Lucebert, was een elegante, stijlvolle verschijning op het Boekenbal en publiceerde net als haar dichtersvrienden bij de Bezige Bij. Ze schreef romans als Onze eeuwige honger (1973), 13, een meisjesboek (1976) en Eindelijk mezelf (1979).

Haar literaire droom was óók om in de mannenwereld van de auteurs gelezen en gewaardeerd te worden, en ze was hun gelijke. Dat maakt dat ze weleens werd vergeleken met Simone de Beauvoir of Hella Haasse. Haar columns voor Algemeen Handelsblad vielen op door een persoonlijke, eigenzinnige toon, vaak polemisch. Ook vertaalde ze boeken van Saul Bellow en Jerzy Kosinski. Haar bekendste kinderboek is Selamat Merdeka (1997) over het ontstaan van de onafhankelijke Republiek Indonesië.

Mischa de Vreede maakte enkele ‘herinneringsreizen’ naar haar geboorteland en deed daarvan verslag in reportages en verhalen. In boeken als Kind in kamp (1989) en Waar ik mee leef (1995) keerde ze terug naar haar vroegste jeugd en beschrijft ze met uiterste precisie details uit „mijn oorlog”. In NRC van 14 augustus 2010 noteert ze: „Wat mijn eigen jeugdherinneringen betreft: eenmaal gerepatrieerd heb ik van meet af aan het idee gehad dat wij, uit Indië afkomstig, geen recht van spreken hadden wanneer het om doorstane ontberingen ging.” Ze ziet zichzelf nog staan als negenjarig onaangepast ‘Indisch’ meisje in Nederland: „Mijn uiterlijk – de buitenissige kleren van de Marshallhulp, een gelige huid en groene aanslag op mijn tanden.”