‘Het is veiliger als mensen weten of ze besmet zijn’

Corona ‘Testen, testen, testen’, is nu het devies. De capaciteit is nu op orde, maar wie komt in aanmerking? Iedereen met klachten?

Een figurant bij een GGD-testlocatie in Rotterdam, een maand geleden, toen nog alleen voor medewerkers in de zorg.
Een figurant bij een GGD-testlocatie in Rotterdam, een maand geleden, toen nog alleen voor medewerkers in de zorg. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

In de eindfase van de epidemie moet je hetzelfde doen als in de beginfase van de epidemie, zegt hoogleraar medische microbiologie Louis Kroes van het LUMC in Leiden. „En dat is: testen, testen, testen.” Kroes is daarom blij met het vooruitzicht dat minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) woensdagavond gaf in de persconferentie over de geleidelijke versoepeling van coronamaatregelen. Het aantal mensen dat voor testen in aanmerking komt, wordt in stappen vergroot: leraren, politieagenten, mensen in contactberoepen. En vanaf 1 juni kan iedereen die kampt met verkoudheidssymptomen in principe getest worden op Covid-19.

Lees ook: Méér testen geeft inzicht in epidemie

„Hoe sneller we meer gaan testen, hoe beter”, zegt Kroes. „Ik zal niet terugkijken op gemiste kansen, maar in mijn ogen werkt het beter als mensen zekerheid hebben of zij met corona besmet zijn. Ze zijn verstandig genoeg om wanneer ze weten dat ze besmet zijn niet met anderen in contact te komen.”

In de technische briefing aan de Tweede Kamer op donderdag schetste Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM, een toekomstig beleid van „testen bij heel milde klachten”. Hij ziet dat als een belangrijk „stuur” om niet in de problemen te komen nu de samenleving stukje bij beetje weer verder opengaat.

Testen op virusbesmetting geeft een directer beeld van de omvang van de epidemie dan de inschatting op basis van het aantal ziekenhuisopnamen door Covid-19, waar het Outbreak Management Team zich tot nu op baseerde. Omdat een ziekenhuisopname pakweg twee weken achterloopt bij het moment van besmetting, kwam dit neer op „sturen via de achteruitkijkspiegel”, aldus Van Dissel.

Genetisch materiaal

Ruimhartig testen op corona was eerder niet mogelijk in Nederland – voornamelijk door een tekort aan materialen, uiteenlopend van buffervloeistoffen tot wattenstaafjes. Dat lijkt nu opgelost. Nederland heeft de testcapaciteit op orde. „Er zijn getallen genoemd van 30.000 testen per dag tot in het winterseizoen wel zeker 70.000 testen per dag”, aldus Van Dissel. Het gaat om PCR-testen, gevoelige testen die minieme beetjes genetisch materiaal van het virus kunnen aantonen. Op korte termijn wordt dat vanuit het RIVM mogelijk nog aangevuld met een andere test, die de eiwitten van het virus in slijm- of speekselmonsters kan aantonen.

„Aan de testcapaciteit zal het niet liggen”, zegt Bert Niesters, hoofd van het laboratorium voor klinische virologie aan het UMCG in Groningen. „We zijn straks in staat om 30.000 tot 40.000 testen per dag uit te voeren. In ons eigen laboratorium hebben we de testlijnen die normaal gebruikt worden voor het bevolkingsonderzoek naar HPV, de veroorzaker van baarmoederhalskanker, omgebouwd naar corona. Wij hebben toezeggingen gekregen voor 150.000 testen voor de komende drie maanden. In het hele land staan uiteindelijk wel vijftig laboratoria klaar.”

Het laboratorium van Kroes heeft al meegewerkt aan de inrichting van een mobiel teststation bij het stadion van ADO Den Haag. „Het loopt als een trein”, zegt Kroes. „Huisartsen in de regio Haaglanden verwijzen hun patiënten daar al naartoe. Als het moet, kunnen mensen binnen het uur de uitslag krijgen. Net nu ik dit vertel krijg ik een appje door dat er sprake is van filevorming bij het teststation, zo druk is het. Maar die situatie is nog niet overal zo.”

Cruciaal is wie er voor testen in aanmerking komen; is dat iedereen met klachten? Volgens Niesters is dat nog niet helder: „Het beleid is nu dat je 24 uur klachten moet hebben en dat er altijd het advies van een arts tussen zit. Maar in de praktijk hangt het af van de regio. In Drenthe wordt laagdrempeliger getest.”

Alleen testen is niet voldoende; er moet ook bron- en contactopsporing plaatsvinden, een taak van de GGD. „Daar is veel mankracht voor nodig”, zegt Niesters. „De hoop is dat een app een bijdrage gaat leveren aan de opsporing, maar op dit moment is dat nog onzeker. De 25 GGD’s in Nederland hebben een verschillend beleid. In sommige regio’s moeten mensen die positief getest zijn, zelf hun contacten bellen.”

Steekproefsgewijs

Een grote handicap in de opsporing is dat er waarschijnlijk ook mensen geïnfecteerd zijn zonder iets te merken. Kroes wijst op een wetenschappelijk artikel in het blad Science, waarin onderzoekers berekenen dat in de eerste fase van de uitbraak in China, nog voor de lockdown van Wuhan, zeker 80 procent van infecties zo plaatsvonden. „Ze noemen het undocumented infections en dat is een reëel probleem. Dat is ook een van de redenen waardoor deze infectie zich zo onstuitbaar verspreidt.” Niesters vindt zelfs dat ook mensen zonder klachten steekproefsgewijs zouden moeten testen.

Hoe zit het met het idee om in een massale campagne iederéén op Covid-19 te testen? Heilloos, vindt Kroes: „Ten eerste is het onbegonnen werk, en ten tweede biedt het resultaat je nog geen zekerheid. Iedereen die nu negatief test, kan over twee weken alsnog besmet blijken.”

Met een ruimer testbeleid kan de vinger aan de pols worden gehouden. De samenleving opent weer, maar of dat veilig is, is met een nieuw virus onzeker. „We weten pas volgend jaar of het verstandig is geweest”, zei Jaap van Dissel tegen de Kamer.

Kroes is optimistisch: „We hebben de wind in de rug vanwege het seizoenseffect. Dit zie je terug bij alle luchtweginfecties die minder worden of zelfs verdwijnen in de zomer, simpelweg omdat mensen meer buiten zijn waar de verspreidingskansen voor zulke virussen een stuk minder zijn. Daarom ben ik op korte termijn niet zo bang voor een tweede piek.”

De kans dat we met intensief testen en opsporen het virus in Nederland definitief kwijtraken, acht Niesters nihil. „En zelfs áls het lukt, zal dat niet blijvend zijn. We leven in een open economie. Als we zelf gaan reizen of buitenlandse toeristen komen hier, dan is het virus hier binnen de kortste keren weer terug.”

Van Dissel, Niesters en Kroes zijn eensgezind bezorgd over wat het najaar zal brengen, wanneer griep- en verkoudheidsvirussen terugkeren. „Dan wordt het plaatje weer een stuk ingewikkelder”, zegt Niesters.