Voor IS is corona een door Allah gegeven kans

Islamitische Staat Terwijl de Iraakse autoriteiten met het coronavirus worstelen, wint een oude vijand nieuw terrein. Islamitische Staat maakt dankbaar gebruik van de chaos.

Een Iraakse strijder van de Hashd al-Shaabi militie onderzoekt een schuilplaats van IS in Mukeshefah, zo’n 180 kilometer ten noorden van Bagdad.
Een Iraakse strijder van de Hashd al-Shaabi militie onderzoekt een schuilplaats van IS in Mukeshefah, zo’n 180 kilometer ten noorden van Bagdad. Foto Ahmad al-Rubaye/AFP

Langs de oevers van de Tigris verschenen afgelopen zaterdagnacht ineens tientallen strijders van Islamitische Staat (IS). In het duister bestormden ze het plaatsje Mukeshefah, slechts twee uur rijden van de hoofdstad Bagdad. Zeker negen soldaten van het Iraakse leger en de daaraan verbonden militie Hashd al-Shaabi werden gedood.

Het was de grootste aanval van IS in maanden, maar zeker niet de eerste. Volgens Hisham al-Hashimi, een vooraanstaande Iraakse onderzoeker naar extremistische bewegingen en voormalig adviseur van de internationale coalitie tegen IS, voerde de jihadistische groepering in de maand april alleen al 87 aanvallen in Irak uit. Daarbij kwamen volgens hem 183 mensen om het leven.

Via de telefoon vanuit Bagdad waarschuwt Hashimi voor IS’ geleidelijke wederopstanding. Net zoals in haar prille beginjaren gebruikt de terreurgroep Irak opnieuw als uitvalsbasis voor de opbouw van een internationaal kalifaat. „Na de dood van Abu Bakr al-Baghdadi is zijn opvolger al-Quraishi begonnen aan een herorganisatie”, zegt Hashimi. „Irak is opgedeeld in elf districten. Ieder district communiceert via boodschappers en versleutelde e-mails met de landelijke gouverneur, die op zijn beurt weer in contact staat met de nieuwe kalief en andere takken van IS over de hele wereld.”

Gecentraliseerde organisatie

Naast deze gecentraliseerde organisatie staan ook veel inkomstenbronnen van IS nog altijd overeind. Volgens Hashimi, die zich beroept op bekentenissen van gevangen IS-leiders, weet de groepering in Irak maandelijks zo’n drie miljoen dollar (2,8 miljoen euro) aan belastingen te heffen. Dat gebeurt vooral langs de grenzen met Syrië en Iran, waar de terreurgroep invloed heeft op olie- en gastransporten, vrachtverkeer en illegale smokkel.

Ook de burgerbevolking wordt regelmatig afgeperst, met name op het platteland. „In de dorpen klopt IS gewoon op je deur”, vertelt Hashimi. „Als je de maand daarop niet betaald hebt, vermoorden ze je kinderen.” De overheid is op zulke momenten ver te zoeken. Buiten de steden is er een gezegde: overdag regeren de veiligheidstroepen, maar ’s nachts regeert ISIS.”

Volgens Hashimi wijzen de steeds gewaagdere overvallen op het Iraakse platteland op een nieuwe trend. Waar IS zich in de laatste twee jaar juist terugtrok naar onbegaanbare grotten en gebergten, duiken de strijders nu steeds vaker op in dorpen en kleine steden. „Inmiddels heeft IS een sterke aanwezigheid in Diyala, Kirkuk en Salah ad Din [drie provincies ten noorden van Bagdad, red.]”, aldus de onderzoeker. „Omdat deze gebieden aan elkaar grenzen, bestaat het gevaar dat IS vanuit hier weer een territorium opbouwt.”

Dood van Soleimani

Een diepere oorzaak voor IS’ toegenomen speelruimte is de nasleep van de Amerikaanse aanval op de Iraanse generaal Soleimani en diens Iraakse bondgenoot Abu Mahdi al-Muhandis begin dit jaar. Muhandis was een belangrijke bevelhebber binnen Hashd al-Shaabi. Zijn dood veroorzaakte een interne machtsstrijd die de militie heeft afgeleid van haar strijd tegen IS. Bovendien begonnen Muhandis’ aanhangers wraakacties tegen Amerikaanse troepen die ook tegen IS hadden moeten vechten, maar zich daarop deels uit Irak terugtrokken.

Voeg hier het coronavirus aan toe, verzucht Hashimi, en de chaos waar IS zich mee voedt is compleet. Nu veel Iraakse ordetroepen worden ingezet om lockdowns in grote steden te handhaven, krijgen de jihadisten steeds vaker vrij spel op het platteland. Niet voor niets jubelde IS in zijn weekblad al-Naba (‘de boodschap’ ) dat het virus een Godgeschenk is dat de ‘kruisvaarders’ en diens Arabische handlangers overal ter wereld heeft afgeleid. Nu is het aan de ware gelovigen, aldus het blad, om hier dankbaar gebruik van te maken.

Dit is de eerste bijdrage van onze nieuwe correspondent voor het Midden-Oosten Melvyn Ingleby.