Gebruik steenkool was sinds 1985 niet meer zo laag

Energieverbruik In 2019 is het gebruik van steenkool in één jaar met

22 procent gedaald. De vuile brandstof verliest in Nederland snel terrein.

OBA Terminal, een overslagbedrijf voor steenkool in Amsterdam.
OBA Terminal, een overslagbedrijf voor steenkool in Amsterdam. FOTO KOEN SUYK / ANP

Het Nederlandse verbruik van steenkool is in 2019 sterk afgenomen. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze maandag. Het steenkoolverbruik daalde in één jaar tijd met 22 procent, de grootste afname in twintig jaar. De oorzaak is de verslechterde economische positie van kolencentrales.

Sinds 1985 was het gebruik van steenkool in Nederland niet meer zo laag. Dit jaar lijkt die daling door te zetten.

Steenkool was in 2019 verantwoordelijk voor slechts 9 procent van het totale energieverbruik in Nederland. De plotse afname van het steenkoolgebruik schrijft CBS-econoom Cor Pierik toe aan de prijsontwikkeling. „Naar verhouding is aardgas goedkoper geworden ten opzichte van steenkool”, zegt hij.

Aardgas is op de wereldmarkt sinds vorige zomer sterk in prijs gedaald en is nu uiterst goedkoop: in de groothandel wordt slechts 6 cent per kubieke meter betaald. Daardoor wordt meer elektriciteit in aardgascentrales opgewekt, en minder in kolencentrales.

Daarnaast was in 2019 de hoge Europese CO2-prijs ongunstig voor kolencentrales, omdat die twee keer zoveel CO2 uitstoten als aardgascentrales. Nederland is geen uitzondering: in heel Europa is de elektriciteitsproductie van kolencentrales vorig jaar sterk afgenomen.

Lees ook over nieuw kabinetsbeleid tegen steenkool: Crisis helpt bij voldoen aan Urgenda-vonnis

Historisch laag

De afgelopen maanden nam het gebruik van steenkool zelfs nog verder af. Energiekenner Martien Visser van de Hanzehogeschool in Groningen meldde vorige week op Twitter dat de inzet van kolencentrales in de eerste vier maanden van 2020 „historisch laag” is. Hun elektriciteitsproductie is meer dan gehalveerd ten opzichte van dezelfde periode in 2019.

Eind vorig jaar is de Amsterdamse Hemwegcentrale gesloten vanwege het Urgenda-vonnis, dat Nederland verplicht om de CO2-uitstoot sterk te verminderen. Een andere kolencentrale ging in januari stuk, en is nog niet gerepareerd.

Bovendien blijft de markt voor kolencentrales ongunstig. Door de coronacrisis is aardgas nog goedkoper geworden. Ook worden in West-Europa steeds meer goedkope wind- en zonne-energie opgewekt. In dit zonnige voorjaar breekt de productie van Nederlandse zonnepanelen steeds records.

Eind april besloot het kabinet dat de inzet van drie van de vier overgebleven kolencentrales blijvend omlaag moet, ook vanwege het Urgenda-vonnis. Vanaf 2021 geldt een wettelijke productiebeperking.

Aardgaswinning

Aardgas is al decennia de belangrijkste energiebron in Nederland: het wordt gebruikt in elektriciteitscentrales en voor verwarming. Het aandeel nam vorig jaar toe van 41 tot 44 procent. CBS-econoom Pierik tekent daarbij aan dat in Nederland in 2019 meer gebruikmaakt van buitenlands gas. „De winning van Nederlands aardgas is behoorlijk gedaald.”

Omdat de gaskraan in Groningen snel wordt dichtgedraaid, neemt de import van gas toe. Sinds 2018 is Nederland geen exporteur meer van aardgas, maar importeur. Gas komt niet alleen per pijpleiding uit bijvoorbeeld Rusland, maar ook steeds meer per schip (als liquid natural gas, oftewel: lng) uit landen als de Verenigde Staten en Qatar. De CBS-cijfers tonen dat de import van lng in 2019 tien keer zo groot was als twee jaar eerder.

Het totale energieverbruik in Nederland bleef in 2019 min of meer gelijk aan het jaar daarvoor, met 3.080 petajoule. Dat is evenveel als 25 jaar geleden. Het Nederlandse energieverbruik was het hoogst in 2010, toen het piekte op bijna 3.500 petajoule.

Na aardgas is in Nederland aardolie de meest gebruikte brandstof. Die wordt verwerkt in raffinaderijen tot brandstof en grondstof voor de chemische industrie. Het gebruik van aardolie is vrij constant. De daling met 4 procent in 2019 is daardoor toch opvallend. Het aardoliegebruik was deze eeuw niet eerder zo laag. Enkele fabrieken stonden stil, en het gebruik van kerosine daalde vorig jaar voor het eerst in tien jaar.