Wetenschappers in Engeland werken aan een potentieel vaccin tegen Covid-19.

Foto Carl Recine / Reuters

Interview

‘Onze missie: de hele wereld een vaccin’

Frederik Kristensen | Plaatsvervangend directeur Cepi Fondswervend instituut Cepi wil coronavaccins gelijkwaardig mondiaal distribueren. Nederland maakte 50 miljoen euro over.

Het zou zomaar kunnen uitgroeien tot een nieuw type nationalisme: vaccinenationalisme. Landen die geld geven aan onderzoek naar een Covid-19-vaccin eisen de eerste doses op voor hun eigen bevolking.

In Frankrijk leidde dat deze week tot een rel toen farmaciebedrijf Sanofi zei dat de eerste doses van een vaccin dat het bedrijf hoopt te produceren naar de VS zullen gaan omdat de VS als eerste geld op tafel hebben gelegd voor het onderzoek. „De Amerikaanse overheid heeft het recht op de grootste vooruit-bestelling, omdat het investeerde in het risico”, zei CEO Paul Hudson woensdag tegen persbureau Bloomberg.

De Franse premier Édouard Philippe vond dat onacceptabel en eiste dat een vaccin toegankelijk moet zijn voor iedereen. Donderdagavond trok Sanofi de voorkeursbehandeling voor de VS in.

Een vaccin dat aan de universiteit van Oxford wordt ontwikkeld, zal eerst in het Verenigd Koninkrijk worden uitgedeeld, aldus Pascal Soriot, de baas van AstraZeneca dat het ‘Oxford-vaccin’ zal produceren. De Britse overheid investeert miljoenen in het onderzoek.

Eén manier om de pandemie in de greep te krijgen, is door grootschalig te vaccineren. Wereldwijd wordt in ruim honderd onderzoeksprojecten gezocht naar een vaccin, zeven projecten bevinden zich al in de testfase. Wie snel beschikt over een vaccin, kan de economie vlot helemaal opengooien.

Nederland maakte 50 miljoen euro over naar Cepi, een internationale organisatie die vaccinonderzoek stimuleert en financiert. Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) kreeg als dank nog een aardig tweetje van Lady Gaga. Cepi wil dat vaccins op een gelijkwaardige wijze over de wereld worden verdeeld. ‘Nederland eerst’ is dus niet aan de orde.

Cepi, de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations, is opgericht in 2017, nadat de wereld van de ebola-uitbraak had geleerd dat de productie van vaccins niet alleen aan de markt overgelaten kan worden, zegt Frederik Kristensen, tweede man van de in Oslo gevestigde organisatie. „Als je niet weet of een virus terugkomt en hoe groot de ziekte zal worden, zijn grote investeringen moeilijk te verdedigen. De les was dat geld uit de privésector gecombineerd moest worden met publiek geld en giften van filantropen.” Noorwegen, Japan, Duitsland, de Gates-foundation en de Wellcome Trust legden bijna 500 miljoen dollar in en lanceerden Cepi op het World Economic Forum in Davos.

Cepi is dus opgericht voor een noodsituatie als deze. Toen Covid-19 toesloeg, financierde de organisatie al onderzoek naar Covid-achtigen en naar generieke technologie voor vaccinontwikkeling. Vervolgens koos het uit vijftig projecten negen veelbelovende onderzoeken die geld kregen. Selectiecriteria: is het project wetenschappelijk goed gefundeerd? Zal het vaccin veilig zijn? Kan het snel worden ontwikkeld, en op grote schaal? En wellicht de belangrijkste: „Zijn de partners in het project bereid het vaccin mondiaal beschikbaar te stellen?”

Kristensens mondiale distributie bestaat alleen nog op de tekentafel. Dit is het idee: Cepi helpt een vaccin ontwikkelen. Dan moeten anderen, denk aan de Wereldbank, een inkooporganisatie oprichten die miljarden doses opkoopt. De WHO moet vervolgens bepalen hoe de vaccins verdeeld worden. Eerst de gezondheidswerkers, dan de risicogroepen, dan landen waar het virus opvlamt, bijvoorbeeld.

Krachtpatsers eerst

Maar zo zit de wereld niet in elkaar. Sanofi volgt het liefst de wens van geldschieter VS. Kristensen: „Dat klopt. Dit is een gecompliceerde wereld. Onze missie is: ‘vaccins voor de wereld’. Maar we staan met beide benen op de grond en kunnen de deals die gesloten worden niet tegenhouden. Wel kunnen we in onze contracten eisen dat bedrijven leveren aan de wereldwijde inkoper.” Maar die inkoper bestaat nog niet en oprichting ervan vereist politieke wil en de inzet van verschillende instellingen.

„Wij kunnen dat niet alleen. Cepi kan wél proberen gebruik te maken van de wetenschappelijke inzichten die in nationaal-gefinancierd onderzoek worden opgedaan. Dan kan het vaccin eerst naar de Amerikanen gaan, maar van de wetenschappelijke resultaten kan overal geprofiteerd worden. Daarnaast proberen we verspreiding te organiseren met technologietransfers naar landen met een laag inkomen.”

Het touwtrekken tussen grote bedrijven en machtige overheden toont hoe lastig het zal zijn om Cepi’s beoogde ‘gelijkwaardige distributie’ te verwezenlijken. Kristensen: „We onderkennen dat alle overheden een plicht hebben om hun burgers te beschermen. Dus we zijn niet verbaasd. Maar uiteindelijk kan alleen een mondiale aanpak het virus verslaan. Zelfs als de VS de hele bevolking vaccineren, is dat niet genoeg om de economie te herstellen als elders steeds weer uitbraken zijn. Het zou geen gevecht tussen landen of tussen fabrikanten moeten zijn, maar een gevecht tégen het virus.”

Lees ook: ‘Je zult kleine uitbraken houden’

Update (15-05-2020): Dit artikel is geactualiseerd om 11.30 uur.