Filmen met de anderhalvemeterstok

Reportage Hoe maak je een coronafilm? Met Zoom of ‘social distance managers’ met anderhalvemeterstok, vertellen regisseurs Pieter Kuijpers en Jon Karthaus.

‘Op gepaste afstand’ van Jon Karthaus, met Noortje Herlaar en Tibor Lukács, werd in drie dagen opgenomen in Tilburg, volgens het RIVM-protocol.
‘Op gepaste afstand’ van Jon Karthaus, met Noortje Herlaar en Tibor Lukács, werd in drie dagen opgenomen in Tilburg, volgens het RIVM-protocol. Foto Wessel de Groot

Kan je films maken in het coronatijdperk? Ja, bewijzen de regisseurs Pieter Kuijpers en Jon Karthaus. Zij zetten de eerste twee Nederlandse ‘coronaproducties’ op hun naam.

Kuijpers regisseerde films als Van God los, TBS en Riphagen; de afgelopen jaren verdween hij achter de schermen. Maar de ‘coronafilm’ waarmee Toneelgroep Maastricht hem benaderde, kon hij niet afslaan. „Ik heb al eerder met het gezelschap samengewerkt en de artistiek leiders zaten in zak en as nu theaters dicht zijn”, vertelt Kuijpers. „Daarom zijn we met z’n allen gaan nadenken: wat kunnen we wél doen?”

Scenarist Luuk van Bemmelen bedacht een verhaal dat louter bestaat uit gesprekken die de vier hoofdrolspelers per Zoom met elkaar voeren: de twee artistiek leiders van Toneelgroep Maastricht en hun ‘partners’. Door de corona-isolatie loopt de spanning in beide huizen snel op. „Een groot praktisch voordeel is dat de vier hoofdrolspelers min of meer zichzelf spelen”, legt Kuijpers uit. „Een van de koppels is ook in het echt getrouwd, het andere stel is al jaren heel goed bevriend. Het bood inspiratie om tijdens improvisaties zaken die daadwerkelijk speelden uit te vergroten.”

Lees hier de recensie van ‘Lockdown’

Voor de film gingen de acteurskoppels in twee huizen in quarantaine. De regisseur kwam één keer langs om met gaffertape een camera op de computers te monteren. Kuijpers keek zelf mee via Zoom, zodat hij regie-aanwijzingen kon geven. „We hebben alles in nog geen drie dagen gedraaid. En daarna heb ik in mijn eentje veertien dagen lang zitten monteren.”

Een beetje normaal

Na twee weken vond de regisseur het eindresultaat goed genoeg. „Het is geen volwaardige speelfilm, meer iets wat je moet beoordelen naar de omstandigheden waarin we het gemaakt hebben. Deze film moest nú worden uitgebracht. Je kan hier niet mee aankomen als alles weer een beetje normaal wordt.”

Lockdown is te zien op streamingdienst Picl, de opbrengsten gaan deels naar de filmhuizen en deels naar Toneelgroep Maastricht. „Niemand is betaald. We waren pakweg 1.000 euro kwijt aan de cameraatjes. Het is geen verdienmodel waar we op terug kunnen vallen als deze crisis nog veel langer gaat duren.”

Jon Karthaus (Homies, Bon Bini Holland 2) ging een stap verder. Als eerste Nederlandse regisseur nam hij met een grote crew een film op tijdens de coronacrisis. In zijn romantische verhaal Op gepaste afstand ontwikkelen twee toevallige passanten (Noortje Herlaar en Tibor Lukács) gevoelens voor elkaar, maar moeten ze op afstand blijven.

De film werd vorige week in drie dagen opgenomen in Tilburg, mét inachtneming van anderhalve meter afstand. De gemeente werd overtuigd dat het kon, een film maken binnen het RIVM-protocol. „Het was een vervreemdende ervaring”, aldus Karthaus. „Normaal rent op een filmset alles en iedereen door elkaar. Dat kon nu niet. Logistiek speelde een veel grotere rol: elk departement moest los van elkaar zijn ding doen. Dus eerst komt het art department de set opmaken, dan doen de lichtmensen hun ding, dan zijn de acteurs aan de beurt. Je praat niet rechtstreeks met de mensen naar wie je normaal toe zou lopen, zoals de cameraman of opnameleider. Op een corona-set doe je dat allemaal per koptelefoon.”

Doorlopend desinfecteren

Om in de gaten te houden of iedereen de vereiste afstand zou handhaven, liepen op de set twee ‘social distance-managers’ rond. Zij droegen een zwart-gele stok bij zich van anderhalve meter waarmee cast- en crewleden terecht werden gewezen als zij te dicht bij elkaar kwamen. Daarnaast moesten microfoontjes, zenders en attributen doorlopend worden gedesinfecteerd. „Al met al duurde het draaien van een scène twee keer zo lang als vóór de crisis”, schat Karthaus in. „Het ‘nieuwe draaien’ heeft dus consequenties voor de filmbudgetten.”

En echt gezellig werd het niet, erkent hij. „Tijdens de maaltijden zat iedereen op anderhalve meter.” De ‘wrapparty’, het feest op de laatste avond van de opnames, ervoer Karthaus „als bijzonder ongemakkelijk. Normaal knuffelt iedereen elkaar, nu mocht iedereen voorzichtig langs een tafel schuiven voor een pizzapunt en een glaasje champagne.”

Karthaus genoot van het pionieren, maar beklemtoont net als Kuijpers dat deze manier van werken geen oplossing biedt voor de filmwereld. „Je loopt aan tegen te veel zaken die je níét kan doen zoals je het zou willen.”

‘Lockdown’ is nu te zien op Picl en NPO Plus, en wordt op 6 juni om 22.35 uitgezonden op NPO 3. ‘Op gepaste afstand’ is vanaf 19 mei te bekijken op Pathé Thuis.