Analyse

Een totalitaire leider kan geen fouten maken. Nooit

Spanningen VS-China China wil helemaal geen echte confrontatie met de VS. Waarom is het dan toch zo fel?

Graffiti in Berlijn die de spot drijft met de relatie van Trump en Xi. Een Chinese denktank zou in een rapport inmiddels waarschuwen voor oorlog.
Graffiti in Berlijn die de spot drijft met de relatie van Trump en Xi. Een Chinese denktank zou in een rapport inmiddels waarschuwen voor oorlog. Foto Markus Schreiber/AP

Moet Xi vrezen voor een oorlog met de Verenigde Staten? Een belangrijke Chinese denktank stelt van wel. Het Chinese Instituut voor Contemporaine Internationale Relaties (CICIR) zou onlangs in een geheim rapport hebben gemeld dat het anti-Chinese sentiment in de wereld momenteel op het hoogste niveau is sinds de studentenprotesten op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989. In het slechtste geval kan dat volgens het CICIR leiden tot een gewapend conflict, zo meldde persbureau Reuters op basis van bronnen die het document zouden hebben ingezien.

Het CICIR onderhoudt nauwe banden met het Chinese ministerie voor Staatsveiligheid. Dat ministerie is verantwoordelijk voor de Chinese inlichtingendiensten.

Lees ook de column van Michel Kerres: China en VS zetten welvaart, vrede en waarheid op het spel

Een oorlog met de VS is wel het laatste waar de Chinese president Xi Jinping nu behoefte aan heeft. Liever breidt hij China’s internationale invloed stapje voor stapje uit. Waar het kan met zachte hand, waar het moet ook behoorlijk agressief. Niemand verwoordde het principe zo duidelijk als de Chinese ambassadeur in Zweden Gui Congyou onlangs: „Onze vrienden onthalen we met goede wijn. Jakhalzen verwelkomen we met geweren.” Hij zei dit toen Zweden op het punt stond om een mensenrechtenonderscheiding uit te reiken aan een Zweedse mensenrechtenactivist die in China gevangen had gezeten.

Maar een oorlog? En dan nog wel met het machtigste land ter wereld? Dat is voor China nog veel te vroeg. Xi wil er niet de nieuwe, met bloed, zweet en tranen veroverde welvaart en stabiliteit voor opgeven.

Het vreemde is dat China er net als de VS alles aan lijkt te doen om een gewapend conflict naderbij te brengen. Zo is China fel in de afwijzing van een onafhankelijk, internationaal onderzoek naar de herkomst van het coronavirus in China. Zelfs de WHO, dat zich sinds de uitbraak vooral als een vriend van China heeft opgesteld, is niet welkom om zulk onderzoek te doen.

Veel te verbergen

Waarom eigenlijk niet? Heeft China inderdaad iets te verbergen, zoals vrijwel het hele Westen inmiddels denkt? China heeft inderdaad (heel) veel te verbergen. Alleen: wát China te verbergen heeft, is niet het doortrapte criminele complot waar Trump China van verdenkt. Het coronavirus is vrijwel zeker niet in een laboratorium gemaakt. Ook de theorie dat het per ongeluk uit een laboratorium is ontsnapt, is nog verre van bewezen.

Fouten maakte China zeker. De uitbraak werd te lang onder de pet gehouden. Grootschalige evenementen gingen gewoon door, ook toen al bekend was dat het virus van mens op mens overdraagbaar was. Artsen en journalisten werd het zwijgen opgelegd. De markt in Wuhan waar de pandemie misschien zijn oorsprong vindt, werd grondig schoon geboend zodat belangrijke aanwijzingen voorgoed verloren gingen. Ambtenaren logen tegen hun bazen en de bevolking. Dat zijn ernstige zaken die de internationale uitbraak zeer waarschijnlijk hebben verergerd.

Geen enkele overheid erkent dit soort fouten graag. Maar voor de Chinese is het meer dan dat: het is gewoonweg onmogelijk. China is een totalitaire staat met een totalitaire leider. En totalitaire leiders maken geen fouten. Nooit. Xi die in het openbaar excuses maakt voor inschattingsfouten: ondenkbaar.

Het is de achilleshiel van elke totalitaire heerser. Als Xi Chinese fouten zou onderkennen en daar bijvoorbeeld internationaal excuses voor zou aanbieden, dan blijken de Communistische Partij en het hoogste leiderschap alsnog feilbaar.

Fouten toegeven is dus gevaarlijk voor Xi. Want dan ligt het strijdveld open voor al zijn tegenstanders. Binnenlands zijn dat invloedrijke leden van de partij die boos zijn omdat ze onder Xi veel van hun politieke en economische voorrechten zijn verloren.

En er zijn mensen binnen en buiten de partij die vinden dat Xi veel te hoog van de toren blaast. Hij zou zich internationaal juist bescheiden moeten opstellen. Dan zouden de VS en andere westerse landen meer bereid zijn om met China samen te werken. Dan zou China wel de essentiële technologie en kennis kunnen krijgen die de VS nu bij China weg probeert te houden. Xi en de Partij zouden zich ook kwetsbaar maken voor alle spelers in het buitenland die vinden dat het communistische bewind in China sowieso maar beter ten val gebracht kan worden.

Om de fouten te verhullen, zetten Chinese vertegenwoordigers internationaal de tegenaanval en de jij-bak in. China heeft de crisis perfect aangepakt, zeggen ze. Zie de cijfers: in China zijn weinig doden gevallen en in het Westen heel veel. Chinese diplomaten stelden zelfs dat het personeel van bejaardenhuizen in Frankrijk was weggevlucht en zo de bewoners had laten sterven van honger en ziekte. Daarvoor riep Frankrijk China op het matje. Dat China het beter doet, komt simpelweg door het superieure, communistische Chinese systeem en de superieure Chinese cultuur, aldus de Chinese lijn.

China kan dus juist een voorbeeld zijn voor de hele wereld, stelt Beijing Het helpt andere landen met superieure medische kennis, met mondkapjes en met apparatuur, om zo „een gemeenschappelijke toekomst voor de mensheid” te scheppen. Wie kan daar tegen zijn?