Reportage

Geen publiek, wel plexiglas en plakband

Magistraten Strafrechters proberen sinds deze week weer zo veel als mogelijk hun werk op te pakken. Maar het blijft wachten op een landelijk plan rechtspleging.

De rechtbank in Rotterdam.
De rechtbank in Rotterdam. Foto David van Dam

De facilitaire dienst van de Rotterdamse rechtbank heeft de afgelopen coronaweken overuren gedraaid. De inrichting van het gerechtsgebouw waar normaal gesproken op een dag zo’n tweeduizend mensen komen, is ingrijpend aangepast om anderhalve meterrechtspraak mogelijk te maken. Zittingszalen zijn voorzien van in eigen ontwerp gemaakte plexiglasschermen-op-houten-blokken die aanwezigen moeten beschermen tegen het coronavirus. Het voornaamste attribuut is een groot tv-toestel dat communicatie met verdachten in gevangenissen mogelijk moet maken.

Lees ook: Rechten verdachte zijn in het geding

Het scherm is in de meeste zalen alleen voor de magistraten te zien. Advocaten en pers hebben het nakijken.

In de gangen van het gebouw lopen bodes met gele hesjes met 1,5 meter waarschuwingen op de rug die de bezoekers nauwlettend in de gaten houden. Het ruikt overal naar ziekenhuis. Voor publiek is geen plaats en er zijn met stickers strikte looproutes gemaakt. De kantine is verbouwd om extra zittingsruimtes te creëren zodat kan worden voorkomen dat te veel mensen bij één zaal samenklonteren. Voor elke nieuwe zaal heeft de kleurenprinter een koning gemaakt.

„We zetten alles op alles om de strafrechtspleging mogelijk te maken”, vertelt de Rotterdamse strafrechter Jacco Janssen. De magistraat heeft zich geërgerd aan al die stuurlui met kritiek op zijn rechtsbedrijf. Zelfs de baas van de politie klaagde tot zijn verdriet dat de rechtsstaat bijna tot stilstand is gekomen. „Mensen moeten weten dat wij met goede bedoelingen keihard werken om iedereen in zijn recht en waarde te laten.” Maar het kost nu eenmaal tijd „om veilig en weer full swing” het berechten mogelijk te maken.

Lees ook: 40.000 strafzaken liggen op de plank

Knap ingewikkeld gedoe

Janssen is nu druk met de planning van een liquidatieproces dat in juni dringend inhoudelijk moet plaatsvinden. De vier verdachten zitten al anderhalf jaar in voorarrest. De benadeelde partij moet uit China komen en wil ook een plek in de rechtszaal. „Het is knap ingewikkeld logistiek gedoe.” Vanaf volgende maand gaat de politierechter ook ’s avonds zittingen houden om te voorkomen dat de achterstanden in de strafrechtspleging te veel oplopen.

Een probleem in de strafrechtspleging blijft het telehoren van verdachten in penitentiaire inrichtingen. Die verhoren, zo is afgesproken tussen rechters en gevangenissen, mogen niet langer duren dan 45 minuten om zo veel mogelijk verhoren mogelijk te maken. Door „kinderziektes en opstartproblemen”, aldus een woordvoerder, gaat er bovendien nogal wat mis. Er wordt gepoogd „de capaciteit verder uit te breiden” door „hard te werken” maar een termijn wanneer dit klaar is, is er niet. „We zijn bezig met het ontwikkelen van een reserveringsysteem om de planning nog soepeler te laten verlopen.”

In hoeverre het opstarten van de strafrechtspraak lukt, zegt de Raad voor de Rechtspraak nog niet te weten. „Begin juni kunnen we een beeld geven van de eerste weken”, zegt een woordvoerder. Uit een rondgang langs rechtbanken lijkt de rechtbank Overijssel nog het meest op een redelijk normale manier te kunnen draaien waardoor verdachten en raadslieden fysiek aanwezig kunnen zijn. Alleen politierechterzittingen zijn minder talrijk omdat na elke zaak de schoonmakers tien minuten kuistijd nodig hebben.

„In het oosten is alles beter omdat de lijnen kort zijn”, zegt strafpleiter Jan Vlug uit Deventer. Knelpunten worden in informele overlegjes opgelost. „Hier is het ondenkbaar dat een verdachte wordt afgekapt als er 45 minuten om zijn. Daar gaat de rechtbank niet mee akkoord”

Vlug heeft met het OM geregeld dat relatief kleine strafzaken zoals een knokpartij of een vernieling in telefonisch overleg tussen raadsman en officier van justitie wordt afgedaan zonder dat de rechter eraan te pas komt. Er volgt een strafbeschikking – geldboete of taakstraf – waardoor er helemaal geen strafzitting hoeft te worden gehouden.

Lees ook: OM deelde ten onrechte straffen uit

Bij het OM noemen ze dit nu ‘een pilot project’. Of landelijk geprobeerd gaat worden via hoorzittingen en strafbeschikkingen zonder bemoeienis van de rechter ruim 40.000 strafdossiers weg te werken, kan het OM niet zeggen. Er wordt door het college van procureurs-generaal al weken nagedacht hoe ‘een landelijk beleidsplan’ over rechtspleging er in coronatijd moet uitzien. Het OM zegt niet te weten wanneer dit klaar is.