Analyse

In twee maanden groeide hij uit tot gezaghebbende stem

Talkshowgast Naar wie wordt geluisterd? Ineens dook hij op bij Op1: Bert Slagter, expert in de complexiteitsleer. „Onze taak is om slimme koppen aan het woord te laten.”

Bert Slagter, specialist complexiteitsleer, bekritiseert coronabeleid in Op1.
Bert Slagter, specialist complexiteitsleer, bekritiseert coronabeleid in Op1. Beeld NPO

Bert Slagter vindt het „gewoon leuk” om complexe materie helder uit te leggen. Je kunt zeggen: het is wat uit de hand gelopen voor de 37-jarige systeemontwikkelaar die deze maand tot talkshow Op1 doordrong nadat hij op Twitter in steeds breder gedeelde analyses het coronabeleid onder vuur nam. „Ik vind wel: als je dan wat roept, moet je ook blijven antwoorden op vragen”, zegt hij aan de telefoon. „Dan kun je niet zeggen: ik ben eigenlijk druk.”

Slagter is directeur van een ICT-bedrijf met vijftig werknemers. Hij deelt met broer Peter een fascinatie voor complexe systemen. In zijn uitingen over Covid-19 komt vijftien jaar specialisatie in complexiteitsleer samen, zegt hij. Maar hoe dring je tot de massamedia door? Slagter is niet de reeds gekende gast uit de kaartenbakken. Zijn media-ervaring beperkte zich tot een BNR-podcast. Hij behoort niet tot een wetenschappelijk instituut. Toch vindt zijn boodschap breed gehoor.

Als massamedia de macht hebben een bepaalde stem te versterken, dan reikte EO-presentator Tijs van den Brink de megafoon aan. Hij interviewt Slagter op 28 april in het Radio 1-programma Dit is de Dag. Van den Brink zegt desgevraagd dat hij Slagter al „een tijdje” volgde, maar de redactie heeft hem nog wel door een controle gehaald. „Hoe lang zegt hij dit al? En houdt dat ook stand als virologen ernaar kijken?” Van den Brink, tevens presentator bij Op1, vindt het „een taak van journalisten” om „slimme koppen” aan het woord te laten. „Ik ben bereid iets breder te kijken dan de gebruikelijke kring van deskundigen, als zelfs de deskundigen zeggen: we weten het ook niet. Maar ik wil uiteraard geen onzin bijdragen. Het is aan ons om de gekkies eruit te halen.”

Slagter heeft inmiddels 15.000 volgers op Twitter. Voor zijn site LekkerCryptisch.nl schrijft hij al vanaf januari over de effecten van corona op het financiële systeem. Hij is er vroeg bij als hij zijn honderden volgers op 22 februari, daags voor de eerste bevestigde besmetting in Nederland, waarschuwt dat het virus „voor honderd miljoen mensen” fataal kan worden. Na de premierstoespraak van 16 maart plaatst hij in de vorm van een ‘draadje’ op Twitter vragen over de aanpak. Hij signaleert twee catastrofale onzekerheden: te weinig zicht op de verspreiding en geen zekerheid over de effectiviteit van de strategie die dan nog tot groepsimmuniteit moet leiden. Het artikel dat hij er van maakt heet ‘Ruttische roulette’.

Na de toespraak van de premier schrijft Bert Slagter over ‘Ruttische roulette’

Die week wordt hij geïnterviewd door Anna Nooshin, met 900.000 volgers op Instagram. De influencer drukt haar volgers op het hart dat het belangrijk is het systeem te helpen „door je eigen stappen te overdrijven”. Dat is wat „Bert zegt”. Dan volgt het vakblad Economische en Statistische Berichten, getipt door hoogleraar Lex Hoogduin. Slagter noemt in een interview met ESB de vroege inschattingen die het RIVM deelde over de geringe besmettelijkheid „gevaarlijke uitspraken”. Het is de eerste keer dat een serieus medium hem opvoert.

Slagters boodschap vindt steeds meer podia. Wouter van Noort (NRC) geeft zijn 7.000 volgers een volgtip en noemt Slagter de „Nassim Taleb van Nederland”, een bekende denker in complexiteitsleer. Telegraaf-verslaggever Wierd Duk (70.000 volgers) interviewt Slagter ook. Op 28 april, de dag van zijn interview bij Dit is De Dag, krijgt hij er 2.000 volgers bij.

Crush the curve

Het is volgens Slagter te riskant om te sturen op IC-capaciteit, omdat je daarmee één stap verwijderd bent van overbelasting. Hij wijst op landen waar ruimhartig getest wordt. „Het is ook niet mijn idee hè.” Slagter stond al op de radar bij Op1, maar met zijn DIDD-optreden overtuigt hij ook in de voor tv benodigde welsprekendheid. Vrijdag 1 mei komt hij bij het BNNVARA-duo Hugo Logtenberg en Sophie Hilbrand in de uitzending, ook zij laten de redactie checks uitvoeren. De tafel is vrij veilig: alleen kinderarts-immunoloog Emiline Buddingh van het Leidse UMC is expert, maar die mengt zich niet of nauwelijks.

Het optreden in Op1 levert hem honderden reacties op. Op 5 mei verschijnt op Follow The Money het magnum opus van Bert en Peter Slagter, waarin zij uiteenzetten hoe juist nu het versoepelen van de lockdown alle inspanningen mogelijk teniet doet.

Een dag later kondigt de regering versoepelingen aan. Die avond zit Slagter weer bij Op1. Nu met Ernst Kuipers, die als bestuursvoorzitter van het Erasmus MC betrokken is bij de coronabestrijding. Kuipers serveert de door Slagter gepropageerde ‘crush the curve’ af. Alleen op eilanden zou die strategie gelden. Slagter vindt het jammer dat Kuipers zo reageerde. Hij constateert begripsverwarring tussen indamming en het illusoire uitbannen door tot nul gevallen te reduceren. Het dwingt hem tot betere communicatie, vindt hij zelf. Misschien, denkt hij, is crush the curve als tegenhanger van flatten the curve, geen gelukkige term.

Maar dat het overheidsbeleid inhoudelijk wordt bevraagd, in het parlement maar ook in media, stemt hem tevreden. „Er zijn altijd keuzes in beleid, in het begin leek het alsof er maar één weg was. Ik zie brede bewustwording, in de politiek maar ook daarbuiten, dat beslissen bij gebrek aan kennis iets heel anders is dan wat we gewend zijn. Daar gaat het om.”