Recensie

Recensie Media

Voetbal is klassenstrijd in de Netflixserie The English Game

Serie In de tv-serie The English Game vindt de klassenstrijd plaats op het voetbalveld. De maker van Downton Abbey dramatiseerde de gebeurtenissen rond de FA-Cupfinale van 1883.

David en Goliath in The English Game. De dribbelende arbeider Fergus Suter (Kevin Guthrie) tegenover Lord Kinnaird (Edward Holcroft)
David en Goliath in The English Game. De dribbelende arbeider Fergus Suter (Kevin Guthrie) tegenover Lord Kinnaird (Edward Holcroft) Oliver Upton/ Netflix

In het voorjaar van 1883 staat de Britse voetbalbond op het punt de arbeidersclub Blackburn uit te sluiten van de bekerfinale. Blackburn heeft die bereikt met enkele betaalde spelers, zo is inmiddels duidelijk. Dat is tegen de regels.

In het bondsbestuur zitten een paar spelers van de andere finalist, Old Etonians. Het zijn geprivilegieerde, rijke alumni van de eliteschool Eton. Zij hebben de regels van de relatief nieuwe sport vastgelegd. Zijn ze bang om tegen Blackburn te spelen? Zijn het slechte verliezers? Niets daarvan, zeggen zij. Het reglement is helder: alleen amateurs mogen meedoen aan de FA Cup. Maar hun aanvoerder en beste speler Arthur Kinnaird twijfelt.

Het drama in de zesdelige Netflixserie The English Game concentreert zich op hem en zijn grootste rivaal, Fergus Suter, een metselaar uit Schotland die eerst voor Darwen en later voor Blackburn speelt. Arthur, de elfde lord Kinnaird, vraagt zich af of het gelijk van zijn vrienden niet onderdoet voor dat van Suters teamgenoten, die lange dagen maken in de fabriek. Ze kunnen zelden trainen en krijgen nooit genoeg rust. Kinnaird zegt tegen zijn Etonvrienden: „Wij spelen permanent vals.”

Kinnairds maten kunnen er niet om lachen. Ze verwijten hem een gebrek aan loyaliteit, aan zijn vrienden én aan zijn klasse. „Zie je niet wat er gebeurt?” vraagt een van hen tijdens een potje biljard; want als leden van de leisure class spelen ze voortdurend spelletjes, van schaken tot blaaspijpdarts. „De eer gaat uit het spel.” Deze vriend is al langer bezorgd over het ogenschijnlijke gemak waarmee Kinnaird zich, als investeerder, inlaat met the great unwashed, de arbeidersklasse.

Schrijver en filmmaker Julian baron Fellowes, die eerder de succesvolle tv-serie Downton Abbey maake, doet er nog een schepje bovenop en laat Suter van club verkassen alleen omdat hij geld nodig heeft om zijn moeder en zusjes te redden uit de klauwen van een gewelddadige, drankzuchtige vader. Ook heeft hij, voor het verhaal, enkele FA-finales gehusseld. Deze verzinsels en andere Dickensiaanse verdichting leidden tot snoeiharde kritiek op de serie in de Britse pers.

Het is waar, het soapgehalte van de serie is hoog en veel personages van bordkarton. Maar de grote verdienste van The English Game ligt ook ergens ander. In het voetbal. Want het verhaal herinnert niet alleen aan de elitaire oorsprong van de sport, en de klassenstrijd die werd uitgevochten op het veld, de beelden laten ook overtuigend zien hoe juist de mannen uit de fabriek voor een cruciale innovatie zorgden, zo’n honderdveertig jaar geleden.

Lees ook over het ontstaan van het Nederlandse voetbal

Natuurlijk is die elitaire oorsprong van het voetbal wel bekend – in Nederland was het niet anders. Het spel kwam naar ons land via een keurige kostschool, Noorthey, bij Voorschoten. Belangrijkste voorvechter was Pim Mulier, telg uit een patriciërsgeslacht. Later speelde hij als aanvoerder in een Nederlands elftal met twee jonkheren en een latere minister van Binnenlandse Zaken, Jan Kan. Naam van de spits? Henri Monod de Froideville, ook geen metselaar.

Een soort rugby zonder handen

Nieuw is daarentegen – en het knappe van deze serie – dat te zien is hoe deze eerste voetballers het spel speelden. Als een soort rugby zonder handen. Eén speler rende naar voren met de zware, leren bal. Medespelers probeerden hem te omcirkelen om het tegenstanders onmogelijk te maken bij hem en dus de bal te komen.

Socialistische tekenaars hebben het beeld gecreëerd van de arbeider als krachtpatser. In werkelijkheid zorgden armoede, noeste arbeid en slechte voeding juist voor een verschil met de elite in lichaamsbouw. De serie laat dat zien: Kinnaird en zijn maten zijn grote kerels, Suter een klein ventje. Zijn teamgenoten eveneens. Dus legt Suter hen uit dat verlies onvermijdelijk is als ze dezelfde tactiek hanteren als de Old Etonians. Om de kluwen aan getrainde klerenkasten te omzeilen, moeten ze het veld breed houden en meer overspelen.

Dat is ook in het echt de tactiek geweest waarmee de arbeidersclubs de oude voetbalelite versloegen. Geen van de oude, keurige clubs zou de FA Cup na 1883 ooit nog winnen. Voetbal was definitief een volksport geworden en de oude tactiek keerde nooit meer terug.

Met die kennis zijn de stereotype liefdesverhalen in The English Game beter te verteren. Sterker, deze kennis maakt de serie tot verplicht kijkvoer voor iedere serieuze voetbalfan.