Gesloten liveblog

Teruglezen: Kamer debatteert met Rutte over het versoepelen van de coronamaatregelen

De Tweede Kamer debatteerde donderdag met premier Mark Rutte en ministers Hugo de Jonge van Volksgezondheid en Martin van Rijn voor Medische Zorg over de aanpak van de coronacrisis. NRC volgde het debat in dit liveblog. Voor alle andere updates over het coronavirus, bekijk ons algemene liveblog.

Einde debat

Dat was het debat over corona. Centraal stonden de gisteren aangekondigde versoepelingen. Al weken werd er gevraagd om perspectief uit de lockdown van het kabinet. Nu die er was, leverde die meteen kritiek op. De Kamer was bang dat het toch te snel ging en dat virus weer zou kunnen oplaaien. Tegelijkertijd werd er gevraagd of een aantal versoepelingen niet versneld konden worden. Ook bleef onduidelijk wat de strategie van het kabinet is, indammen of controleren van het virus.

Het kabinet benadrukte dat de versoepelingen nog niet vast staan en dat er zelfs nog niets besloten is. De verwachting en hoop is er dat iedere versoepeling zoals gepland kan worden uitgevoerd maar dat moet te zijner tijd worden bekeken.

Strategie is 'maximaal controleren' en 'indammen'

De vergadering is weer geopend. Mark Rutte benadrukt dat de strategie van het kabinet erop is gericht op het „maximaal controleren van het virus” en dat „nieuwe uitbraken” moeten worden „ingedamd”. Het kabinet zal verder op de strategie ingaan in de volgende voortgangsbrief.

'Gek dat wie lepeltje-lepeltje liggen, ook 1,5 meter afstand moeten houden'

De tweede termijn is begonnen. Dijkhoff wil graag dat er praktisch wordt gekeken naar de invulling van de anderhalve meter in cafés en restaurants. Zo zouden gezinnen aan een tafel moeten kunnen zitten met minder dan anderhalve meter om die toch al samenwonen. „Het is gek dat wie al lepeltje-lepeltje in bed liggen anderhalve meter afstand moeten houden.” Hij is bang dat anders restaurants en cafés beter niet open kunnen gaan. Dit zou ook het tweede economische steunpakket kleiner kunnen maken.

Wilders wil dat mondkapjes voor alle contactberoepen verplicht wordt en dient daarover een motie in. Hij wil ook dat voor het brede publiek wordt geadviseerd om mondkapjes te dragen.

Van Rijn wordt door Heerma, Jetten en Klaver bedankt dat hij in deze moeilijke tijd minister is geworden. Hij was in een vorig kabinet al minister voor de PvdA, maar die partij is momenteel geen regeringspartij.

Het debat is weer voor een kwartier geschorst, dan komt de tweede termijn van het kabinet.

Debat geschorst tot kwart voor negen

Wilders verwelkomt Van Rijn terug in de Kamer als minister. „U heeft nu wat anders te doen dan het slopen van verpleeghuizen.” Van Rijn reageert kalm: “Dank voor uw nieuwe definitie van slopen. Ik wist niet dat slopen het regelen is van 2 miljard extra voor verpleeghuizen.” In antwoord op een vraag van Wilders stelt Van Rijn dat hij samen met het ministerie van Economische Zaken bezig is om de productie van beschermingsmiddelen in Nederland op te starten, maar hij maakt daarbij een kanttekening over de grondstoffen van die beschermingsmiddelen. „Die komen uit Azië. Die afhankelijkheid kan je niet terugdringen.”

Over het preventief gebruik van beschermingsmiddelen in de verpleeghuizen discussieert hij met Marijnissen en Segers. Die vragen zich af of dat wel voldoende gebeurt. Van Rijn stelt dat verpleeghuizen al meer beschermingsmiddelen krijgen omdat het verdeelmodel is aangepast. Ook is hij in overleg met de sector of er niet terughoudend gebruik van wordt gemaakt. Over de aanvoer van beschermingsmiddelen sluit hij af dat er licht aan het einde van de tunnel is. „Maar we kunnen nog niet inschatten hoe lang die tunnel is.”

Dat is het einde van de eerste termijn. Het debat is geschorst tot 20:45.

Van Rijn: mondkapjes bestellen is het probleem niet

Lilian Marijnissen vraagt zich af waarom er niet veel meer beschermingsmiddelen besteld kunnen worden, waardoor hulpverleners in bijvoorbeeld de gehandicaptenzorg geen mondkapjes kunnen dragen. Volgens het landelijk consortium dat moet zorgen voor voldoende mondkapjes is er geen sprake meer van schaarste.

Volgens Van Rijn is bestellen het probleem inderdaad niet. „Het probleem is: in welke tempo krijg je ze naar Nederland?” Hij stelt dat er files zijn naar het vliegveld, zelfs files van vliegtuigen. Hij stelt dat het nodig is om een „constante stroom van hulpmiddelen” op gang te brengen zodat je weet hoeveel kapjes je kunt verwachten. Van Rijn benadrukt: de richtlijnen van het RIVM zijn niet gericht op schaarste, maar op besmettingsrisico. „Ik ben niet bezig om vraag en aanbod van mondkapjes precies in evenwicht te krijgen, ik probeer een voorraadje aan te leggen.”

30 mensen per zaal, niet per bioscoop

De Jonge is klaar met het beantwoorden van zijn vragen, nu is Martin van Rijn (Medische Zorg) aan het woord. Tussendoor zette Rutte nog een opmerking uit zijn termijn recht: bioscopen mogen 30 mensen per zaal toelaten, en niet 30 mensen per bioscoop, zoals hij eerder had gezegd. Daarover ontstond al enige onrust bij bioscopen en filmliefhebbers.

Van Rijn gaat in op het gebruik van mondkapjes voor een breed publiek, ook in situaties waarin het eigenlijk niet nodig is. Hij zegt dat dat een slecht idee is: bij verkeerd gebruik kan het risico van besmetting juist toenemen. Maar er is ook een „fragiel evenwicht” van vraag en aanbod. Onzekere omstandigheden kunnen tekorten veroorzaken, stelt Van Rijn, zoals een vliegtuig met beschermingsmiddelen dat om wat voor reden dan ook aan de grond moet blijven.

De Jonge denkt dat telecomgegevens kunnen helpen

Er waren veel vragen in de Kamer over een passage in de brief die De Jonge afgelopen nacht naar de Kamer stuurde. Daarin stelde hij dat hij telecombedrijven wil vragen om geanonimiseerde data aan het RIVM te verstrekken. De Jonge stelt dat het RIVM op die manier kan monitoren hoe goed de maatregelen worden nageleefd: er kan bekeken worden of het op bepaalde punten drukker wordt en wat voor invloed een persconferentie over de maatregelen hebben. „Op alle andere data zit vertraging, dit zou real time kunnen zijn. Je zou ook op regionaal gebied beleid kunnen maken.”

Er moet nog een gesprek plaatsvinden met de Autoriteit Persoonsgegevens. Ook is de vraag of dat wel van de wet mag. Als dat niet zo is, wil De Jonge de wet aanpassen. Rob Jetten (D66) wil weten of er wel zekerheid is over de „nut en noodzaak” van het verwerken van die gegevens voor de wet wordt gewijzigd. De Jonge zegt toe dat het RIVM de Kamer goed zal informeren over waarom de telecomgegevens nodig zijn.

De Jonge wil 'medische' met 'menselijke' verenigen

De Jonge heeft het blokje testen en traceren afgerond. Het gaat nu over de verzorgingstehuizen en de bezoekstop, „één van de meest dramatische maatregelen”. „Het medische en menselijke moet meer worden verenigd.” Er wordt daarom bij een aantal verzorgingstehuizen getest hoe er veilig toch bezoek kan worden ontvangen. Daarbij moeten tehuizen zelf veertien dagen vrij zijn van besmettingen. Als er toch een besmetting wordt aangetroffen, gaat het verzorgingstehuis weer dicht. Tot er een vaccin is, zal die maatregel nodig zijn.

De dagbesteding in bijvoorbeeld de gehandicaptenzorg is „in de schrik” te snel afgeschaald, stelt De Jonge. „Net als in de rest van de samenleving hebben we dat misschien wel te snel afgebouwd. Als het niet doorgaat als je ziek bent en anderhalve meter afstand houdt... Een knap virus dat daar nog overheen springt.”

Kritiek op werving GGD’s

Klaver vindt de situatie bij de GGD’s zorgelijk. Hij snapt niet dat er niet eerder is opgeschaald. Hij noemt België als voorbeeld, daar zouden al 2.000 mensen zijn aangenomen voor het doen van bron- en contactonderzoek. De werving had eerder moeten starten en moet niet bij de 25 individuele GGD’s gelegd worden, maar landelijk geregeld worden, aldus Klaver. De Jonge herhaalt dat GGD’s al weken mensen aan het aannemen zijn en dat de GGD het huidige werk aan kan.

Van Esch gaat door. GGD’s moeten hun reguliere werk stoppen door het bron- en contactonderzoek volgens haar. „Als je in maart al had opgeschaald had je nu meer van het reguliere werk kunnen doen.” De Jonge zegt dat iedereen aan het begin nodig was om al het werk te doen. Iedereen moest helpen „hozen”. Van der Staaij vraagt of vrijwilligers niet meer kunnen doen. Volgens De Jonge gebeurt dat al, maar moeten die mensen ook opgeleid worden en moet het „een beetje georganiseerd” gebeuren.

De Jonge hoopt dat Nederland nooit meer in de situatie komt waarin er een enorme uitbraak is. Hij schetst hoe dat zou kunnen gebeuren: „In een café waarin iedereen dicht op elkaar staat met heel veel drank.” Daarom moet iedereen getraceerd kunnen worden. Ook als iedereen naar het buitenland op vakantie gaat, is er een risico. Daarom moet ook iedereen getest worden.

De Jonge: GGD's kunnen taak aan

Hugo de Jonge is nu begonnen met zijn termijn. Hij begint met de vragen over de testcapaciteit - de minister erkent dat het belangrijk is om veel te kunnen testen. „Als het virus weer begint op te flakkeren, moet je het direct uit kunnen trappen.” Hij stelt dat de capaciteit inmiddels „best heel stevig” is verruimd. Het probleem ligt nu bij de „stromen” van de afgenomen monsters zodat de opgehoogde capaciteit ook benut kan worden, dat wordt nu aangepakt.

De Jonge herhaalt dat per 1 juni iedereen die klachten heeft, getest kan worden. Dat zouden 30.000 tests per dag zijn, in de wintermaanden moet de capaciteit worden opgevoerd tot 70.000 tests per dag.

Ook gaat hij in op het bronnen- en contactonderzoek, waarbij het netwerk van een zieke in kaart wordt gebracht. Dat wordt sinds kort ook weer vaker gedaan. De capaciteit van de GGD's, die dat onderzoek doen, is bijna verdrievoudigd, stelt De Jonge. Daarbij is er personeel van andere afdelingen weggetrokken, dat is niet lang houdbaar. Alle GGD's moeten daarom een plan aandragen om voor langere tijd die hogere capaciteit aan te houden. Volgens De Jonge kunnen de GGD's het aan om voldoende bronnen- en contactonderzoek te doen en moeten de GGD's zorgen dat ze de verzwaarde taak per 1 juni aankunnen. Daarnaast is er een „blijvende noodzaak van apps” om dat contactonderzoek makkelijker te maken.

Verlaging winstbelasting schrappen? Rutte sluit zelfs dat niet uit

Rutte legt uit dat in het tweede economische noodpakket meer aandacht zal zijn voor specifieke problemen die nu komen bovendrijven. Het eerste noodpakket ,,biedt voor veel ondernemers soelaas”, zegt hij. „Maar het is ook helder dat je met zo’n grote bazooka 80 procent van de problemen raakt en dus niet alles.”

Marijnissen vindt belastingvoordelen voor bedrijven niet gepast „nu het zo ontzettend moeilijk is voor zoveel mensen”. Ze doelt op de winstbelasting die in het najaar zal worden verlaagd. Rutte wuift dat weg. Volgens hem betalen bedrijven nu veel meer belasting dan voor de crisis. „Ik vind het eerlijk gezegd het demoniseren van bedrijven. Daar werken toch mensen? Ik ben niet geïnteresseerd in die bedrijven. Ik ben geïnteresseerd in banen voor mensen.”

Hij wijst erop dat er 35.000 mensen werken bij KLM en dat dit „35.000 redenen” om de vliegmaatschappij te onder steunen.

Foto: Bart Maat/ANP

Klaver komt nu ook naar voren en eist dat de verlaging van de winstbelasting wordt geschrapt. Rutte vindt het „een tikje makkelijk” om dat nu al toe te zeggen, maar hij zegt ook. „Ik sluit niks uit (…) Alles is erop gericht dat fatsoenlijke mensen in dit land hun baan kunnen behouden.” Asscher: „Dat is al veel beter.” Rutte: ,,Ja, die had je niet verwacht.”

Rutte voelt zich Balkenende

Vanaf 1 juni mogen er in restaurants, bioscopen en theaters maximaal 30 mensen inclusief personeel binnen zijn. Jetten vraagt of dat er niet meer kunnen zijn. Rutte zegt zich als Balkenende te voelen en parafraseert: „De ene helft van de Kamer wil sneller, de andere helft langzamer. Dan zal ik het wel goed doen.” Hij laat de maatregel staan zoals die is.

Mondkapjes gaat de overheid niet uitdelen en ook niet verplicht stellen aan contactberoepen. Wilders stelt hier vragen over. „Kappers zijn geen proefkonijnen. Mensen zijn bang om op deze manier aan het werk te gaan.” Rutte blijft bij zijn punt: „Het mondkapje is niet verboden, maar we adviseren het niet.”

Rutte: zomaar naar de kroeg kan niet meer

De discussie nu gaat over de tafeltjes op terrassen, op aangeven van Dijkhoff (VVD). Geldt de anderhalve meter afstand ook voor gezinnen die aan één zo’n tafel zitten? Rutte zegt dat dit inderdaad het geval is, tot Dijkhoffs verbazing. Onderscheid maken tussen wie wel onder één dak woont en wie niet is „niet te handhaven”, zegt de premier.

Dijkhoff vindt dat hierover nog wel even over doorgepraat zal moeten worden. Rutte spreekt de hoop uit dat dit soort problemen zich vanzelf zullen oplossen.

Eerder had Rutte ook al gezegd dat zomaar naar een bruine kroeg gaan ook niet meer kan. Dat moet op afspraak. En binnen de kroeg moet je ook aan een tafeltje zitten, of aan de bar, maar dan wel op anderhalve meter afstand. Zomaar binnenlopen, zoals Rutte vroeger „één keer per week” met Dijkhoff deed, kan niet meer.

Rutte: Anders ben ik bang dat ik het verlies van Hugo de Jonge

Van Esch (PvdD) gaat in op de aangekondigde versoepelingen en of die niet een verkeerd signaal afgeven, dat er nu weer veel mag. „Mensen snakken naar meer vrijheid”, zegt ze. Volgens Van Esch wordt er in essentie toch „een positief verhaal” vertelt waardoor mensen de indruk zouden kunnen krijgen dat ze zomaar weer met het ov kunnen of naar het restaurant.

Rutte zou het dom vinden als mensen nu massaal de tram pakken, zegt hij. Versoepelingen komen er alleen als het kan, benadrukte hij.

Rutte vraagt aan voorzitter Arib of hij een aantal vragen mag afronden. „Anders ben ik bang dat ik het verlies van Hugo de Jonge, wie het langste praat.”

Zo gaat hij in op sportscholen. Daar is nog veel onduidelijk met betrekking tot de verspreiding in de sportschool. Vooralsnog gaan de sportscholen open op 1 september, wellicht eerder als meer bekend is, maar Rutte wil geen verwachtingen scheppen.

Wilders tegen Rutte: u bent aan het terugfietsen

Jetten (D66) vraagt of het mogelijk is om in regio’s „specifiek in te grijpen” zonder dat je in het hele land weer bepaalde versoepelingen moet terugdraaien. „Ik zeg het voorzichtig, maar dat is denkbaar”, zegt Rutte. „Laten we hopen dat het niet nodig is.”

Wilders (PVV)vraagt zich af of Rutte niet aan het ,,terugfietsen” is op wat hij woensdagavond heeft gezegd. Toen leek het alsof alles open zou gaan, nu zegt de premier volgens Wilders dat er ook weer veel dicht kan.

Foto: Bart Maat/ANP

Rutte reageert met een reeks citaten uit zijn eigen toespraak op woensdagavond. Hij zei toen herhaaldelijk „als het kan” bij de aankondiging van verschillende versoepelingen. Er zat, zegt hij, in zijn hele betoog, ook „een winstwaarschuwing” en „een evenwichtsbalk”. „Op dit moment is het onze inschatting dat het kan”, maar als blijkt dat de besmettingen toch weer oplopen, dan kan het niet.

Wilders neemt hier geen genoegen mee: „U heeft het in een bijzin gezegd.” Rutte: „Nee hoor, moet je wel lezen.” De premier herhaalt dat er nu al wel een wetenschappelijk advies ligt voor de versoepelingen van 11 mei, maar niet voor die van 1 juni. Of die door kunnen gaan, zal dus nog moeten blijken.

Rutte: nee, nee, nee, de gezondheid eerst

Rutte kreeg een aantal vragen over de cijfers op basis waarvan hij beslissingen neemt. Hij wil zich niet binden aan absolute getallen, zoals een bepaalde verspreidingsfactor. ,,Je kunt niet een hard cijfer op een van die indicatoren plakken. Daarvoor is het te complex.” Het gaat over de samenhang van de verspreiding van het virus en de druk op de ziekenhuizen volgens Rutte.

Heerma vraagt of in de volgende Kamerbrief expliciet gemaakt wordt wat precies wordt bedoeld met termen als indammen en controleren. Hij wil semantische discussies vermijden.

De premier wil ook benadrukken de volksgezondheid bovenaan staat voor hem. ,,Mocht iemand denken dat een VVD’er als premier denkt: ‘Leve de economie’. Nee, nee, nee, de gezondheid eerst.”

Klaver: gaan de scholen niet te snel open?

Volgens Jesse Klaver heeft de opening van scholen in Denemarken wel degelijk geleid tot meer besmettingen. De GroenLinks-leider maakt zich dan ook zorgen of zelfs de stappen van komende maandag 11 mei – kappers en scholen open – niet te snel worden gezet. Hij noemt het debat ,,nu al zorgelijk en meer dan semantisch”.

Rutte herhaalt dat de experts hebben aangegeven dat de maatregelen geen wezenlijke invloed op het besmettingssnelheid zullen hebben. ,,Dat heeft heel weinig effect.” Klaver: ,,Mijn punt is niet dat ik de adviseurs niet vertrouw. Ik wil weten waar het kabinet op vaart. Dat is totaal vaag.”

Rutte: we gaan niet wachten op meer zelfmoorden en huiselijk geweld

Ook Van der Staaij (SGP) vraagt Rutte wat de strategie is. Indammen of controleren? ,,Ik vind het verwarrend dat aan het begin van de coronacrisis ging over indammen en later over controleren. Nu zegt Rutte: ‘Het maakt niet uit’.”

Volgens Rutte is de strategie maximaal controleren maar niet maximaal indammen. Het verschil is dat bij indammen het virus helemaal uitgeroeid moet worden. Dat kan niet volgens Rutte. ,,Dan moeten we wachten tot besmetting terugloopt naar nul. Dan lopen de zelfmoorden, huiselijk geweld en ook faillissementen op.”

Rutte: virus helemaal elimineren kan niet in open economie

Marijnissen (SP) wil weten waarom Rutte toch niet kiest voor ,,maximaal elimineren”, maar voor ,,maximaal controleren”. Nederland op slot houden totdat het virus is uitgeroeid is ,,in een open economie als Nederland niet denkbaar”, zegt Rutte.

De premier spreekt van ,,een semantische discussie”, omdat hij niet gelooft dat Marijnissen dit daadwerkelijk wil: helemaal ,,naar nul” en dan pas beginnen met versoepelen. Hij herhaalt ook dat de versoepeling voorlopig maar echt heel beperkt is – scholen en contactberoepen – en dat voor de vergaande stappen op 1 juni nog advies zal worden ingewonnen bij de wetenschappelijke experts.

Het is dus niet zo dat op 1 juni het slot er hoe dan af gaat en terrassen weer openkunnen. Op de vraag of het kabinet niet langer had kunnen wachten, zegt hij dan ook: ,,Dat doen we feitelijk ook.”

Asscher: wat is de strategie?

Lodewijk Asscher vraagt Rutte welke strategie het kabinet nou heeft gekozen: maximaal indammen van het virus? Of sturen op de zorgcapaciteit en meer vrijheid? Volgens Rutte is de strategie sinds half maart niet veranderd. Hij wil het virus maximaal controleren en de kwetsbaren zo goed mogelijk beschermen. Maar hij wil niet te lang strenge maatregelen handhaven. ,,Dat lijkt ons niet verstandig economisch, maar ook vanwege de emotionele effecten op mensen.”

Met de geplande maatregelen van 11 mei, het openen van de scholen en toestaan van de contactberoepen, wordt volgens Rutte maar een klein risico genomen. ,,Die hebben een zeer beperkt effect volgens deskundigen op verspreiding van het virus.” Over latere maatregelen staat nog niks vast. ,,Wij kiezen er niet voor om 1 juni de terrassen te openen. Wij hopen en verwachten dat het 1 juni kan. Maar doen dat alleen op advies van deskundigen.”

De intensive care capaciteit is volgens Rutte niet permanent vergroot tot 2400 bedden. Volgens hem kunnen de ic’s niet zomaar uitgebreid worden. Alleen als het virus oplaait kan dat. ,,Dat is een buffer en alleen voor als er ongelukken gebeuren.”

Rutte: het is inderdaad spannend

,,Het is inderdaad spannend.” Met die woorden pakt Rutte het debat weer op. De premier snapt daarom de zorgen die door verschillende partijen zijn geuit de afgelopen uren. ,,Het is spannend dat je op zicht vaart en aan de ene kant niet te langzaam wilt gaan, maar aan de andere kant: als je dat niet goed inschat zijn er ook effecten. En dat wil je voorkomen.”

Wilders interrumpeert en herhaalt zijn eerdere kritiek: dat Rutte het wel veel over versoepeling heeft terwijl er nog steeds veel leed wordt veroorzaakt door de coronacrisis. Rutte laat zich niet provoceren door de suggestie dat hij daar te weinig oog voor heeft. ,,We kunnen niet genoeg benadrukken hoe vreselijk het is als mensen komen te overlijden”, zegt Rutte. Maar de premier zegt ook dat hij dit niet de hele tijd kan blijven herhalen.

Partijen uiten twijfels over versoepelingen

Het debat staat weer op het punt om verder te gaan. Een snelle tussenbalans: wat vooral opvalt is dat veel partijen helemaal niet zo enthousiast zijn over de routekaart die de komende maanden moet gaan leiden tot een graduele versoepeling van de coronamaatregelen. De zorg lijkt vooral te zijn dat het kabinet te snel besloten heeft om behalve het wetenschappelijke advies ook andere zaken veel meer te laten meewegen, zoals economische en maatschappelijke argumenten. De vraag is volgens veel partijen ook of het zogenoemde ‘bronnen- en contactonderzoek’ voldoende is opgeschaald. Dat is nodig om bij eventuele besmettingen snel te kunnen achterhalen met wie iemand recent contact heeft gehad, zodat het ontstaan van brandhaarden kan worden voorkomen.

Debat geschorst tot 16 uur

Alle fracties hebben nu hun vragen gesteld. De beantwoording daarvan begint weer om 16 uur.

Krol: Taiwan doet het beter dan Nederland

Henk Krol, tot voor kort voorman van 50Plus, spreekt vandaag namens zijn nieuwe fractie, de Groep Krol/Van Kooten. Ook hij kijkt ,,met lichte jaloezie'' naar Azië, meer specifiek naar Taiwan. ,,Daar wordt volop getest en daar dragen mensen wel mondkapjes", zegt Krol. In Taiwan zijn meer inwoners dan in Nederland en zijn tot nu toe zes doden gevallen, onderstreept hij. Hij pleit voor het gratis uitdelen van mondkapjes, omdat het voor veel mensen een belangrijke kostenpost kan worden.

Hiddema: waarom niet grootschalig mondkapjes gebruiken?

Namens Forum is het woord aan Theo Hiddema. Hij vindt het onverteerbaar dat de anderhalvemetersamenleving het nieuwe normaal wordt genoemd. ,,Mensen zijn sociale wezens en afstand past daar niet bij.” Hiddema wil weten waarom er voor dit nieuwe normaal is gekozen en niet voor het grootschalig gebruik van mondkapjes en testen, zoals in Aziatische landen. Ook stelt hij voor dat risicogroepen deels gescheiden worden van de rest van de samenleving bijvoorbeeld met speciale winkeltijden. Volgens hem een alternatief voor de anderhalvemetersamenleving.

Azarkan: waar is de noodremprocedure?

Farid Azarkan (DENK) heeft een turbulente week achter de rug. Hij is door het partijbestuur uit de partij gezet maar blijft wel fractievoorzitter. Hij voert namens de DENK-fractie het woord in de Kamer. Zijn opening klinkt dan ook dubbelzinnig. Volgens Azarkan draait het in de coronacrisis om het aanpassen van je gedrag. Doen wat goed is voor een ander. “Een enkeling heeft moeite zichzelf weg te cijferen. Het grootste deel van de samenleving heeft dat gedaan.” Als hij zich verspreekt en afzetten zegt in plaats van afzien moet de Kamer lachen. Arib noemt het een Freudiaanse verspreking.
Met de versoepelingen is Azarkan tevreden. “Nederland snakte hiernaar.” Maar hij wil ook weten hoe, als het misgaat, maatregelen worden teruggedraaid. Hij noemt het de ‘noodremprocedure’.

SGP pleit voor maatwerk rondom kerken

Kees van der Staaij (SGP) omarmt de routekaart. Maar ook hij vraagt zich af wat de strategie nou precies is: laten we het virus voortkabbelen of blijven we het indammen? De voorman van de SGP heeft het verder over de ,,ernstige beperkingen voor mensen die nu al wekenlang niet naar de kerk kunnen''. Hij pleit voor meer maatwerk. Kan er bijvoorbeeld niet meer rekening gehouden worden met de omvang van een kerk? Tot slot wil hij ook extra geld voor zelfmoordpreventie, gezien de toegenomen angst en eenzaamheid en zorgen over faillissementen.

Partij voor de Dieren: gaat het niet te snel?

,,Waarom niet wachten met versoepelingen?” Ook Eva van Esch (PvdD) stelt die vraag. Ze wil weten of het een politieke beslissing was om te versoepelen of op basis van OMT-advies. Als de cijfers de verkeerde kant opgaan en versoepelingen worden ingetrokken, zou het kunnen zijn dat mensen die gaan negeren, is haar vrees. En ze wil weten of daar overleg over is geweest met de politie en andere handhavers.
Van Esch zet vraagtekens bij het lange wachten van het opschalen van het bron- en contact onderzoek van de GGD’s. Ze wil daarnaast weten of er lange termijn plannen voor de GGD’s zijn gemaakt, zodat die hun reguliere werk ook weer kunnen gaan doen.

Segers tussen hoop en vrees

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) leeft tussen „hoop en vrees”. De versoepelingen geven hoop, maar zelf is hij nog „niet zonder vrees”. Hij vraagt zich af wat de strategie van het kabinet nu precies is: indammen of controleren? Hij refereert aan de vijf voorwaarden die het kabinet zelf eerder stelde, zoals voldoende testcapaciteit en zo min mogelijk besmettingen, en vraagt zich af of daar wel aan wordt voldaan.

Segers ergert zich daarnaast over hoe er over ouderen wordt gesproken: ze worden "dor hout" genoemd en er wordt gesuggereerd dat er een „zestig-min-samenleving” moet worden opgestart. Hij wil de garantie van Rutte dat ook ouderen moeten worden betrokken bij het heropenen van de samenleving. Dat leidt tot een debat met Klaas Dijkhoff (VVD), die de ergernis over de termen deelt maar wel snapt dat voor ouderen soms een andere benadering wordt gekozen omdat zij sneller op de intensive care terechtkomen. Segers wil de grens bij bijvoorbeeld heropening van de horeca niet bij een bepaalde leeftijd trekken, maar of iemand klachten heeft of niet.

Asscher: beloftes worden niet nagekomen

Lodewijk Asscher (PvdA) nam het in voorgaande debatten wel eens op voor het kabinet. Vandaag niet. Hij wil duidelijkheid van het kabinet en niet alleen maar beloftes. „Er zijn telkens dingen beloofd die verdwenen zijn.” Hij noemt als voorbeeld de corona-app, waar nu niet meer over gesproken wordt terwijl die eerst centraal stond in het beleid. Over testen, bron- en contactonderzoek en beschermingsmiddelen zijn volgens Asscher ook allerlei beloftes gedaan die niet zijn waargemaakt.

Ook wil Asscher meer inzicht op basis waarvan de beslissingen van het kabinet genomen worden. „We komen in een fase dat de politiek zijn werk moet doen. We moeten zien waar beslissingen op worden genomen.” Zo wil hij het advies van OMT inzien. Voor het tweede economische steunpakket wil Asscher dat mensen met een flexcontract en zzp’ers beter beschermd worden en perspectief wordt geboden. Ook verwacht hij dat de rekening van dat pakket wordt gelegd bij mensen die het kunnen lijden.

Klaver en Marijnissen: Neemt het kabinet niet te grote risico's?

“De risicoloze samenleving bestaat nooit. Iedere stap weg van de lockdown neemt risico’s met zich mee”, zo begint Jesse Klaver (GroenLinks). Hij is blij dat er nu versoepelingen aankomen maar ziet ook dat dat niet zonder risico is. “Er zullen meer besmettingen komen als de economie opengaat. Dat weten we.” Hij vraagt zich af of nu wel het juiste moment is om te versoepelen. “Waarom niet 1 of 2 weken wachten? Is de buffer nu wel groot genoeg?”
Klaver zet ook vraagtekens bij het bron- en contactonderzoek van de GGD’s. Hij wil daar harde cijfers over krijgen van minister De Jonge. Ook stelt hij voor om iemand eindverantwoordelijk te maken voor het onderzoek van de GGD’s, zoals Feike Sijbesma dat is voor de testcapaciteit.

Ook Lilian Marijnissen (SP) vraagt zich af of het kabinet nu niet te veel risico's neemt. Ze maakt zich zorgen over de testcapaciteit. Alle Nederlanders moeten per 1 juni getest kunnen worden. „Dat wil zeggen dat het nu nog niet kan.” Marijnissen wil weten wat er aan wordt gedaan zodat dat per 1 juni wel kan. Ook over de capaciteit van de GGD's heeft Marijnissen „veel plannen maar geen resultaten” gehoord.

Jetten en Heerma blij met nieuw perspectief

Pieter Heerma (CDA) gaat in op de wisselende reacties op de versoepeling van gisteren. „Iedereen vindt het heel spannend. Als je een tweede piek wil voorkomen kan je niet voorzichtig genoeg zijn.” Maar hij wijst ook op eenzame ouderen, mkb'ers die bang zijn voor een faillissement en zieken die wachten op uitgestelde zorg. „Niemand heeft een antwoord op deze tegengestelde dilemma’s.”

Heerma is blij met het perspectief dat het kabinet heeft geboden. Wel is hij benieuwd op basis waarvan wordt besloten of versoepelingen versneld, uitgesteld of teruggedraaid moeten worden. Ook wil hij weten hoe nieuwe uitbraak in de gaten gehouden worden.

Rob Jetten (D66) vindt het goed dat er nu een routekaart uit de lockdown is. „Maar er zijn ook teleurstellingen”, stelt Jetten. Ook hij verwijst naar sportscholen die langer moeten wachten. Jetten maakt zich daarnaast zorgen over de testcapaciteit: die moet worden opgeschaald naar 30.000 tests per dag. „Dat is mooi, maar wat als er toch meer nodig blijken te zijn?”

Jetten wijst daarnaast ook op een passage uit de brief die Hugo de Jonge vannacht naar de Kamer stuurde. Daarin stelt De Jonge voor om telecomproviders te vragen om anonieme gegevens van hun klanten. Jetten vraagt zich af of die gegevens wel zomaar opgevraagd kunnen worden. Bovendien wordt de app die De Jonge eerst voorstelde, niet in de brief genoemd. „Stoot het kabinet zich hier voor een tweede keer aan dezelfde steen?”

Wilders wil excuses van Rutte en De Jonge

Geert Wilders miste in de persconferentie van het premier Mark Rutte aandacht voor nabestaanden en zorgmedewerkers. Hij had gehoopt dat Rutte excuses zou maken voor het tekort aan beschermingsmiddelen. „Hij had moeten garanderen dat zij alle middelen kunnen krijgen die ze nodig hebben.” Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) had excuses moeten aanbieden voor het tekort aan coronatests.

Wilders is wel blij dat de maatregelen worden versoepeld. „Maar het is onbegrijpelijk en onacceptabel dat mondkapjes bij kappers niet verplicht worden. Dat zijn geen proefkonijnen.” Hij wil dat het kabinet meer inzet op contactonderzoek van besmette personen, zodat nieuwe brandhaarden snel bestreden kunnen worden. Wilders vraagt het kabinet ook om iedereen aan te raden om niet-medische mondkapjes te dragen. „We hebben geen plannen nodig, maar resultaten.”

Dijkhoff: versoepelen maatregelen is goede balans

Als eerste aan het woord is Dijkhoff (VVD). Hij steunt de versoepeling van het kabinet maar hij zegt ook: „Het had ook voorzichtiger gekund. We hadden ook langer kunnen wachten.” Hij denkt dat het kabinet heeft gekozen voor „een goede balans”, maar is ook bang dat maatregelen wellicht teruggedraaid moeten worden.

Ook signaleert hij dat ondernemers het zwaar hebben. Hij is benieuwd wat het kabinet met de protocollen gedaan heeft die sectoren hebben ingeleverd om weer open te kunnen. Voor het tweede economische steunpakket wil Dijkhoff graag dat bedrijven die wel open kunnen maar niet rendabel zijn gesteund worden. Een restaurant kan bijvoorbeeld niet volle capaciteit draaien. Aan die bedrijven moet gedacht worden, vindt Dijkhoff. „Een terras kan niet open als het café failliet is.”

Met betrekking tot sport zou Dijkhoff graag specifiekere maatregelen willen zien. „De ene sportschool is de andere sportschool niet.” Hij begint hier niet over alleen vanwege het plezier dat sport levert, maar juist ook om gezondheidsredenen. „Mensen bewegen nu minder, mensen worden dikker.” Daarom zou Dijkhoff graag zien dat daar naar gekeken wordt. „Ik vraag dit voor een vriend.”

Coronadebat Tweede Kamer begint om 14 uur

Voor het eerst in twee weken debatteert de Tweede Kamer weer met het kabinet over de aanpak van de coronacrisis. Van het kabinet zullen premier Mark Rutte (VVD), minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) en minister Martin van Rijn (Medische Zorg) aanwezig zijn. Gisteren kondigden de twee bewindspersonen de eerste grote versoepelingen van de coronamaatregelen aan. Ook is er een „routekaart” opgesteld tot 1 september om uit de lockdown te komen. Deze versoepelingen moeten „economie en samenleving langzaam weer open te zetten” volgens Rutte. Hij sprak over een nieuwe fase. „We moeten de overgang gaan maken naar de anderhalvemetersamenleving.”

Lees ook: Er mag meer, maar alleen als het kan

Het debat zal onder andere gaan over de snelheid van de versoepelingen. Waar het kabinet twee weken geleden nog voorzichtig aan deed, zijn nu vergaande versoepelingen aangekondigd. Aan Jaap van Dissel werden daar vanochtend in de technische briefing aan de Tweede Kamer verschillende vragen over gesteld. Ook het gebruik en de noodzaak van mondkapjes staat ter discussie.

Voorafgaand aan het debat is afscheid genomen van Isabelle Diks (GroenLinks). Zij heeft de Kamer verlaten om wethouder te worden in Groningen. Tom van den Nieuwenhuijzen-Wittens vervangt haar en is zojuist beëdigd.

Dit is de spreeklijst voor het debat: