Heeft earlgreythee zijn smaak van een tuinplant?

Durf te vragen Een tuinplant ruikt naar earlgreythee. Of ruikt de thee naar de plant? Engelsen zijn er gek genoeg voor.

Foto Getty Images

Buiten in de voorjaarstuin komen de bergamotplanten op. Denkend over de volgende zin kijk ik er op uit. Vorig jaar hebben we er drie geplant. Die groeiden fors en bloeiden langdurig. Donkerroze. Ze roken heerlijk. Vlinders en andere insecten waren er dol op. Nu komen er tientallen jonge scheuten op. Dat wordt wat. De jonge blaadjes ruiken al heerlijk naar een citrusachtige munt, maar ook houtig. Heel anders dan de muntplanten die in de kruidentuin bovenkomen. Het plantengeslacht Monarda, waar de bergamotplant onder valt, hoort net als de pepermunt tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae).

Die geur, daar gaat het hier om. Sinds ik op de ingrediëntenlijst van een pakje earlgreythee zwarte thee en bergamotaroma zag staan – vaak ook simpelweg aroma – vind ik de geur van de bergamotplant op die van earlgreythee lijken. Komt die typisch Engelse earlgreythee aan zijn smaak door een tuinplant? Het zou niet verbazen. Engelsen zijn gek genoeg om hun geliefde thee met een geliefde tuinplant op smaak te brengen.

Rondzingend verhaal

Maar nee, zo ontstond de thee niet, laat Google direct zien. De Earl Grey waar de thee naar heet was Charles Grey, de Britse prime minister van november 1830 tot juli 1834. Het onware maar rondzingende verhaal over de thee is dat een Chinese mandarijn het theerecept in 1803 aan de earl schonk als dank voor het redden van de mandarijnenzoon van de verdrinkingsdood. Het zou in China zijn gebeurd. Charles Grey was nooit in China. De familie Grey houdt het erop dat een Chinese theespecialist de thee ontwierp om toch lekkere thee te kunnen zetten met het kalkrijke water op familielandgoed Howick Hall. Grey gaf in 1830 het nog lang geheimgehouden recept aan theemaker Johnson of Piccadilly.

De smaak komt, weten we nu, vanouds van de etherische olie uit de schil van de bergamotsinaasappel (Citrus bergamia). Thee krijgt earlgreysmaak door er bergamotolie aan toe te voegen. De bergamotsinaasappel (waarschijnlijk een kruising van een bittere sinaasappel en een citroen) wordt tegenwoordig vooral geteeld in de Zuid-Italiaanse regio Calabrië. Bergamotolie is gewild bij parfumfabrikanten, aromatherapeuten en voedingsmiddelfabrikanten. Tegenwoordig is het de vraag of er bergamotolie voor de thee is gebruikt als er ‘aroma’ of ‘bergamotaroma’ op de theeverpakking staat. De smaak en geur zijn goedkoper te bereiken met de belangrijkste bestanddelen van de olie, zoals limoneen, linalylacetaat en wat pineen en terpineen. Dat zijn geur- en smaakstoffen van natuurlijke of industriële oorsprong. Er kunnen ook mengsels worden gemaakt van (goedkopere) olies van bittere sinaasappel en citroen. Zoeken op bergamot essential oil en de namen van de smaakstoffen legt deze wereld open.

Terug naar de tuin. De bepalende geur- en smaakstoffen kunnen ook in de tuinbergamots ztten. De ene kweeksoort verschilt sterk van de andere. Bergamotplanten komen oorspronkelijk uit Noord-Amerika. Canadese landbouwonderzoekers hebben de afgelopen decennia inheemse en gekweekte Monarda-soorten gekruist en nakomelingen geselecteerd die bruikbare gehaltes geur- en smaakstoffen leveren. De wilde bergamotplant, ofwel bee balm, kan vers en gedroogd gebruikt worden om thee van te zetten. Sporadisch is hij hier te koop. Die thee smaakt naar, inderdaad, earlgreythee.