Examen in de achtertuin, slaapkamer of via webcam

Examens Ruim 200.000 leerlingen zouden donderdag 7 mei met de centrale eindexamens beginnen. Die gaan door corona niet door, maar ze krijgen hun diploma niet cadeau: de schoolexamens bepalen of ze slagen. Vier docenten en leerlingen over dit bijzondere examen.

Foto Martijn Beekman/ANP

Vmbo basisberoepsgerichte leerweg

Vak: Tuinontwerp en -aanleg
School: Van Lodenstein College Hoevelaken
Opdracht: Laat zien dat je over de basale vaardigheden beschikt om een tuin aan te leggen, zoals straatwerk aanleggen, een bouwkundig element plaatsen of een boom planten.

Docent Martin van Engelen en leerling Bram van de Hoef

DOCENT MARTIN VAN ENGELEN
„De proeve van bekwaamheid in het laatste leerjaar is de kers op de taart. Je moet dat zien als de mariniers die hun brevet krijgen. Leerlingen leggen dan in groepjes van twee of drie een tuin aan in de lege leertuinen bij de school. ’s Morgens krijgen ze een ontwerp, dan beginnen ze met aanleggen. Zo laten ze zien welke kennis ze in huis hebben: een schutting zetten, straatwerk maken, bomen planten. Aan het eind van de dag komen de ouders kijken; er liggen dan zeven, acht hele mooie tuinen. Leerlingen zijn altijd heel erg trots.

„In de meivakantie moest ik een alternatief verzinnen. Toen dacht ik: op het mbo wordt de toets afgenomen bij een bedrijf, waarom kan dat niet ook op het vmbo? Alle leerlingen hebben stage gelopen en de meesten werken zelfs al als hovenier – ze zijn hartstikke gewild bij bedrijven. We zitten in de Gelderse Vallei, er wordt hier heel veel aan tuinen gespendeerd.

„Ik ga leerlingen vragen zelf een klus op te zoeken, het maakt me niet uit welke. Als ze maar aan de kaders voldoen, bijvoorbeeld zorgvuldig en taakgericht werken. Iemand moet ze beoordelen, het liefst een werkgever of collega. Ze moeten een uitgebreid verslag schrijven, een stappenplan overhandigen met foto’s en een kostenoverzicht aanleveren met gewerkte uren, materiaal en btw-berekening. Als ze geen bedrijf kennen, mag het in de tuin van familie. Ik overweeg om dan zelf te komen beoordelen.”

LEERLING BRAM VAN DE HOEF (15)
„Ik doe een leer-werktraject: ik werk bij een boomverzorgingsbedrijf en ik ga naar school. Ik ben iemand die heel graag met zijn handen werkt, en ik ben graag buiten. Op mijn werk doe ik dingen als zagen en snoeien, en ook wel tuinaanleg en -onderhoud: straten leggen, schoffelen, de tuin netjes maken.

„Boomverzorging trekt me meer dan tuinontwerp. Beetje met machines werken, met grof geweld. Ik ben de grondman, ik zorg voor de veiligheid. Ik zet de wegen af, geef aanwijzingen, let erop of degene in de boom gezekerd is. Je moet goed opletten als je een boom omzaagt of onderhoudt. De spanning in het hout, de windrichting, waar de boom heen kan vallen. We werken met een klimmer of een hoogwerker.

„Na school ga ik twee jaar de opleiding ‘medewerker buitenruimte’ volgen in Velp. Daarna is het kiezen tussen boomverzorger of European treeworker; dan specialiseer je je in klimmen. Om het examen maak ik me niet veel zorgen. Het komt allemaal vanzelf wel goed.”

Vmbo theoretische leerweg

Vak: Nederlands
School: Johan de Witt in Den Haag
Opdracht: De laatste zin van alinea 7 is ‘Het ordinaire gegraai van deze families zorgt ervoor dat hun functie als symbool voor een natie totaal ongeloofwaardig is.’ Leg uit waarom de schrijver hier een vorm van overdrijving gebruikt.

Docent Arnoud Kuijpers en leerling Warisha Pasha

DOCENT ARNOUD KUIJPERS (32)
„We zouden in maart beginnen met onze derde toetsweek, maar dat ging niet door omwille van de strengere coronamaatregelen. Enkele leerlingen hadden nog toetsen in te halen en ze legden die af op school, op afstand. De toets Nederlands was niet moeilijker of anders dan andere toetsen. Ik wist welke leerlingen een toets moesten inhalen of herkansen: hen hielp ik digitaal, elk afzonderlijk. Bepaalde leerlingen missen de structuur van school, ik herinnerde de examenleerlingen met inhaaltoetsen er geregeld aan een gezond dag-en-nachtritme te behouden. Voor sommige leerlingen bepaalden deze toetsen of ze waren geslaagd of niet.

„De regels over of je geslaagd bent of niet zijn altijd complex geweest, maar nu de centrale examens zijn vervallen, zijn examenleerlingen nog meer verward. Dat maakt ze extra onzeker, ze hebben veel vragen.

„Ik heb al jaren een redelijk populair YouTube-kanaal met video’s over het vak Nederlands waar ik bijvoorbeeld de spellingsregels uitleg. Twee weken geleden publiceerde ik een animatiefilmpje over de zak-en-slaagregeling van dit schooljaar. Daar ontvang ik ook veel vragen van onzekere leerlingen die ik niet ken: ‘Hoe zit het daar- en daarmee?’

„Al lang zat ik met het idee om een simpele website te ontwikkelen waar leerlingen hun cijfers kunnen invullen en dan zien of ze geslaagd zijn. Tijdens dit Paasweekend heb ik het eindelijk gedaan in samenwerking met scholieren.com. Ik heb er vijf volle dagen aan gewerkt. Dat was niet gebeurd als het geen coronatijden waren: voor de klas staan is veel leuker, maar door thuiswerken hou ik meer energie over.”

LEERLING WARISHA PASHA (17)
„Het eerste half jaar was ik afwezig op mijn huidige school, omdat ik nog niet was verhuisd. In april had ik daarom elf inhaalexamens in een week. Het was jammer dat ik niet vrij was, zoals mijn klasgenoten, maar ik kon extra lang leren. Dat was handig, want leren is lastiger als de docent niet snel iets aan het bord kan uitleggen wanneer dat nodig is.

„Er waren zo’n dertig mensen met inhaalexamens. We moesten allerlei maatregelen volgen: een kwartier eerder komen, op de grond was er tape om anderhalve meter aan te duiden. Voordat we de gymzaal binnengingen, waar de examens plaatsvonden, moesten we onze handen desinfecteren en een voor een naar de kapstok om onze rugzakken af te zetten en onze spullen te pakken. De woordenboeken en rekenmachines werden ook gedesinfecteerd. De examens zelf waren dezelfde als gewone toetsen. De eerste dag was heel raar, maar vanaf de tweede dag was het al een standaardprocedure.”

Havo

Vak: Muziek
School: Van Maerlantlyceum Eindhoven
Opdracht: Laat het beste van je muzikale zelf zien. Je mag zelf weten met wie en hoe.

Docent Anne Swinkels en leerling Julius Moerdijk

DOCENT ANNE SWINKELS
„Het laatste schoolexamen voor het eindexamen is bij ons altijd een concert. De voorexamenklas richt dan de zaal in, bakt cakes en helpt met de techniek. Examenleerlingen treden een voor een op met een groep muzikanten die ze zelf kiezen.

„We hadden in eerste instantie het idee het concert dit jaar via Microsoft Teams te doen. Maar het geluid is slecht, dat is op spraak gericht. Een leerling, Julius, zei toen: ‘We moeten video’s streamen via YouTube, dat kan privé en je kunt de link makkelijk delen.’

„Het gevolg was de omgekeerde wereld: ik werd een beetje zijn assistent. Hij heeft de video’s verzameld, bestanden geconverteerd en me zelfs verteld waar er tikjes te horen waren, zodat ik zou weten dat dat niet aan de leerling lag. Om half acht ’s avonds konden we starten met de YouTube-uitzending. Een leerling uit de voorexamenklas was presentatrice, ik deed de eindpresentatie en Julius startte de video’s in de stream. We hadden intussen met z’n drieën contact via Teams.

„Ik dacht dat er geen spanning in de avond zou zitten, maar ik was ontzettend zenuwachtig en de leerlingen ook. Er keken 150 mensen – net zo veel als bij het echte concert. Vrijwel niemand klikte het weg en het niveau was, net als altijd, hoog. Een meisje had zichzelf bijvoorbeeld heel vaak over elkaar heen opgenomen: haar eigen stem twintig keer, spelend op verschillende instrumenten. Live had dat niet gekund.

„Veel leerlingen hadden hun optreden in hun slaapkamer opgenomen. Ik zag onopgemaakte bedden, posters, aquaria, vieze sokken. Daar letten 17- en 18-jarigen natuurlijk niet op. Dat maakte het mega intiem.”

LEERLING JULIUS MOERDIJK (17)

„Ik vond het heel belangrijk dat het concert door zou gaan: in deze tijd moeten we muziek blijven maken. Omdat ik een vooropleiding doe aan het conservatorium waar alles online gaat, wist ik hoe ik de muziekavond via YouTube moest opzetten. Ik ben er een dag of twee mee bezig geweest. Ik heb alles voorbereid zodat ik de filmpjes op de avond zelf alleen maar aan hoefde te klikken. Er zaten een paar professionele bij, maar de meeste waren gewoon met een telefoon.

„Zelf heb ik Fantasia in D Minor van Mozart gespeeld. Alleen, op mijn elektrische piano in mijn kamer, die ik ook gebruik om te componeren. Ik wil heel graag verder in de filmcompositie. Eind juni hoor ik of ik ben toegelaten voor een opleiding daarin. Als dat niet lukt, hoop ik een gelijksoortige opleiding te gaan doen en als dat niet lukt een opleiding tot muziekdocent. En als niets in de muziek werkt, ga ik Engels doen.”

Vwo

Vak: Scheikunde
School: Libanon Lyceum in Rotterdam
Opdracht: Leg uit dat de bindingshoeken in de ring van een epoxidegroep afwijken van wat de VSEPR-theorie voorspelt.

Docent Arjan van Dreumel en leerling Roos Klomp

DOCENT ARJAN VAN DREUMEL (55)
„We besloten om de examens te laten doorgaan op exam.net, een website waarop je alles kunt lezen wat leerlingen typen, terwijl ze aan het typen zijn. Dit was een idee van een collega op school, die ons ook aan de hand van meerdere instructiefilmpjes heeft uitgelegd hoe het allemaal moest. Het was een soort beveiligde omgeving, waar ze geen andere programma’s konden openen. Ze konden net als bij een normale toets terugbladeren en hun antwoorden herlezen. Ze konden vragen stellen aan de toezichthouder via een chatoptie en ze kregen algemene meldingen in een pop-upscherm als: ‘Nog vijf minuten’. Tegelijk filmden de leerlingen zichzelf met hun mobiele telefoon op Microsoft Teams. Ook hun toetsenbord en hun computerscherm moesten zichtbaar zijn. Ik monitorde alles op afstand.

Een van onze leerlingen had een wifistoring: haar werk werd niet automatisch opgeslagen. Ik belde haar op en vroeg om screenshots te sturen van alle pagina’s om te zien of ze wel degelijk aan het werk was. Met de screenshots kon ik zien dat ze haar werk keurig aan het doen was: zo hebben we het eenvoudig opgelost.

„Het scheikunde-examen zelf was iets anders: in normale tijden moeten leerlingen ook tekenen. In het programma was er de mogelijkheid om ze te laten tekenen, de tekening te scannen en te verzenden, maar we wilden tussenstappen vermijden. We vormden deze vragen om tot multiple choice: ze moesten uit vier tekeningen kiezen. Het examen duurde honderd minuten, zoals altijd, maar bevatte 10 procent minder oefeningen om leerlingen meer tijd te geven.”

LEERLING ROOS KLOMP (18)
„Ik zag eerst op tegen de online examens. ‘Hoe? Met welk systeem? Hebben we genoeg tijd? Zal het allemaal lukken?’ Maar een week voor de eerste toets gaf de school ons een online oefentoets, zo konden we vertrouwd worden met het systeem. Uiteindelijk viel het reuze mee. Het niveau van de toets was hetzelfde.

„Normaal gesproken legden we onze toetsen in één of twee weken af, maar nu worden ze over vijf weken verspreid, omdat ze veel zwaarder doorwegen. Aan de ene kant is het fijn om zo veel voorbereidingstijd te hebben, aan de andere kant is het nadelig, vind ik, omdat je minder gemotiveerd bent om te blijven studeren. Omdat je zo lang de tijd hebt, denk je dat je alle tijd hebt. Maar het zijn je laatste toetsen, dus je moet je blijven bedenken: hier hangt iets van af.

„Als je je examenjaar ingaat, leef je het hele jaar toe naar de centrale examens, en nu is dat in één keer weg. Heel gek, eigenlijk.”