EU-hof: oordeel Duitse rechters gevaar voor Europese eenheid

Opkoopprogramma Het Duitse Constitutionele Hof veegde deze week een uitspraak van de hoogste Europese rechter van tafel over het opkoopprogramma van de ECB.
Archiefbeeld van rechters van het Duitse Constitutionele Hof in hun kenmerkende rode toga's.
Archiefbeeld van rechters van het Duitse Constitutionele Hof in hun kenmerkende rode toga's. Foto Ralph Orlowski/Reuters

De uitspraak waarin het Duitse Constitutionele Hof dinsdag het opkopen van staatsleningen door de Europese Centrale Bank (ECB) illegaal verklaarde, is een gevaar voor de eenheid van de Europese Unie. Dat schrijft het Europese Hof van Justitie vrijdag. Het Hof van Justitie „heeft als enige de bevoegdheid” om recht te spreken over een EU-instelling als de ECB, aldus het Hof.

Als rechters in EU-lidstaten uitspraken van het Europese Hof gaan overrulen, zoals dinsdag gebeurde in Duitsland, zou dat volgens het Hof „de eenheid van de rechtsorde van de Unie in gevaar kunnen brengen”. Nationale rechtbanken en gerechtshoven zijn onderworpen aan het Europese recht, vindt het hoogste rechterlijke orgaan van de EU. „Enkel zo kan worden gezorgd voor de gelijkheid van de lidstaten in de Unie.”

Lees meer over de uitspraak van het Duitse Constitutionele Hof: Een pistool op de borst van de ECB

Het Constitutionele Hof in Karlsruhe sprak zich uit over het programma waaronder de ECB de afgelopen vijf jaar voor 2.200 miljard euro aan staatsobligaties heeft aangekocht. In 2018 oordeelde het EU-hof dat er niets mis was met het programma. De Duitse rechters vinden echter dat de ECB niet goed heeft uitgelegd waarom de opkopen noodzakelijk zijn. De centrale bank gaat zijn boekje te buiten, aldus het Constitutionele Hof. Als er niet binnen drie maanden een betere onderbouwing volgt, moet de Duitse Bundesbank zijn medewerking aan het opkoopprogramma staken.

Geen inhoudelijke reactie

De vraag is nu wat de consequenties zullen zijn van de Duitse uitspraak. Voor zowel het opkoopprogramma als de Europese rechtsorde is dat nog zeer onduidelijk. Zo kan het oordeel „het einde” van het opkoopbeleid betekenen, schreef ING-econoom Carsten Brzeski in een commentaar, maar kunnen de gevolgen net zo goed nihil blijken. Het EU-hof laat zich in zijn reactie vrijdag niet inhoudelijk uit over de kwestie rond de staatsobligaties.

Juristen houden er rekening mee dat andere EU-lidstaten, zoals Polen en Hongarije, het Duitse precedent zullen aangrijpen om zich voortaan niets meer te hoeven aantrekken van Europese rechters. Beide landen hebben al langer problemen met uitspraken uit Luxemburg, waar het Hof gevestigd is. Zij vinden dat de vonnissen hun nationale soevereiniteit aantasten.