Mag mijn baas mij verplichten om salaris in te leveren?

Deze rubriek behandelt coronagerelateerde consumentenrechtvragen over werk, financiën en vrije tijd.

Consument & corona

De kwestie

Gebruik maken van de steunmaatregelen van de overheid, snijden in vakantiedagen of secundaire arbeidsvoorwaarden, of tóch mensen ontslaan. Er zijn verschillende manieren om bedrijven tijdens de coronacrisis overeind te houden.

Een verregaand middel is werknemers vragen om een deel van hun salaris in te leveren. Van een paar tot zelfs 20 procent – zoals verzekeringsadviseur AON eind vorige maand enkele duizenden Nederlandse werknemers vroeg.

Het argument: als jullie inleveren, hoeven we geen mensen te ontslaan. Ben je op zo’n moment verplicht om solidair te zijn met het bedrijf?

Zo zit het

Wat voorop staat is dat met wederzijdse instemming, en in goed overleg, álles mag. Dus als werknemers collectief besluiten in te stemmen met het verzoek een loonoffer te doen, omdat zij het belangrijk vinden dat het bedrijf niet failliet gaat en er niemand wordt ontslagen, dan kan dat. Wel adviseert Pascal Besselink, senior jurist arbeidsrecht van rechtsbijstandverzekeraar DAS, zo’n keuze pas te maken wanneer je zeker weet waar je uiteindelijk ‘ja’ tegen zegt.

Want gaat het bedrijf na zo’n gezamenlijk loonoffer toch failliet, dan wordt de WW die je ontvangt gebaseerd op het laatst ontvangen loon. Bovendien verlaag je met een dergelijk loonoffer ook je pensioen, vakantietoeslag en andere loongerelateerde arbeidsvoorwaarden.

Besselink ziet dat veel van dit soort verzoeken nu binnenskamers worden opgelost – in overeenstemming. Maar hij benadrukt ook: wie vreest zijn of haar vaste lasten na een verlaging van het loon niet meer te kunnen betalen, hóéft nooit akkoord te gaan. Ook niet wanneer werkgevers morele druk uitoefenen.

Sterker nog, zegt Stefan Sagel, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit Leiden en advocaat bij De Brauw Blackstone Westbroek: „Als zo’n zaak voor de rechter komt, moet het belang wel héél zwaarwegend zijn. En die lat ligt doorgaans hoog.”

Eind vorig jaar stond Sagel het bedrijf Fair Play Centers bijvoorbeeld bij, dat de verdeling van de pensioenpremie tussen werkgever en werknemer ten nadele van een medewerker wilde wijzigen. Die zaak kwam voor de Hoge Raad. Sagel: „Zoiets is vergelijkbaar met een loonoffer. En ook toen bleek: een werkgever moet wel een bijzonder klemmend belang hebben om een verlaging van het loon, zonder instemming van een werknemer, door te kunnen voeren.” Dat belang had het in dit geval niet, oordeelde de rechter.

Maar een crisis, een naderend faillissement? Zijn dat dan geen goede redenen? Sagel: „We hebben een crisis als deze natuurlijk nog nooit meegemaakt, maar de ervaring leert van niet.” Want ook tijdens de bankencrisis van 2008, toen er bijvoorbeeld bij ABN Amro discussie was over de hoogte van bonussen, was de linie van de rechtspraak: afspraak is afspraak.

Zelfs toen warenhuis V&D op omvallen stond en zijn werknemers 6 procent loon vroeg in te leveren, oordeelde de kantonrechter: niemand hoeft dat loonoffer te doen. Pascal Besselink: „Zelfs een naderend faillissement is vaak niet genoeg. Ook dan zal een rechter altijd kijken naar andere maatregelen die éérst genomen hadden kunnen of moeten worden.”

Is een werkgever gebonden aan een in een cao afgesproken loon, dan wordt het helemaal lastig. Want gaat het gevraagde offer verder dan het loon dat volgens de cao ten minste moet worden betaald, dan is instemming van de vakbonden nodig. En die gaan daar niet gauw mee akkoord.

Het antwoord

Werkgevers kunnen hun werknemers vragen om solidair te zijn met het bedrijf en loon in te leveren. Maar ze kunnen het zelden verplichten. Ook niet als het gevolg hiervan is dat er ontslagen zullen vallen.

Stel uw vraag!

In de rubriek Consument & Corona gaat de economieredactie van NRC op zoek naar antwoorden op vragen over consumentenrechtkwesties die lezers bezighouden. Wij horen graag welke vraag bij u leeft. De rubriek behandelt vragen die te maken hebben met rechten en plichten, bijvoorbeeld over uw arbeidsrelatie, geannuleerde vakantie of doorbetaling van de kinderopvang.

  1. Welke vraag zou u graag behandeld zien?