Reportage

Parijs vanuit een luchtballon: de geelachtige wolk van luchtvervuiling is verdwenen

In de ballon boven de Franse hoofdstad De lockdown biedt onderzoekers boven Parijs een unieke kans. Zonder toeristen kunnen ze de luchtvervuiling goed meten.

De luchtballon van Parijs, normaal gesproken een toeristische attractie.
De luchtballon van Parijs, normaal gesproken een toeristische attractie. Foto Benjamin Girette

Alain Paris – zo heet hij echt – heeft de leukste baan in Frankrijk. Elke dag met mooi weer gaat hij de lucht in met de Ballon de Paris, die verankerd ligt in het André Citroën-park, niet ver van de Eiffeltoren. Ook sinds half maart de lockdown inging, is de ballon blijven vliegen.

„Normaal gesproken heb ik tien tot zeventien toeristen aan boord”, zegt de vijftiger. „In het weekend was het soms drie uur lang aanschuiven.”

Sinds de lockdown gaat Paris helemaal alleen naar boven. Want de ballon is behalve een toeristische attractie ook een wetenschappelijk station waarmee de luchtvervuiling in en boven Parijs wordt gemeten. Nu er geen toeristen meer zijn, gebeurt dat bovendien tot op driehonderd meter hoogte – twee keer zo hoog als normaal.

„Het eerste dat ik heb vastgesteld, is dat die geelachtige wolk van luchtvervuiling is verdwenen. Die zag je eigenlijk alleen vanuit de ballon, omdat Parijs grotendeels vlak is”, zegt Paris.

De piloot van de ballon, Alain Paris. Foto Benjamin Girette

Het is de laatste vrijdag voor de versoepeling van de Franse lockdown, die maandag inging, en Parijs ligt er prachtig bij. De schaduw van de ballon valt op het blauwgroene water van de Seine.

Van driehonderd meter hoogte zien we de Périphérique, de ringweg van Parijs, die van oudsher bekend staat om zijn filevorming. Daar is al wat meer verkeer, maar opstoppingen zijn er niet geweest sinds half maart het openbaar leven werd stilgelegd. Als het van burgemeester Anne Hidalgo afhangt, zal dat voorlopig zo blijven.

Vuile lucht is dodelijk

In een interview met Le Journal de Dimanche herinnerde Hidalgo er zondag aan dat de luchtvervuiling in Frankrijk elk jaar verantwoordelijk is voor 48.000 doden, waarvan 6.500 in de Parijse regio – meer dus dan het aantal doden door het coronavirus. Bovendien hebben studies in verschillende landen aangetoond dat er een verband is tussen luchtvervuiling en de verspreiding van het virus. „De gezondheid van de Parijzenaars staat op het spel”, zegt Hidalgo. „Als wij het autoverkeer laten terugkeren, zal de crisis weer verergeren.”

In de ballon waarschuwt Paris dat we de strakke blauwe hemel niet mogen verwarren met een schone lucht. „Op dagen met een blauwe hemel kan de luchtvervuiling juist het ergst zijn, want wind en regen verspreiden de vervuiling.”

Uitzicht vanuit de ballon over de Seine. Foto Benjamin Girette

In eerste instantie zagen Paris en zijn collega’s de luchtvervuiling ook niet meteen verdwijnen. „We waren verbaasd dat we juist een sterke toename zagen. Die bleek afkomstig van de velden rond Parijs, waar in die periode kunstmest wordt gestrooid.”

De lockdown is een „unieke gelegenheid” geweest, zegt Jean-Baptiste Renard, een wetenschapper die de metingen van de ballon bestudeert op het Centre National de Recherches Scientifiques in Orléans. „Onze taak is niet alleen om de luchtvervuiling te meten, maar om te onderzoeken waar die precies vandaan komt. Toen op 15 maart het autoverkeer wegviel, konden we vaststellen dat 50 procent afkomstig was van de landbouw.”

De vervuiling door de landbouw is seizoensgebonden en duurt zo’n twee weken in maart. „Omdat het de voorbije maanden mooi weer is geweest, had de combinatie van kunstmest en autoverkeer normaal gesproken voor pieken van luchtvervuiling gezorgd waarvoor een alarm zou zijn afgekondigd”, zegt Renard. „Er zijn dit jaar geen pieken of alarmen geweest.”

Renard lacht wanneer hij de vraag krijgt welke lessen er getrokken kunnen worden uit de lockdown. „De les is dat als er geen auto’s rijden, je minder luchtvervuiling hebt.”

Omdat auto en ov nu geen optie zijn, zet Parijs in op de fiets

In Frankrijk komt daar nog bij dat hier meer dan in andere landen met diesel wordt gereden, waardoor er meer fijnstof in de lucht komt. Nadat Tokio rond de eeuwwisseling vuile dieselwagens verbood, daalde het aandeel fijnstof met bijna de helft, en het aantal overlijdens door hart- en ademhalingsaandoeningen daalde met respectievelijk 12 en 22 procent.

„Wat de lockdown heeft aangetoond, is dat het autoverkeer en in het bijzonder het fijnstof een echte crisis zijn voor de volksgezondheid”, zegt Renard. „Wij gaan nu ook bestuderen hoeveel mensen er juist minder zijn gestorven tijdens de lockdown doordat het autoverkeer is weggevallen.”

Om te vermijden dat de files terugkeren, en omdat het openbaar vervoer momenteel geen alternatief is, zet Parijs in op de fiets. In en rond de stad worden in recordtempo vijftig kilometer nieuwe, voorlopige fietsstroken aangelegd. Op regionaal niveau wordt een netwerk van 650 kilometer bestudeerd. Ook wil Hidalgo belangrijke verkeersassen autovrij maken.

Op vakantie naar Frankrijk, maar zonder restaurants of strand. Wie wil dat?

Maandag, de eerste dag van de versoepeling van de lockdown, was een test. Rond half acht ’s ochtends waren er voor het eerst sinds twee maanden opnieuw files rond Parijs. Maar die waren samen goed voor 50 kilometer, een peuleschil in vergelijking met de 450 kilometer file tijdens de normale ochtendspits. Burgemeester Hidalgo overweegt om alternerend rijden in te voeren mochten de files terugkeren.