Opinie

Wie het ‘andere’ bewijs negeert bevordert juist wantrouwen

Complottheoriën worden soms aangewakkerd door de manier waarop overheden bij de bestuursrechter procederen. Advocaat Ruud van Domselaar in een gast-Togacolumn, over wat zijn cliënten meemaken.
De politie grijpt in Den Haag in bij een demonstratie tegen de coronamaatregelen
De politie grijpt in Den Haag in bij een demonstratie tegen de coronamaatregelen ANP NIELS WENSTEDT

Als advocaat ervaar ik hoe het handelen van bestuursorganen en de manier waarop bestuursrechters besluiten toetsen, tot wantrouwen van burgers in de overheid kan leiden. Zo worden wetenschappelijke rapporten over gevaren voor de volksgezondheid veelal buiten de besluitvorming en oordeelsvorming gelaten. Dat heeft invloed op het groeiend aantal Nederlanders dat gelooft in een oorzakelijk verband tussen straling door het nieuwe 5G netwerk en het coronavirus.

Gezondheid

De laatste jaren heb ik veel burgers en ondernemers bijgestaan in bestuursrechtelijke procedures tegen de overheid. Dat gaat om procedures over zendmasten, windturbines en hoogspanningsleidingen. In deze bestuursrechtelijke procedures is veelvuldig de vraag aan de orde in hoeverre die een gevaar (kunnen) vormen voor de gezondheid van omwonenden.
Bestuursorganen beroepen zich in die procedures vaak op de adviezen van ingehuurde adviesbureaus. Deze bureaus baseren in alle gevallen die ik ken hun advies weer op veelal gedateerde rapporten, waaruit zou blijken dat er geen risico voor de volksgezondheid bestaat. Recente wetenschappelijke rapporten die een ander beeld geven worden hierbij vaak zonder enige onderbouwing terzijde geschoven.

Niet ingrijpt

Indien een burger zo’n besluit aanvecht bij de bestuursrechter, merkt hij al snel dat de bestuursrechter niet of nauwelijks ingrijpt tegen de wijze waarop het bestuursorgaan het besluit onderbouwt. Op zich is dat logisch, want dat is een direct gevolg van de sinds jaar en dag gekozen methodiek van toetsing. Zo oordeelt de bestuursrechter dat een bestuursorgaan mag afgaan op het advies van een door hem benoemde onafhankelijke deskundige, tenzij er concrete aanknopingspunten voor twijfel aan de juistheid of volledigheid ervan zijn.
Wetenschappelijke rapporten die andere uitkomsten geven, worden veelal onvoldoende geacht om aan de juistheid van het rapport te twijfelen dat het bestuursorgaan aan het besluit ten grondslag legde.

Niet gehoord

De burger voelt zich daardoor veelal niet gehoord. Hij maakt zich zorgen of de overheid wel adequaat onderzoek heeft gedaan naar de gezondheidsrisico’s. Daardoor ontstaat wantrouwen in de overheid en kan een voedingsbodem ontstaan voor doemdenkers. Dit geldt met name bij kwesties rondom zendmasten, hoogspanningslijnen en windturbines.
Zo verwijzen bestuursorganen bijvoorbeeld naar rapporten van het RIVM, waarin wordt aangegeven dat een oorzakelijk verband tussen ziektes en hoogspanningslijnen niet is aangetoond. In deze rapporten geeft het RIVM echter wel aan dat op korte afstand van een hoogspanningslijn een sterk elektrisch veld aanwezig is, dat elektrische ontladingen in de lucht kan veroorzaken (de zogenaamde corona-ionen). Hierbij zouden de elektrische ontladingen overgedragen worden op fijnstofdeeltjes. Die geladen deeltjes kunnen vervolgens door de lucht verspreid worden. Deze geladen fijnstof kan neerslaan in de longen en luchtwegen of op de huid.

Fijnstof

Volgens het RIVM zou onvoldoende aannemelijk zijn gemaakt dat de hoeveelheid fijnstof afkomstig van de hoogspanningslijn voldoende zou zijn om meer dan normaal aan luchtwegen, longen en de huid te laten ‘plakken’. Uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken, blijkt echter dat de hoogspanningslijnen leukemie, alzheimer en andere ziektes kunnen veroorzaken.
Sinds de uitbraak van de coronavirus verschijnen regelmatig berichten dat het 5G-netwerk het coronavirus zou hebben veroorzaakt. De bedenkers of aanhangers van deze (complot)theorie, baseren hun stelling onder meer op de oproep in 2017 van 180 wetenschappers uit 36 landen die de Europese Unie hebben gewaarschuwd dat 5G kan leiden tot een gevaar voor de volksgezondheid.

Weerlegd

Helaas komt het steeds vaker voor dat een grotere groep burgers met geweld in verzet komt tegen een besluit van een bestuursorgaan. Om dit verzet en toenemend wantrouwen in de overheid te beperken, is het van belang die ‘andere’ wetenschappelijke rapporten effectiever te betrekken in de besluitvorming van een bestuursorgaan. Daarbij zou niet alleen gekeken moeten worden of een rapport wel of niet gebrekkig tot stand is gekomen. Maar ook of een evident verschil in uitkomst gemotiveerd verklaard of weerlegd kan worden. Veel burgers zouden zich dan veel serieuzer genomen voelen. En het oordeel van de rechter makkelijker aanvaarden.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, rechter of officier. Deze gastbijdrage is van Ruud van Domselaar, advocaat bij Amice Advocaten B.V. te Utrecht.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.