Een dik pak schuim door wind en algen

Zeeschuim en surfongeluk Voor de kust waar surfers verongelukten, lag maandag een dik pak schuim. Hoe gevaarlijk is dat? Drie vragen over zeeschuim.

Een KNRM-hulpverlener trotseerde dinsdag het schuim tijdens de hervatte zoektocht naar de vermiste watersporters.
Een KNRM-hulpverlener trotseerde dinsdag het schuim tijdens de hervatte zoektocht naar de vermiste watersporters. Foto Sem van de Wal/ANP

De surfers die maandag verongelukten voor de kust van Scheveningen waren ervaren surfers. Het waaide flink, maar naar verluidt waren de surfers goed bekend met harde wind en hoge golven. Uitzonderlijk was wel de hoeveelheid schuim in de branding. Waar het havenhoofd en het strand samenkomen, lag een pak schuim van twee meter hoog, vertelden strandbezoekers dinsdag aan NRC. Of het schuim een rol heeft gespeeld bij het overlijden van de surfers wordt nog onderzocht. Hoe kon er zoveel zeeschuim ontstaan? En hoe gevaarlijk is het?

1 Wat is zeeschuim?

Zeeschuim bestaat uit resten van de alg Phaeocystis globosa, in de volksmond schuim-alg. Deze alg komt veelvuldig voor in de Noordzee. In april en mei bloeien de algen, ze vormen dan kolonies in de vorm van een bolletje, vertelt Katja Philippart. Zij is algenonderzoeker bij het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en hoogleraar algenproductiviteit aan de Universiteit Utrecht. „De algen zitten aan de buitenkant van de bol, die ongeveer een millimeter groot is. Het is net met het blote oog te zien.” Ze voeden zich met stikstof en fosfaat en scheiden eiwit-achtige substantie af in de bol. Als het voedsel op raakt, is de bloei over en storten de bollen in elkaar. Het eiwit-achtige materiaal dat in de bol zat komt vrij. „Als het waait wordt dit opgeklopt en ontstaat schuim. Zoals je ook schuim krijgt als je melk opklopt.”

2 Is het schuim gevaarlijk voor mensen?

„Het is niet giftig, voor zover wij tot nu toe weten”, zegt Philippart. Kunnen de surfers onwel zijn geworden van een hap schuim? Of kan iemand stikken in het zeeschuim? „Dat weten we niet, maar gaan we onderzoeken.”

Een ander gevaar van een dikke laag schuim is slecht zicht. Ook reddingswerkers hadden daar last van. Zigzaggend gingen ze door het water. Met een helikopter werd gepoogd het schuim weg te blazen om de reddingswerkers meer zicht te geven.

3 Hoe uitzonderlijk is deze hoeveelheid schuim?

Bij het ontstaan van grote hoeveelheden schuim spelen meerdere factoren een rol: de concentratie algen, de timing van de bloei en de wind. Of er meer algen waren dan normaal is nu nog onduidelijk. Philippart nam op Texel, waar het NIOZ zit, een monster van de daar aanwezige algen. „Dit doen we op eigen initiatief. Misschien kunnen we iets aan kennis over het ongeluk bijdragen. We volgen dit al 45 jaar, dus we kunnen goed vergelijken.” Pas over een paar weken verwacht ze meer over de hoeveelheid algen te kunnen zeggen. Het tellen van de algen zelf gebeurt met de microscoop, daar wordt van een paar milliliter zeewater elke cel geteld. „Puur handwerk.”

Duidelijk is dat de noordenwind maandag uitzonderlijk was voor de tijd van het jaar. „Er stond windkracht 7 aan de kust. Dat zie je in de winter vaak, in het zomerseizoen minder”, zegt Yorick de Wijs, de veiligheidsmeteoroloog die de bewuste maandag bij het KNMI in De Bilt aan het werk was. Daarnaast kwam de wind ook uit het noorden, terwijl het meestal waait vanuit het westen of zuidwesten „De laatste weken zien we hogedrukgebieden op de oceaan en nabij IJsland of zelfs Groenland, in plaats van boven het Europese vasteland”, zegt De Wijs. Bij een noordenwind waait het in Scheveningen parallel langs het strand, in zee waren flinke golven. „Als er dan ergens een obstakel is, zoals een tong of een pier, dan kan ik me voorstellen dat het schuim zich daartegen ophoopt”.