Incidenten in azc’s verdubbeld

Asiel Asielzoekers uit veilige landen zijn oververtegenwoordigd bij de raddraaiers.

Politie bij het asielzoekerscentrum in de voormalige Van Horne Kazerne in Weert.
Politie bij het asielzoekerscentrum in de voormalige Van Horne Kazerne in Weert. Foto Rob Engelaar / ANP

In vijf jaar is in asielzoekerscentra het aantal gemelde incidenten zoals schelden, vechten, hongerstakingen en brandstichtingen meer dan verdubbeld, van ruim 8.000 naar meer dan 17.000 vorig jaar. Ten opzichte van 2018 waren er vorig jaar zo’n 30 procent meer incidenten. Dat blijkt uit stukken van het ministerie van Justitie en Veiligheid, ingezien door NRC.

De toename is opvallend, omdat tijdens de piek van de vluchtelingencrisis in 2015 47.700 asielzoekers in de opvang zaten, tegenover 27.400 in 2019. De toename is toe te schrijven aan de verschuiving van asielzoekers met veel kans op asiel naar hen die minder kans op asiel hebben. Die laatste groep is oververtegenwoordigd in de incidentencijfers. Ook zou personeel van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) sneller aan de bel trekken bij overlast.

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel en Migratie, VVD) schrijft dinsdagochtend in een brief aan de Kamer dat zij het WODC heeft gevraagd de stijging te onderzoeken. Volgens Broekers-Knol trokken burgemeesters en provincies vorig jaar aan de bel over de problemen die zij er vaarden „met een relatief klein deel van de asielzoekers”. „Daarop hebben we stevige maatregelen genomen, waarvan we de effecten hopelijk volgend jaar terugzien in de cijfers.”

Oververtegenwoordigd in de incidentcijfers zijn asielzoekers uit onder meer Algerije, Marokko, Nigeria. Deze groepen zouden betrokken zijn bij duizenden incidenten. Sommige mensen die voor overlast zorgen hebben meer dan vijftig incidenten op hun naam staan. Met name overtreding van de huisregels (zoals niet roken op de kamer) en „agressie en geweld” stegen afgelopen jaar fors.

Tot eind 2019 werden de grootste lastpakken op straat gezet, maar door een uitspraak van het Europees Hof van Justitie kan dat niet meer. Het hof corrigeerde de directeur van een Belgische asielopvang die een minderjarige asielzoeker vijftien dagen op straat had gezet. Dat mocht niet volgens het EU-hof, wat ook voor Nederland gevolgen heeft.

Binnen Justitie en het COA wordt de uitspraak gezien als een „enorme tegenvaller”. Van overlastgevers kan nu het leefgeld worden ingehouden. Groepjes asielzoekers die overlast veroorzaken worden uit elkaar gehaald en verdeeld over azc’s. De „echte raddraaiers” gaan naar de extra strenge en sobere opvang in Hoogeveen, schrijft het ministerie in een reactie per mail. Daar mogen ze niet zonder begeleiding het terrein af en gewapende medewerkers moeten voor orde zorgen.

Justitie en het COA zoeken aanvullende maatregelen. Bijna een jaar geleden pleitte de baas van het COA in het ADvoor een aparte opvang voor asielzoekers uit veilige landen. Maar burgemeesters zitten niet te wachten op asielzoekers uit veilige landen, volgens bronnen. Een Justitie woordvoerder: „Uit gegevens van de migratieketen blijkt dat asielzoekers uit een veilig land van herkomst oververtegenwoordigd zijn in de groep van overlastgevers. Dit heeft negatieve gevolgen voor het draagvlak voor de opvang van deze groep.” Het COA gaat „als tussenoplossing” asielzoekers uit veilige landen op bestaande locaties apart opvangen. Door een „betere beheersbaarheid van deze groep” en „versoberde opvang” in het azc hopen Justitie en COA dat de overlast afneemt.

Uit onderzoek van december vorig jaar onder ruim 2.800 COA-personeel blijkt dat ruim de helft van de medewerkers afgelopen twee jaar te maken heeft gehad met ongewenst gedrag door bewoners, zoals schelden, intimidatie of bedreiging. Bij één op de zes speelde „lichamelijk geweld”. Eén op de twaalf kreeg te maken met seksuele intimidatie.