Israël krijgt na anderhalf jaar eindelijk een regering, die niemand wil

Na drie verkiezingsronden Israël krijgt eindelijk een nieuwe regering, met eerst Netanyahu en later Gantz als premier. Niemand is er blij mee, maar een vierde verkiezingsronde is (voorlopig) voorkomen.

Benjamin Netanyahu wordt/blijft toch weer premier.
Benjamin Netanyahu wordt/blijft toch weer premier. Foto Oded Balilty/AFP

De regering die niemand wilde, komt er toch. Na bijna anderhalf jaar en drie verkiezingsrondes wordt zondag de nieuwe Israëlische coalitie beëdigd. Premier Benjamin Netanyahu staat weer aan het hoofd, al moet hij zijn titel delen met ‘wisselpremier’ Benny Gantz. Het kabinet wordt met meer dan dertig ministers groter dan ooit. De beëdiging zou oorspronkelijk al donderdagavond zijn, maar twee prominente Likudleden waren ontevreden over de benoemingen en dus is er nog even uitstel om de laatste plooien glad te strijken.

„Dit is niet mijn droomregering, (…) waarschijnlijk ook niet die van Netanyahu”, schreef Gantz op Facebook. „Maar uiteindelijk is eenheid wat het Israëlische volk wil.” Na diverse mislukte pogingen een centrumlinks of rechts kabinet te vormen, was samenwerken met Netanyahu in Gantz’ ogen de enige optie om een vierde verkiezingsronde te voorkomen. Zijn partij Blauw-Wit viel onmiddellijk uit elkaar. Zijn voormalige medepartijleiders, die samen meer Knessetleden overhielden dan Gantz, waren furieus en kondigden aan stevig oppositie te gaan voeren.

‘Mensen voelen zich bedrogen’

Netanyahu wordt de eerste anderhalf jaar premier, daarna moet hij zijn positie overdragen aan Gantz, die in de tussentijd de titel ‘wisselpremier’ draagt en minister van Defensie wordt. Hoewel in de overeenkomst allerlei bepalingen zijn opgenomen die moeten voorkomen dat Netanyahu het kabinet voortijdig laat klappen, betwijfelen velen of Gantz ooit op de leiderspost terechtkomt.

„Mensen voelen zich bedrogen”, zegt Tal Schneider, politiek en diplomatiek correspondent voor de Israëlische zakenkrant Globes. „Gantz’ enige reden de politiek in te gaan was Netanyahu uit te schakelen, en nu biedt hij hem een regering.”

Het regeerakkoord overleefde diverse petities bij het Hooggerechtshof. De drie corruptie-aanklachten tegen Netanyahu hebben hem niet kunnen verhinderen een regering te vormen. De rechtszaak, uitgesteld met dank aan Covid-19, begint op 24 mei.

Giftige sfeer

Toch blijkt uit een peiling van het Israel Democracy Institute (IDI) dat een meerderheid van de Israëliërs, inclusief Blauw-Wit-stemmers, liever dit heeft dan nogmaals verkiezingen. Temidden van de coronacrisis en de bijbehorende economische malaise hebben mensen wel iets anders aan hun hoofd. Het dodental van Covid-19 bleef in Israël beperkt tot 264, maar velen zijn hun baan of bedrijf kwijtgeraakt en klagen dat de steunpakketten van de overheid tekort schieten. Een recessie dreigt. Van bruiloftsplanners tot marktkooplui: er is geen beroepsgroep te bedenken die de afgelopen weken niet de straat op ging uit protest tegen de economische gevolgen van de coronamaatregelen en het magere antwoord van de regering daarop. „Als politiek analist vind ik het een afschuwelijk akkoord”, zegt Ofer Kenig, onderzoeker bij IDI. „Maar als gewone burger ben ik blij dat er een einde komt aan de eindeloze cirkel van verkiezingen in een giftige sfeer.”

Met 32 tot 36 ministers en zestien onderministers telt het kabinet meer posten dan ooit. Onverdedigbaar, vindt Kenig. „Zoveel ministers benoemen terwijl we bijna een miljoen werklozen hebben, is een verkeerd signaal aan de bevolking”, zegt de onderzoeker. „Bovendien is het inefficiënt, en disproportioneel als je naar andere landen kijkt.”

Ondanks het enorme aantal ministers komt Netanyahu posten tekort om de loyaliteit van zijn partijgenoten veilig te stellen. De premier is dan ook naarstig op zoek naar andere prestigieuze baantjes om uit te delen; zo wordt voormalig minister Gilad Erdan ambassadeur bij de Verenigde Naties én bij de Verenigde Staten. Hoe gevoelig de postenverdeling ligt, bleek donderdagavond vlak voor de geplande oorspronkelijke beëdiging: twee prominente Likudleden dreigden de stemming te boycotten omdat ze geen genoegen namen met het aanbod van hun premier.

De Arbeidspartij, ooit de grootste partij van Israël, is opgeslokt in een regering waarin ze weinig te zeggen heeft

Elk van de twee partijen heeft zijn eigen bondgenoten meegenomen: aan Likudkant de twee ultra-orthodoxe partijen plus Orly Levy-Abekasis (Gesher). Bij Blauw-Wit twee voormalige Blauw-Witleden met hun eigen partij. Ook de Arbeidspartij doet mee met twee ministers. Zo is wat ooit de grootste partij van Israël was, opgeslokt in een regering waarin ze weinig te zeggen heeft. De religieus-zionistische Yamina-partij van tot-voor-kort-minister van Defensie Naftali Bennett besloot oppositie te gaan voeren, maar voormalig Yamina-minister van Onderwijs Rafi Peretz splitste zich af en wordt minister van Jeruzalem-zaken.

Sleutelposten

Blauw-Wit eiste het ministerschap van Justitie op, net als de portefeuilles Communicatie en Cultuur, eveneens beschouwd als sleutelposten voor het liberaal-democratische karakter van Israël. Hoewel Gantz de coronacrisis als voornaamste reden opvoerde om te zwichten voor Netanyahu, levert zijn partij niet de minister van Gezondheid. Die baan gaat naar voormalig Knesset-voorzitter Yuli Edelstein (Likud). De ultra-orthodoxe minister Yaakov Litzman verruilt dit ministerie, waar hij faalde, voor het ministerie van Huisvesting.

Lees ook: Tovenaar Bibi krijgt het weer gedaan

Volgens het regeerakkoord gaat de prioriteit de komende maanden naar corona-gerelateerde beslissingen. Des te opvallender is een van de weinige andere agendapunten: de annexatie van delen van de Westelijke Jordaanoever. Gantz heeft geen vetorecht om de plannen tegen te houden – mocht hij dit al willen. Annexatie is goed voor Netanyahu, maar ook voor (de herverkiezingskansen van) de Amerikaanse president Donald Trump en zijn rechtse, evangelistische achterban.

De beëdiging van het Israëlische kabinet werd eerder al uitgesteld naar donderdag vanwege een bliksembezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo op woensdag. Hoewel annexatie in strijd zou zijn met het internationaal recht, noemt Pompeo het een „Israëlische beslissing”.

Dat er eindelijk een regering is, betekent volgens Schneider van de zakenkrant Globes niet dat de politieke stabiliteit is herwonnen. „De economische protesten worden alleen maar erger”, verwacht Schneider. „Dit kabinet zal van crisis naar crisis gaan, te beginnen met de overheidsbegroting.”


Dit stuk heeft om 18:30 een update gekregen, toen bekend werd dat de beëdiging van het nieuwe Israëlische kabinet van donderdagavond naar zondag wordt uitgesteld.