Opinie

Zwakke groepen zijn immuun voor coronabeleid

Draagvlak Maak coronamaatregelen inclusiever om risico’s aan de onveilige kant van de onzichtbare sociaal-economische muur te verkleinen, betoogt

Als ik na de boodschappen langs een Haags sportveld wandel, zie ik een groepje van vijftien biculturele tieners die in gemoedelijke sfeer tegen een bal schoppen. Het is net nadat de minister-president heeft aangekondigd dat „de vrijheid van de een niet ten koste mag gaan van de gezondheid van de ander”. In het pre-coronatijdperk zou ik met nostalgie en jaloezie naar de voetballende bende hebben gekeken. Nu word ik verdrietig en woedend omdat ik begrijp dat de vrijheid van deze zorgeloze jeugd de gezondheid van hun niet-witte ouders in gevaar kan brengen.

In zowel het Verenigd Koninkrijk als in de Verenigde Staten worden etnische minderheden harder geraakt door Covid-19 dan hun witte landgenoten – ook qua sterftepercentage. Er zijn geen aanwijzingen dat als het RIVM zijn data van etnische gegevens voorziet wij niet met hetzelfde ongemakkelijke feit geconfronteerd zouden worden. Het virus dat blind was voor nationale grenzen en etnische verschillen, legt zo een onzichtbare muur in onze samenlevingen en wereldorde bloot.

Samen naar de kerk

Aan de veilige kant van de muur bevinden zich mensen die de corona-maatregelen trouw volgen en onze instituties en leiders vertrouwen. Ze voelen zich vertegenwoordigd. Deze mensen zijn niet bezorgd dat hun kwaliteit van leven door de maatregelen sterk achteruit gaat. Worden ze ziek, dan achten ze de kans groot dat ze zullen overleven – niet alleen dankzij het zorgstelsel, ook omdat ze niet tot een sociaal-economische risicogroep behoren.

Lees ook deze reportage van correspondent Bas Blokker uit de VS: Waarom veel meer zwarte Amerikanen sterven aan Covid-19

Het is onbegrijpelijk als mensen in een land als Nederland zich niet aan simpele regels houden

Voor kwetsbare groepen die zich aan de onveilige kant van de onzichtbare muur bevinden, geldt het tegenovergestelde. Dat kunnen ouderen of mensen met overgewicht zijn. Maar ook dagloners in arme landen. Of mensen onderaan de sociale ladder. Die voelen zich genoodzaakt de straat op te gaan, een contactberoep stiekem uit te oefenen, simpelweg omdat ze eten moeten kopen.

Het is evident dat kwetsbare groepen in Nederland enige vorm van sociale zekerheid ontvangen. Het is daarom onbegrijpelijk als mensen zich hier niet aan simpele overheidsregels houden. Je hoeft niet te verhongeren, de overheid steunt je. En toch zie ik het steeds om mij heen: mensen die naar verjaardagfeestjes gaan, samen sporten en zelfs samen naar de kerk gaan.

Een collega vroeg aan een Afrikaans-Nederlandse dominee waarom hij ondanks de maatregelen zijn diensten liet doorgaan. Het virus zou een fabel zijn van Facebook, Google en andere organisaties om angst in de samenleving te zaaien, zei de dominee. Corona zou niet zo gevaarlijk zijn, zonneschijn was immers een effectief medicijn. Toen ik dat hoorde, dacht ik aan mijn naaste omgeving in de Afrikaanse gemeenschap in Nederland: bij elk telefoongesprek verbaas ik me erover in hoeveel samenzweringstheorieën men gelooft en hoe lichtzinnig men met het virus omgaat.

Technische antwoorden

De manier waarop wij als samenleving reageren op maatregelen die de overheid neemt om Covid-19 te bestrijden, brengt een oude politieke filosofische discussie tot leven: waarom zouden wij de overheid moeten gehoorzamen?

We krijgen technische antwoorden. Er is een Outbreak Management Team (OMT), de overheid neemt beslissingen op basis van wetenschappelijk advies. Wie in deskundigheid gelooft, blijft dus thuis en houdt afstand. Maar het lakse gedrag van de voetballende jeugd, de Afrikaans-Nederlandse dominee en andere corona-zondaars, mensen die tegen beter weten in de maatregelen negeren, laat zien dat technische antwoorden niet genoeg zijn.

Dat was in het door ebola getroffen Oost-Congo niet anders. Lokale bewoners vielen daar hulpverleners aan omdat ze hen wantrouwden en niet in de technische antwoorden geloofden: Ebola zou een Europees verzinsel zijn, ingezet door de politiek en ngo’s om geld te verdienen. Bovendien waren er belangrijkere zaken: veiligheid of de mogelijkheid om te stemmen. Zou iemand écht om de bevolking geven, dan moesten die uitdagingen eerst worden aangepakt. Dan pas zou ook ebola serieus worden genomen.

De lessen uit Oost-Congo en andere fragiele gebieden is dat, om effectief te zijn, technische oplossingen gepaard moeten gaan aan een gedegen sociologische analyse. Ook voor Nederland geldt: om ervoor te zorgen dat een deel van de bevolking (kwetsbare groepen) niet aan de onveilige kant blijft, moeten we extra inspanningen doen om ze te bereiken.

Het sociaal contract

Effectief coronabeleid houdt rekening met de sociaal-economische positie van de burger, maar ook met de rol van religie of de mate van individualisme bij gescheiden bevolkingsgroepen. Anders is het dweilen met de kraan open. Als je een deel van de bevolking niet bereikt, dreigt een volgende besmettingsgolf.

Keihard optreden tegen corona-zondaars is noodzakelijk, maar niet voldoende om het virus effectief te bestrijden. Op lange termijn moet het ‘sociaal contract’ tussen kwetsbare groepen en de overheid hersteld worden. Hoe kunnen die jongens op het voetbalveldje en hun ouders zich écht met een regering identificeren die exclusief uit witte ministers bestaat? In de Tweede Kamer is geen Afro-Nederlander te vinden. Al jaren is de opkomst van Nederlanders met een migratie-achtergrond bij verkiezingen laag. Voor sommige groepen is het contract verbroken – ze voelen zich een aparte categorie, aan de onveilige kant van de muur. De betrokkenheid en emancipatie van kwetsbare groepen is zo niet alleen een kwestie van politieke correctheid maar ook van de publieke gezondheid. In deze corona-crisis willen we dat regels collectief worden nageleefd.

Beleidsmakers hebben een creatievere aanpak nodig om ervoor te zorgen dat hun technische oplossingen breed maatschappelijke draagvlak krijgen. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met zogenaamde ‘unusual suspects’, ‘ongewone leiders’, zoals influencers, muzikanten of religieuze leiders. Zij hebben gezag buiten de traditionele positie van macht en toegang tot groepen die het RIVM en het OMT niet bereiken. Inclusieve corona-bestrijding is geen liefdadigheid, maar nodig om effectief te zijn. Wij zijn immers met elkaar verbonden. Pas als ieders beleving serieus wordt genomen, dan kunnen we van een samenleving spreken. Zonder onzichtbare muur.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.