Reportage

Dokter Revva klaagde net iets te luid

Censuur Russische artsen staan onder druk om niet openlijk kritiek te uiten over de corona-aanpak in hun land. „Kritiek geldt als sabotage.”

Anesthesist Tatjana Revva luidde de noodklok over tekorten bij het streekziekenhuis waar ze werkt.
Anesthesist Tatjana Revva luidde de noodklok over tekorten bij het streekziekenhuis waar ze werkt. Foto Steven Derix

Ze realiseert zich eigenlijk nu pas welke enorme problemen ze zich op de hals heeft gehaald. „Ik blijf lachen”, vertelt de 32-jarige dokter Tatjana Revva aan de telefoon. „Maar mijn persoonlijke situatie is natuurlijk beroerd.”

Tatjana Revva is anesthesist in het streekziekenhuis van Kalatsj-aan-de-Don, een provinciestadje nabij Volgograd, het vroegere Stalingrad. Eind maart nam ze een videoboodschap op waarin ze zich beklaagde over het enorme tekort aan beschermende middelen en beademingsapparatuur. Het ziekenhuis van Kalatsj, zo vertelde Revva, was totaal onvoorbereid op de toen aanstaande corona-epidemie.

Haar waarschuwing werd online gezet door een artsenvakbond, oppositieleider Aleksej Navalny besteedde in zijn wekelijkse programma op YouTube aandacht aan de situatie. Er volgde een schandaal, maar het belangrijkste slachtoffer daarvan is voorlopig Tatjana Revva. Zes weken nadat het filmpje online verscheen, hangt de anesthesist ontslag op staande voet en een rechtszaak boven het hoofd.

Revva is niet de enige dokter die onder druk staat. In de afgelopen twee weken werd Rusland opgeschrikt door de plotselinge dood van drie artsen, die, zoals Russische media het formuleerden, „uit het raam waren gevallen”. Russische media mogen niet schrijven over zelfmoord, maar het heeft er alle schijn van dat de artsen zich van het leven wilden beroven.

Dokter Jelena Njepomnjasjtsjaja kwam om toen ze haar verzet tegen een afdeling voor Covid-19-patiënten op het veteranenhospitaal in Krasnojarsk – waar kwetsbare ouderen worden behandeld – moest opgeven. In het kosmonautentrainingscentrum Zvjozdny Gorodok overleed Natalja Lebedeva, nadat ze was geïnfecteerd met het coronavirus en ervan was beschuldigd haar collega’s te hebben aangestoken.

In de regio Voronezj nam ambulancearts Aleksandr Sjoelepov een filmpje op waarin hij en een collega zich beklaagden over een gebrek aan beschermende middelen. Kort daarop herriep hij die boodschap, misschien onder druk. Sjoelepov ligt nu in kritieke toestand in het ziekenhuis, na een val van de tweede etage.

Mond gesnoerd

De Russische gezondheidszorg verkeert in slechte staat en is nauwelijks in staat om het hoofd te bieden aan de corona-epidemie, die nu ook in Rusland in volle hevigheid is losgebarsten. Maar artsen die aan de bel trekken, wordt de mond gesnoerd. Volgens de officiële lijn is de epidemie onder controle en behoren Russische medici „tot de beste ter wereld”.

Toen de doktersvakbond Alliantie van Artsen vorige maand mondkapjes wilde uitdelen in de regio Novogorod, werd voorzitter Anastasia Vasiljeva hardhandig opgepakt.

Haar vader had haar nog gewaarschuwd, vertelt Tatjana Revva. „Je actie zal worden opgevat als sabotage, zei hij.” In de regio Volgograd houdt men de rijen gesloten. De dag nadat haar videoboodschap online was verschenen, brachten lokale, gezagsgetrouwe media een bezoek aan het ziekenhuis van Kalatsj-aan-de-Don. De boodschap van Revva was „nepnieuws”, zo meldden de journalisten.

De afgelopen weken zijn er drie Russische artsen ‘uit het raam gevallen’, aldus lokale media

De directeur van het ziekenhuis deed daarop tot tweemaal aangifte tegen zijn eigen anesthesist. Het lokale Openbaar Ministerie is inmiddels een onderzoek gestart, waarbij formeel óók wordt onderzocht of het ziekenhuis nalatig is geweest. Maar de inspectie van het ziekenhuis was verdacht oppervlakkig, vertelt Revva aan de telefoon. „De officier van justitie zei dat hij alleen wilde weten óf er middelen waren – niet hoevéél. Ik moest hem dwingen de dozen open te maken.”

Collega-artsen die werden ondervraagd door het Openbaar Ministerie kregen de indruk dat Tatjana Revva het eigenlijke doel is van het strafrechtelijke onderzoek. Zelf is ze ook verhoord, voorlopig alleen als ‘getuige’ – al is dat in Rusland nauwelijks een geruststelling te noemen. „Juristen hebben mij verteld dat je van de ene op de andere dag verdachte kunt worden.” Als Revva wordt veroordeeld wegens het verspreiden van desinformatie, kan ze een forse boete krijgen.

Disciplinaire waarschuwingen

Veel erger is dat de directeur van het ziekenhuis vastbesloten lijkt om haar te ontslaan. In de afgelopen maand heeft Revva al zes disciplinaire waarschuwingen gekregen. Ze werd berispt omdat ze geen speciale chirurgenkleding droeg in de operatiekamer – kleding die simpelweg niet voorhanden is. Toen haar vader naar het ziekenhuis kwam met pijn op de borst, kwam Revva even informeren hoe het met hem ging. Hoewel ze niet de behandelende arts was, verwijt de directie haar nu dat ze geen rapport heeft opgemaakt.

Toen ze journalisten vertelde dat ze vreesde dat haar vader een hartaanval had gekregen (wat gelukkig niet het geval bleek), beschuldigde het ziekenhuis haar van het schenden van het medisch ambtsgeheim. Daarop staat ontslag op staande voet. In dat geval zit Revva niet alleen zonder salaris, maar moet ze de aanmoedigingspremie voor plattelandsartsen van 800.000 roebel (tienduizend euro) terubetalen. Dat geld heeft ze niet. Tatjana Revva is een alleenstaande moeder, haar zoon is vijf.

Sinds haar videoboodschap heeft het ziekenhuis extra beschermende middelen ingeslagen. Op elke afdeling staat nu desinfectiemiddel. Geen overbodige luxe, want inmiddels zijn al verscheidene patiënten met symptomen van Covid-19 doorgestuurd naar Volgograd. „Mijn collega’s vinden dat ik gelijk heb en steunen mij”, zegt Revva. „Maar dat kunnen ze natuurlijk niet openlijk zeggen.”

Een stel met gezichtsmaskers in het centrum van Moskou op 7 mei 2020. Foto Dimitar Dilkoff/AFP