Opinie

China en VS zetten welvaart, vrede en waarheid op het spel

De ruzie tussen China en de VS over corona escaleert, ziet Michel Kerres. Over de gevolgen van de clash en over pijnlijke ervaringen van EU-diplomaten.

Michel Kerres

De VS overwegen om China economisch te straffen omdat het niet kon voorkomen dat corona uitgroeide tot een pandemie. Het Witte Huis denkt hardop na over, bijvoorbeeld, opzegging van het handelsakkoord van vorig jaar en over het afremmen van Amerikaanse investeringen in China. Het risico van economische sancties is dat de wereldeconomie na corona nóg een tik krijgt.

Zo ver is het nog niet, maar het hanengevecht tussen China en de VS bereikt een zorgwekkend niveau. De strijd richt nu al schade aan.

Neem de VN. Secretaris-generaal Guterres riep aan het begin van de pandemie op tot een mondiaal staakt-het-vuren en tot ieders verbazing zeiden twaalf strijdende partijen dat ze daar voor voelden. Maar het succesje verwatert. Linkse groeperingen in Colombia en de Filippijnen hebben de wapens weer opgenomen. Dat heeft veel redenen. Eén daarvan is dat Guterres’ oproep niet werd opgevolgd door een resolutie die een vredesproces ondersteunt.

De Veiligheidsraad komt tot niets omdat China en de VS het niet eens worden. China wil de WHO in de resolutie vermelden, de VS niet. VN-resoluties leiden niet meteen tot vrede, maar druk van de wereldtop zou helpen. De kans op een resolutie is nog niet helemaal verkeken, maar de unieke kans om oude conflicten te bezweren wordt snel kleiner.

Het verbale spervuur tussen de twee machten is nauwelijks bij te benen. Trump sprak eerst systematisch over het ‘Wuhan-virus’ en schortte de betalingen aan de WHO op omdat die aan de leiband van Beijing zou lopen. Hij verkondigt al weken dat het virus uit een lab in Wuhan stamt, een theorie waar geen bewijs voor is, zeggen inlichtingendiensten.

China pareerde Amerikaanse verwijten met assertieve diplomatie. Chinese diplomaten twitteren bijvoorbeeld vier keer zo veel als een jaar geleden. Staatsmedia en ambtenaren hemelden de Chinese aanpak op en bekritiseerden het Westen. Ze suggereerden dat het virus uit de VS stamt, dat Trump nu al uit de lockdown gaat omdat de piek in het dodental toch pas na de verkiezingen valt. In een animatie kreeg het Vrijheidsbeeld Covid-19 omdat het Chinese waarschuwingen negeerde.

Hoe assertief de Chinese diplomatie is, ondervond ook would-be wereldmacht EU, die tussen de grootmachten probeert te laveren. Eerst ontstond ophef omdat een kritische EU-rapport na Chinese druk was afgezwakt. Toen bleek dat een brief van 27 EU-ambassadeurs in de China Daily door de censuur was afgeslepen: een verwijzing naar de oorsprong van het virus was geschrapt.

Trump mag dan een beroerde president zijn, hij weet hoe je een boeman creëert. China is onbetrouwbaar. China speelt vals. China houdt zaakjes geheim. Het komt Trump goed van pas dat hij een schuldige kan aanwijzen voor de chaos in eigen land.

Maar China levert de munitie ook op een blaadje aan. Er ís onduidelijkheid over de herkomst van het virus. Er ís onduidelijkheid over de Chinese aanpak. En China hééft een geloofwaardigheidsprobleem. Dat is de prijs die je betaalt voor een autocratie met persbreidel. Een internationaal onderzoek naar het virus in China zou twijfel kunnen wegnemen. China zegt open te staan voor academische samenwerking, maar Trump heeft zo hoog van de toren geblazen dat het niet zonder gezichtsverlies akkoord kan gaan met een breed onderzoek.

De confrontatie remt dus de zoektocht naar vrede, bedreigt welvaart en blokkeert waarheidsvinding.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.