‘Zet stilgevallen KLM in voor voedselhulp richting Afrika’

De internationale dimensie van de coronastrijd moet meer aandacht krijgen, stelt adviesclub AIV. Hongersnood in kwetsbare landen heeft uiteindelijk ook gevolgen in Europa.

Congolese functionarissen ontdoen zich van hun beschermende kleding na een corona-onderzoek. Foto AFP ALEXIS HUGUET
Congolese functionarissen ontdoen zich van hun beschermende kleding na een corona-onderzoek. Foto AFP ALEXIS HUGUET

Nederland moet op Europees niveau snel aandringen op transport van medische voorzieningen en voedselhulp naar landen die extra kwetsbaar zijn in de coronacrisis, met name in Afrika. Daarbij kan ook de vloot van luchtvaartmaatschappij KLM, die nu noodgedwongen aan de grond staat, worden gebruikt. Dit stelt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), die regering en parlement adviseert op het gebied van buitenlands beleid.

De Verenigde Naties schatten dat het aantal mensen in de wereld „met acute voedselonzekerheid” als gevolg van de pandemie – in combinatie met sprinkhanenplagen – zal verdubbelen, van 135 miljoen in 2019 naar 265 miljoen in 2020. Volgens de AIV noopt dit tot actie, uit „medemenselijkheid” maar ook uit „welbegrepen eigenbelang”. Als het virus elders niet of minder onder controle komt, is het „een reëel scenario” dat ook in Nederland nieuwe besmettingen ontstaan. De „indrukwekkende binnenlandse krachtproef” in de strijd tegen corona komt dan ook „pas ten volle tot zijn recht met een bijbehorende internationale inspanning”.

Lees ook: hoe corona en sprinkhanen Oost-Afrika opbreken

Migratiedruk

Behalve voor de volksgezondheid is het ook voor „de werkgelegenheid in handelsland Nederland” van belang dat mondiale productieketens weer snel op gang komen. Covid-19 zal ook leiden tot „migratiedruk op de Europese buitengrenzen” door de groeiende instabiliteit in kwetsbare landen, bijvoorbeeld door hongersnood. Het adviescollege ziet een parallel met de Arabische volksopstanden van 2011. Die begonnen als ‘broodoproer’, zorgden voor veel instabiliteit en in 2015 voor een Europese migratiecrisis. „Deze sequentie geeft te denken”, schrijft de AIV, die dan ook oproept „tijdig te handelen”.

De suggesties van de AIV staan in een zogenaamd spoedadvies, waar het kabinet op 17 april op verzoek van de Tweede Kamer om heeft gevraagd. In de brief van AIV-voorzitter Jaap de Hoop Scheffer, gericht aan minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66), wordt ook geadviseerd om in ieder geval 1 miljard euro beschikbaar te stellen voor het lenigen van de nood in kwetsbare landen. Dat is tien keer zo veel als het kabinet vorige maand beschikbaar stelde voor steun aan arme landen. De steun moet wat betreft de AIV naar volksgezondheid en voedselhulp, maar ook naar het optuigen van tijdelijke sociale vangnetten en de verdediging van burgerlijke vrijheden.

Die laatste komt volgens de adviesclub in het gedrang doordat er tijdens de crisisbestrijding minder ruimte is voor kritiek op overheden.

De Hoop Scheffer, oud-minister van Buitenlandse Zaken en oud-NAVO-baas, benadrukt dat dit de eerste wereldwijde crisis is „zonder Amerikaans leiderschap” en wijst op de scherpe rivaliteit tussen de VS en China. „Als de EU een geopolitieke rol claimt, is dit het moment die ook waar te maken.” Nederland moet in die EU „een dienende voortrekkersrol” spelen. De AIV maakt zich ook zorgen om de „meedogenloze race om medisch beschermingsmateriaal” en adviseert dat ontwikkelde testen, vaccins en medicijnen „met prioriteit” worden aangeboden in ontwikkelingslanden, om te voorkomen dat deze „als geopolitiek machtsmiddel kunnen worden ingezet”.