Assad pakt rijke neef keihard aan

Machtsstrijd Syrië Nu de oorlog ten einde loopt, stelt president Assad in eigen kring orde op zaken. Ook voor zijn eigen neef kent hij geen genade.

Een man in Damascus bekijkt een videoboodschap van de schatrijke Rami Makhlouf, de uit de gratie geraakte neef van president Assad.
Een man in Damascus bekijkt een videoboodschap van de schatrijke Rami Makhlouf, de uit de gratie geraakte neef van president Assad. Foto AFP

De rijkste man van Syrië zit ondergedoken in zijn eigen villa. Rami Makhlouf, een neef van president Bashar al-Assad, is uit de gratie geraakt. Het regime eist dat hij meer belasting betaalt. De geheime dienst pakt zijn personeel op. Neef Assad neemt de telefoon niet meer op. Ten einde raad doet Makhlouf een gewaagde poging zijn hachje te redden: hij zet een videobericht op Facebook.

„Bij God, ik ben mijn belastingen nooit uit de weg gegaan”, belooft de miljardair in een eerste filmpje van 30 april aan de president. „Hoe kan ik nou van mijn familie stelen?” Drie dagen later is de toon veranderd. Een lijkbleke Makhlouf zegt te vrezen voor zijn leven en klaagt dat zijn personeel op ‘onmenselijke’ wijze is toegetakeld door de geheime dienst. „Dit is onrechtvaardig”, jammert hij in zijn opmerkelijke boodschap. „De veiligheidsdiensten schenden de vrijheden van het volk!”

Lees ook het stuk over het eerste proces rond de wandaden van Assad.

Blote bovenlijven en Ferrari's

Daar maakte Makhlouf zich voorheen nooit zo druk om. De 50-jarige eigenaar van het telecombedrijf Syriatel controleert met zijn zakenimperium naar schatting meer dan de helft van de Syrische economie en is een van de belangrijkste insiders van het Assad-regime. Na het uitbreken van de burgeroorlog in 2011 richtte hij machtige milities op die Assads tegenstanders uit de weg ruimden en kapitalen verdienden aan afpersing, smokkel en drugshandel. Met de opbrengst vieren zijn twee zoons feest in Dubai en langs de Franse Rivièra, vanwaar ze hun Instagram geregeld opleuken met ontblote bovenlijven en kiekjes van hun nieuwste Ferrari’s.

Op veel medelijden van de Syrische bevolking hoeft Makhlouf dan ook niet te rekenen. Desalniettemin werden zijn Facebook-filmpjes onmiddellijk een hit. Dat de miljardair de vuile was van het regime buiten hangt, is ongekend en roept grote vragen op. Wat verklaart deze confrontatie? En kan een machtsstrijd tussen Makhlouf en Assad het regime vanbinnen opbreken?

Dat laatste is uitgesloten, stelt Sam Dagher, die voor zijn recent verschenen boek Assad or We Burn the Country uitgebreid onderzoek deed naar de machtsverhoudingen binnen het huidige Assad-regime. Volgens Dagher is Makhloufs positie flink verzwakt nu de oorlog ten einde loopt en het regime zijn milities heeft ontbonden. „Dat hij zijn verhaal op Facebook moet doen, laat vooral zien hoe geïsoleerd hij is”, zegt Dagher. „Figuren als Makhlouf zijn tijdens de oorlog naast hun schoenen gaan lopen, maar worden nu gewoon weer op hun plaats gezet.”

Daarmee wil Assad de macht zoveel mogelijk terugbrengen naar zijn directe familie. Met name zijn broer Maher en echtgenote Asma lijken belang te hebben bij het conflict met Makhlouf. Zo is de Syrische first lady volgens Dagher al twee jaar bezig om een nieuw telecombedrijf op te zetten dat het marktaandeel van Makhloufs Syriatel moet inperken of vervangen.

Makhlouf controleerde naar schatting de helft van de Syrische economie

In de zomer van 2019 leidde dat plan al tot een directe confrontatie. Opeens kondigde het regime aan dat zowel Syriatel als een tweede telecomprovider, MTN, geen aanspraak meer zou kunnen maken op belastingvrijstellingen die eerder waren toegezegd. Sindsdien kreeg Makhlouf almaar nieuwe rekeningen gepresenteerd die inmiddels zijn opgelopen tot vele honderden miljoenen euro’s.

Ook buitenlandse spelers mengen zich in de interne machtsstrijd. Volgens Bassam Barabandi, een oud-diplomaat van de Syrische ambassade in Washington die het regime in 2012 afviel, eist met name Assads bondgenoot Rusland dat het regime Makhloufs invloed aan banden legt om orde op zaken te stellen. Assad kan die wens niet zomaar negeren. Zonder Russische hulp zou zijn regime in 2015 vermoedelijk ten dode opgeschreven zijn geweest.

„Rusland wil dat Assad een beter internationaal imago krijgt zodat er meer geld vrijkomt voor reconstructie”, aldus Barabandi. Rusland noch Assads belangrijkste bondgenoot Iran is financieel in staat het door oorlog verwoeste land weer op te helpen bouwen. Daarvoor is hulp van andere landen nodig.

Te corrupt

Voor Makhlouf is bij de wederopbouw ook geen rol weggelegd, meent oud-diplomaat Barabandi. Hij is te corrupt en wil bovendien niets weten van een vredesproces met de Syrische oppositie. Dat levert problemen op in de noordwestelijke provincie Idlib, waar de Russen graag zouden zien dat president Assad een duurzaam vredesakkoord sluit met de door Turkije gesteunde rebellen.

Lees ook: Leuren met jihadisten: misschien wil Assad ze?

Ook enkele opmerkelijke berichten in Russische media leken erop te wijzen dat het geduld van Moskou op begint te raken. Zo plaatste het Federale Nieuwsagentschap vorige maand een vernietigend artikel waarin werd gesteld dat Assad niet lang meer kan aanblijven als president als hij niet harder optreedt tegen corruptie en een gunstiger investeringsklimaat schept voor Russische bedrijven.

Toch moet Ruslands rol niet worden overschat, benadrukt Mohammad Kanfash, die aan de London School of Economics onderzoek doet naar de politieke economie van het Syrische regime. Assad denkt niet zozeer aan de Russen, aldus Kanfash, als wel aan zelfbehoud. „De Syrische economie ligt in puin en 80 procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Als het regime wil overleven, moet het een einde zien te maken aan de corrupte roofpraktijken van de oorlogsjaren.”

Volgens Kanfash is de aanval op Makhlouf slechts een onderdeel van die veel bredere transitie. „Wat we hier zien is de opkomst van het Assadregime 2.0”, beweert hij stellig. „Deze interne machtsstrijd zal het regime op den duur alleen maar sterker maken.”