Opinie

Als ze straks vragen ‘ben jij hier nodig?’, zeg dan ja

Rosanne Hertzberger

Ik denk aan de overvolle intercity-direct-trein van Rotterdam naar Amsterdam. De enorme stroom mensenvlees die zich dagelijks letterlijk in bochten wringt om naar het werk te komen. Stelt u zich voor dat er ineens een omroepbericht klinkt. Niet het standaard: „Wilt u doorschuiven?”, „Vooraan is nog plek” of „Wilt u uw tassen in de bagagerekken plaatsen”, maar „Beste reiziger, is deze reis echt nodig? Is uw werk nu echt zo belangrijk dat u hier, op dit moment, uzelf in deze trein moet proppen? Wilt u alstublieft uitstappen als u daar aan twijfelt?”

Dat is het omroepbericht waar we natuurlijk allemaal al lang op wachten. Al die mensen die dagelijks apekooiend door het openbaar vervoer hun baan of opleiding proberen te bereiken. Al die Nederlanders die in rijen van honderden kilometers stilstaan op de snelwegen. De helft van de spits is op weg naar een bullshitjob, en nog een heel aantal anderen is op weg om ervoor te zorgen dat andere mensen hun bullshitjob kunnen doen.

Misschien is die spits dankzij corona wel voor altijd uitgedund, nu zovelen erachter komen dat ze al die vergaderingen helemaal niet fysiek hoeven bij te wonen, dat ze al dat werk ook thuis kunnen doen, of misschien wel helemaal niet. Die treincoupé kon altijd al veel leger.

De afgelopen maanden werd er duidelijk gespecificeerd welke banen Nederland cruciaal vond. Verpleegkundigen, schoonmakers, vakkenvullers, leerkrachten, politieagenten; zij mochten hun kind naar school en opvang brengen. Maar nu de samenleving uit de lockdown komt, worden beroepen niet langer gespecificeerd. Iedereen moet zelf inschatten of zijn reis noodzakelijk is of niet.

De overheid doet dus een beroep op het vermogen van burgers tot zelf-eliminatie, tot wegcijferen. Van communicatiemedewerker tot klimaatonderzoeker, van ambtenaar tot beleidsadviseur en humanresourcesmanager, van jong tot oud, van man tot vrouw – wie stapt er uit die trein? We vragen eigenlijk aan mensen: hoe belangrijk vind jij jezelf nou helemaal? Hoor jij hier wel? Is het niet beter als je je plek opgeeft zodat een belangrijker persoon met urgenter werk in de trein kan?

Interessante test. Het vervelende is natuurlijk dat een heleboel mensen bijzonder goed in staat zijn zichzelf weg te cijferen. Niet alleen een heleboel onzekere, verlegen mensen, mensen die onderaan de ladder staan qua positie en/of salaris, maar vooral ook een heleboel getalenteerde vrouwen. Zij dreigen er nu uit te stappen. Ze twijfelden altijd al of het het allemaal wel waard was. Een stemmetje in hun hoofd stelde hen al veel te vaak de vraag of hun baan wel zinvol was en of zij er wel geschikt voor waren. Vrouwenwerk krijgt sowieso al minder waardering en minder salaris.

Toen de kinderen thuis kwamen te zitten, werd die vraag wel erg nadrukkelijk gesteld. Nu het de Nederlandse overheid is die hardop de vraag stelt, is het aanlokkelijk om te antwoorden: „Klopt, ik hoor hier inderdaad niet thuis”. Degene die in het huishouden het minst verdiende, degene die het minste uren werkte, kreeg vaak het thuisonderwijs voor de kiezen.

Ik hoorde van een flink aantal vrouwen met belangrijke banen dat ze in de afgelopen zes weken niet één keer een paar uur ongestoord hadden kunnen werken. Ze hadden geen eigen werkplek georganiseerd, geen oppas geregeld, sloegen niet met de vuist op tafel en eisten geen tijd voor zichzelf op. Met een beetje pech lopen ze een kraamtijd aan werkvertraging op.

Uiteindelijk zouden een boel mensen, vooral vrouwen, voor hun gevoel stout moeten zijn. Die Zoom-vergadering niet accepteren, maar gewoon in de trein stappen of in de auto. Regel één uit het handboek voor de werkende vrouw, van Sheryl Sandberg, is ‘lean in’: kom opdagen en leun naar voren. Eis spreektijd op, laat je niet interrumperen, zorg dat ze niet om je heen kunnen. Reken maar dat je bij fysieke vergaderingen uiteindelijk meer invloed uitoefent. Alleen al aanwezig zijn, zichtbaar zijn, laat zien dat je je eigen bijdrage belangwekkend genoeg acht om ruimte in te nemen in een treincoupé.

Wanneer de overheid vraagt: „Is deze reis nu echt noodzakelijk?” moeten vrouwen, vaker dan ze geneigd zijn, met stalen gezicht volmondig „ja” antwoorden.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.