Corona zet discussie over CETA verder op scherp

Handelsverdrag De Eerste Kamer behandelt het handelsverdrag met Canada. Een meerderheid is er nog niet. ‘We worden de risee van Europa.’

Tuur Elzinga van FNV sprak dinsdag met senatoren over het handelsverdrag tussen de EU en Canada (CETA)
Tuur Elzinga van FNV sprak dinsdag met senatoren over het handelsverdrag tussen de EU en Canada (CETA) Foto Bart Maat/ANP

„Als u CETA wegstemt, is het verdrag dood”, zegt Eurocommissaris Phil Hogan (Handel) met Ierse tongval, als hem gevraagd wordt wat er gebeurt als Nederland het handelsakkoord met Canada - ‘CETA’ - blokkeert. „Er is geen plan B.”

Hogan was dinsdag te gast in de Eerste Kamer, via videoverbinding, om de senatoren over de streep te trekken. In februari bleek er in de Tweede Kamer een nipte meerderheid voor het verdrag dat sinds 2017 al gedeeltelijk op voorlopige basis van kracht is in heel de EU. Maar in de Eerste Kamer komt het kabinet een handjevol stemmen tekort. Hogan verbergt zijn verbazing niet: dat juist handelsland Nederland zo worstelt met een handelsverdrag. „Ik had niet verwacht dat Nederland bang zou zijn voor concurrentie want jullie zijn zelf heel concurrerend.”

Lees ook dit verhaal: Nipt ‘ja’ voor CETA is toch tegenvaller voor coalitie

Uiteindelijk moeten de discussies in de Eerste Kamer uitmonden in een stemming, mogelijk nog voor het zomerreces. Maar als er dinsdag iets duidelijk wordt, dan is het wel dat CETA door de coronacrisis nóg lastiger is geworden dan het al was. Critici vrezen dat het kan leiden tot lagere standaarden op het gebied van voedselkwaliteit of klimaat. Voor hen laat het virus nu bovendien de noodzaak van ‘deglobalisering’ zien: productieketens blijken lang en kwetsbaar. Zie de mondkapjes. „Het gebrek aan reservecapaciteit noopt tot nadenken”, zegt Tuur Elzinga van vakbond FNV.

Voor de voorstanders zijn de door corona verder opgelopen geopolitieke spanningen rondom het virus – de VS en China bestoken elkaar met kritiek – opnieuw het beste bewijs dat het verdrag snel moet worden omarmd. „In deze tijden hebben we onze vrienden hard nodig”, zegt Bart Jan Koopman van logistieke ondernemersclub Evofenedex. Onze bevrijders nu schofferen kan niet, klinkt het herhaaldelijk. „Ik zou me schamen als inwoner van dit land”, zegt Marc Calon van LTO Nederland tegen de senaat.

Niet sleutelen aan CETA

Vergeleken met eerdere handelsverdragen geldt CETA als een stap vooruit. Zo geeft het de EU de mogelijkheid om beter te controleren of Canadees exportvlees voldoet aan de Europese regels rondom hormoongebruik. Ook zijn de rechten van bedrijven enerzijds en van staten anderzijds meer in evenwicht gebracht. Nederland en Frankrijk kwamen onlangs met een initiatief om handelsverdragen nog meer in te snoeren in internationale afspraken over klimaat en arbeidsrecht. Schiet een EU-partner tekort dan moet het mogelijk worden om tijdelijk toch weer hogere handelstarieven in te voeren. Hogan ziet zulke verbeteringen wel zitten.

Maar Hogan noch minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) lijkt bereid om nu ook weer te gaan sleutelen aan CETA. De onderhandelingen over het verdrag duurden zeven jaar en nu opnieuw beginnen, op het moment bovendien waarop de EU een zware recessie in de ogen kijkt, wordt niet wenselijk geacht.

„Europa stelt qua bevolkingsomvang op het wereldtoneel steeds minder voor”, zegt Calon van LTO. „En we hebben ook geen groot leger. De enige manier om onze waarden af te dwingen in de rest van de wereld is met handelsverdragen.” Durft de Eerste Kamer het aan om dat ‘wapen’ onklaar te maken? Calon: „We worden de risee van Europa en Europa wordt de risee van de wereld.”