Opinie

Een koning die in zijn eigen vlees snijdt – leve die koning!

Zihni Özdil

Het zou haar meest persoonlijke toespraak worden. Van landsbelang ook. „Zo’n zeven jaar geleden begon mijn zoektocht naar de Nederlandse identiteit”, zei ze. „Maar dé Nederlandse identiteit? Nee, die heb ik niet gevonden.” Een storm van verontwaardiging stak op. Voor het eerst was er kritiek op de tot dan toe zeer populaire prinses Máxima, vooral geuit door zelfbenoemde ‘patriotten’. Geert Wilders noemde haar woorden „politiek correcte prietpraat”, Rita Verdonk, toen nog populair, vond Máxima’s uitspraken „een ondoordachte actie”. Een woordvoerder van de VVD-fractie in de Tweede Kamer zei: „Nederlandse waarden en normen mogen niet overboord gegooid worden, dat blijft de kern van onze kritiek [op de uitspraken van Máxima]”. En zelfs de Bond van Oranjeverenigingen liet de kans niet liggen om wat Nederlandse bekrompenheid op Máxima af te vuren; ze had een „grote vergissing” gemaakt en was „vervreemd van gewone mensen”.

Het maakte niet meer uit hoe de prinses haar uitspraak toelichtte, in diezelfde speech: „Nederlanders denken nog te veel in scheidslijnen. Soort bij soort. Maar Nederland is geen Artis. Juist verscheidenheid en vermenging geven ons kracht”.

Waar Máxima een inclusief, op de werkelijkheid gestoeld patriottisme etaleerde, verloor het merendeel van Nederland zich in een cliché. Een identiteit die verder nergens bestaat, behalve op goedkope ansichtkaarten met tulpen en molens, made in China. Haar suggestie dat er geen eenduidige Nederlandse identiteit bestaat en dat we juist daarom een eenheid zijn, maakte Máxima doelwit van hoon. Dat was 2007.

Ander voorbeeld. „Nederlanders kunnen niet tegen hun verlies. Soekarno is de enige vrijheidsheld in Afro-Azië die nooit werd toegestaan één pas te zetten op de bodem van het moederland. Dát is Nederland!”, aldus journalist Willem Oltmans in 1999.

Afgelopen maart regelde koning Willem-Alexander dat wij niet langer de kleinzielige kleuter onder de voormalige koloniale grootmachten zijn: hij bood zijn excuses aan voor het Nederlandse geweld tijdens de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië. Gevolg: het vertrouwen in onze koning is mede door die excuses gedaald, blijkt uit een peiling van EenVandaag. Vooral oud-militairen en hun familieleden zouden de excuses als kwetsend hebben ervaren.

Deze week legde koning Willem-Alexander tijdens Dodenherdenking de lat nog hoger: „Medemensen, medeburgers in nood, voelden zich in de steek gelaten, onvoldoende gehoord, onvoldoende gesteund, al was het maar met woorden.  Ook vanuit Londen, ook door mijn overgrootmoeder, toch standvastig en fel in haar verzet.  Het is iets dat me niet loslaat.” Deze dertig seconden zijn uniek. Niet eerder, naar mijn weten, etaleerde een koning op een zo persoonlijke manier zijn gewetensnood over een directe voorouder. Even daarvoor verloor Arnon Grunberg zich – uiteraard via de obligate stijlfiguur van ‘de Marokkaan’ – in een gemakzuchtige uithaal naar Wilders en het schorremorrie dat hem steunt. Maar de koning deed wat intellectueel écht interessant is: hij sneed in zijn eigen vlees. En hij deed dat authentiek. Navraag bij de Rijksvoorlichtingsdienst bevestigt dat de toespraak in „zeer nauw overleg met de Koning” tot stand gekomen is.

En zo legt Willem-Alexander meteen een stip op de horizon, over hoe Nederlanderschap zou moeten zijn, in plaats van wat het nu is. Groothartig in plaats van kleinzielig. Moedig in plaats van laf. Die dertig seconden uit de speech van de koning mogen wat mij betreft rechtstreeks in onze historische canon en in de inburgeringscursus.

Koning Willem-Alexander en Máxima verdienen hun geld dubbel en dwars. Daarom, een bekentenis: na twintig jaar republikanisme ben ik deze week weer overtuigd monarchist geworden – in ieder geval zolang Willem-Alexander en Máxima op de troon zitten. Want laten we eerlijk zijn: het is zinloos om republikein te blijven in een land waarin het koningshuis inclusiever is dan politici, beschaafder is dan het volk en moediger is dan intellectuelen. In zo’n land kun je alleen maar uit volle borst roepen: Leve de koning, leve de koningin!

Zihni Özdil is historicus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.