Opinie

Camerawagens zijn een paardenmiddel tegen corona

In Rotterdam rijden camerawagens rond om de anderhalvemetersamenleving te handhaven. Dit disproportionele middel is zonder enig democratische controle ingezet, zegt Nadia Arsieni. Dat moet anders, zeker nu de gemeente de wagens voor van alles wil gaan inzetten.

Dit jaar leven we 75 jaar in vrijheid. Toch lijkt de vrije samenleving ver weg, nu noodverordeningen onze zwaar bevochten vrijheden en rechten tijdelijk hebben opgeschort. We moeten helaas offers brengen voor de volksgezondheid. Er wordt weinig bezwaar gemaakt. Maar cruciaal hiervoor is ons vertrouwen dat er proportionele maatregelen worden genomen en dat de nieuwe macht van de overheid niet wordt misbruikt.

Illustratie Stella Smienk

Het stemt niet gerust dat er ondertussen camerawagens door Rotterdam rijden omde coronamaatregelen te handhaven. Camerawagens van de gemeente met 360 graden camera’s op het dak, waarmee de politie signalementen van passerende Rotterdammers kan herkennen.

Vol trots maakte wethouder Bert Wijbenga (VVD) dit nieuws in april wereldkundig via de media. De Rotterdamse gemeenteraad en alle andere Rotterdammers wisten niet eens van het bestaan van de camerawagens, en toch reden ze al rond. Ze bleken al eerder aangeschaft te zijn voor het Eurovisie Songfestival vanwege ‘crowd control’ en stonden nu blijkbaar te verstoffen in de garage bij het Kleinpolderplein. De aanpak van corona was een nieuwe kans om ze alsnog door de stad te laten rijden.

Dat handhaving bij een grootschalig evenement van een totaal andere orde is dan handhaving van enkele jongeren die te dicht bij elkaar lopen, was blijkbaar geen probleem. In het interview met de Telegraaf zegt Wijbenga allerlei mogelijkheden voor de inzet van camerawagens te zien. Hij blikt vooruit op een toekomst waarbij ze kunnen worden ingezet voor de handhaving op hardrijders en zelfs om mensen te filmen die hun vuilnis buiten zetten.

Er is zóveel mis met dit nieuws, dat het lastig kiezen is waar te beginnen. Allereerst lijkt er slordig te worden omgegaan met de rechten van Rotterdammers. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt dat cameratoezicht alleen mag worden ingezet als andere vergaande maatregelen niet voldoende zijn om de openbare orde te handhaven. Verreweg de meeste Rotterdammers houden zich aan de coronamaatregelen, zo laten ook het kabinet en de veiligheidsregio’s weten. Op zonnige dagen ontstaat er soms wat drukte, maar de waarschuwingen van hogerhand zijn niet aan dovemansoren gericht. Mensen willen zich over het algemeen zo goed mogelijk aan de regels houden. Ligt het dan voor de hand om camerawagens de straat op te sturen met 360 graden camera’s die alle passerende Rotterdammers filmen? Dit kan niet anders dan een paardenmiddel worden genoemd.

Het is daarnaast onduidelijk hoe de eventuele voordelen hiervan opwegen tegen de inbreuk op de privacy van alle Rotterdammers die gefilmd worden. Is dit een proportioneel instrument om de anderhalvemetersamenleving af te dwingen? Bij een druk straatbeeld horen toch waarschuwingen en een lik-op-stuk beleid? Waarom zouden hier eerst beelden van worden gemaakt, die binnen komen bij cameratoezicht en die vervolgens zeven dagen worden bewaard voor opsporingsdoeleinden? Zijn boa’s of de politie nu sneller ter plaatse? Is de inzet van camerawagens geschikt voor grote evenementen, voor handhaving op samenscholing en zelfs in de toekomst op het verkeerd aanbieden van afval? De argumentatie voor de inzet van camerawagens is op zijn minst diffuus te noemen.

Er is zóveel mis met dit nieuws, dat het lastig kiezen is waar te beginnen

Enkele maanden geleden waren we nog ver verwijderd van een surveillancestaat, maar door de handhaving van coronamaatregelen lijken de verschillen ineens overbrugbaar. Wat is de volgende stap? Vinden we ook de inzet van drones proportioneel om groepsvorming tegen te gaan?

Tot slot: waar is de democratische controle gebleven? Hoe is het mogelijk dat er ineens twee camerawagens blijken te bestaan die al voor een eerder doel waren aangeschaft? Omdat de wagens uit het gemeentelijk budget komen, geldt hiervoor het budgetrecht van de gemeenteraad, maar die is hierin nooit gekend. Het lijkt een buitensporige aanschaf voor één weekje Eurovisie Songfestival. Hoe is dit besluit tot stand gekomen? De noodverordening voorziet in de mogelijkheid om de camerawagens per direct in te zetten voor de gemeentelijke handhaving op de coronamaatregelen. De democratische controle is uitgeschakeld.

Dat móet anders. Er is veel vertrouwen in de overheid voor een krachtige aanpak van het coronavirus. Maar waar macht is, is controle nodig. Zeker nu er een spoedwet komt die de noodmaatregelen gaat vastleggen. Onze vrijheid is kwetsbaar, misschien wel meer dan de afgelopen 75 jaar. Voor een vrije samenleving zijn democratische waarborgen essentieel. Volgende week debatteert de Rotterdamse gemeenteraad over de camerawagens. Maar ook voor andere vrijheidsbeperkende maatregelen geldt dat we die kritisch moeten volgen en steeds van een einddatum moeten voorzien. Noodverordeningen mogen geen sluiproutes zijn voor besluitvorming zonder controle. We willen niet ‘normaal’ maken wat niet normaal is.

gemeenteraadslid voor D66 Rotterdam
Aanvulling (7 mei 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond dat camerabeelden 3 dagen werden bewaard. Uit een raadsbrief verstuurd na het ter perse gaan van de krant bleek dat beelden zeven dagen worden bewaard. Hierboven is dat aangepast.