Alles op alles: aanpassen aan versoepeling

Uit de lockdown Het kabinet wil Nederland stap voor stap van het slot halen, op een veilige manier. Maar hoe gaat dat eruitzien, voor de horeca, de sekswerkers, in het openbaar vervoer?

Een beautysalon in Den Bosch komt om in de afspraakverzoeken.
Een beautysalon in Den Bosch komt om in de afspraakverzoeken. Foto Merlin Daleman

INHOUD

Openbaar vervoer | Sportevenementen | Sekswerkers | 70-plussers | Horeca | Hoger onderwijs

Openbaar vervoer Wordt er gehandhaafd?

Het openbaar vervoer verhoogt de reizigerscapaciteit per 1 juni naar ongeveer 40 procent van de normale capaciteit. Hoe gaan vervoerders die 40 procent handhaven?

Belangrijk om te weten is dat die 40 procent niet als harde norm gaat gelden, volgens een woordvoerder van de NS. Er gaan dus waarschijnlijk geen koppen geteld worden als reizigers de trein instappen. Het is natuurlijk wel van belang dat het niet te druk wordt in de treinen.

„We zijn nu vooral bezig met de vraag: hoe kunnen we ervoor zorgen dat bijvoorbeeld bedrijven en onderwijsinstellingen verschillende werk- en openingstijden gaan hanteren?”, zegt de woordvoerder. „Zo kunnen reizigers zich beter verspreiden over de treinen.”

Ook een woordvoerder van brancheorganisatie OV-NL laat weten dat de 40 procent geen verplichting is, maar een richtlijn. „We gaan daarbij uit van de eigen verantwoordelijkheid van de reizigers”, zegt de woordvoerder. „En met de inzet van al het materieel van de vervoersbedrijven én goede ‘spreidingsafspraken’ met bedrijven en onderwijsinstellingen verwachten we niet dat de treinen te vol raken.”

Er zal wel enige handhaving gaan plaatsvinden, volgens de OV-NL-woordvoerder. Vanaf 11 mei mogen Boa’s handhaven op de anderhalvemetermaatregel op stations en vanaf 1 juni op de mondkapjesregel. Dat betekent dat boa’s reizigers instructies mogen geven, die opgevolgd moeten worden en dat de opsporingsambtenaren boetes mogen uitdelen. De boetes worden gezien als uiterste middel. Er wordt uitgegaan van de medewerking van de reizigers.

Lees ook Nu moet de bevolking zelf nadenken. Dat vergt nogal wat

Sportevenementen Nog lang geen publiek

Voetbalclubs moeten hun begroting voor volgend seizoen verder naar beneden bijstellen nu waarschijnlijk nog een jaar of langer zonder publiek gespeeld zal worden. Profduels met toeschouwers vallen onder grote publieksevenementen, en die kunnen pas weer gehouden worden als er een vaccin is, stelt minister Hugo de Jonge.

Vanaf 1 september kunnen duels voorlopig alleen achter gesloten deuren plaatsvinden. Het profvoetbal in Nederland krijgt daardoor „opnieuw een hele zware financiële klap” reageert de KNVB. De bond noemt de overheidsmaatregelen „nogal voorbarig” en zegt dat de mededeling „als een totale verrassing kwam”.

De KNVB stelt dat het juist scenario’s aan het ontwikkelen was om weer gefaseerd publiek toe te staan. Daar lijkt nu voor langere tijd – ook het gehele seizoen 2020-2021 – een streep door te kunnen. Dat geldt voor meer profcompetities en evenementen, zoals schaatsen in Thialf, het tennistoernooi in Ahoy en de Formule 1-race in Zandvoort (nu ook onzeker in 2021).

In het voetbal zijn Nederlandse clubs bovengemiddeld afhankelijk van inkomsten uit stadionbezoeken, dat met name uit ticketverkoop bestaat. Wedstrijdinkomsten zorgen in de eredivisie voor een kwart van de omzet, blijkt uit onderzoek van Deloitte. Ajax haalde vorig seizoen ruim 50 miljoen euro uit wedstrijdrecettes, op een omzet van bijna 200 miljoen.

De totale schade in het Nederlands profvoetbal zal tot eind volgend seizoen oplopen naar 300 miljoen tot 400 miljoen euro, berekende de KNVB eerder. Voor ongeveer de helft komt dit door een verwachte terugval in inkomsten van sponsors en adverteerders. Het gevaar bestaat dat de waarde van het ‘product’ voetbal afneemt, nu de sport wordt afgesloten van fysiek publiek. Voetbal, moeder aller volkssporten, moet het juist hebben van de intense publieksbeleving.

In België ligt er overigens een plan waarin per 1 september onder strikte voorwaarden wel evenementen worden toegestaan, met ook publiek bij voetbalduels.

Sekswerkers Hoe houd je afstand?

Als alles goed gaat, mogen sekswerkers per 1 september weer aan het werk, vertelde premier Rutte tijdens de persconferentie. Het gaat om seksclubs en raamprostitutie. „Het is maar afwachten of de regering die tijdlijn ook daadwerkelijk zal volgen”, zegt Irina Hornstra (63), woordvoerder van Proud, de belangenvereniging voor sekswerkers in Nederland.

Proud vormt nu groepen om te bekijken hoe sekswerk weer open kan op een veilige manier. De groepjes bestaan uit leden van SekswerkExpertise, een netwerk bestaand uit deskundigen op het gebied van prostitutie en mensenhandel.

„Sekswerk is het ultieme contactberoep. Dus hoe hou je dan afstand? Als je ziet hoe Covid-19 zich verspreidt, wordt kussen bijvoorbeeld heel moeilijk.”

Hoe dat voor sekswerkers eruit zou moeten zien, is voor Proud nog niet duidelijk. „Zou iedereen zich eerst goed moeten wassen als die de kamer binnenkomt? Of in dezelfde ruimte aanwezig zijn, maar dan op een paar meter afstand blijven? Of handschoenen gebruiken?”

Of, oppert Hornstra, net als bij de tandarts je mond eerst spoelen met waterstofperoxide? Dan is je mond een half uur tot drie kwartier ‘veilig’. „Maar zodra je hoest, is het weer voorbij.”

Volgens Irina Hornstra kan het nog een tijdje duren tot de sekswerkers een duidelijker zicht hebben op de nieuwe situatie. „Het is erg lastig antwoorden te vinden op wat er wel en niet mogelijk is. Maar sekswerkers die op dit moment helemaal geen inkomen hebben, hebben nu even prioriteit.”

70-plussers Versoepeling tegen de eenzaamheid

Ouderen met een zwakke gezondheid moeten, net als de afgelopen zes weken, de komende tijd oppassen dat ze niet besmet raken met het nieuwe coronavirus. Ze zijn veruit de kwetsbaarste groep – duizenden zijn al aan de gevolgen van het virus overleden. Zoveel mogelijk afstand houden dus tot familie, de buren, de kapper.

Er gaan steeds meer stemmen op om hen niet helemaal te isoleren, ook al lopen ze forse risico’s als ze besmet raken. Maar het eenzame bestaan zonder contact met familie of vrienden, behalve via de telefoon, is voor sommige ouderen ook een lijdensweg.

In 25 verpleeghuizen beginnen volgende week experimenten om weer heel voorzichtig bezoek toe te laten. Bedoeling is dat de ouderen die in een verpleeg- of verzorgingshuis wonen – 120.000 in totaal – op termijn allemaal weer bezoek kunnen krijgen. Dat bezoek was sinds 20 maart verboden omdat er veel te veel coronabesmettingen plaatsvonden. Inmiddels zijn 8.600 verpleeghuisbewoners besmet, van wie 1.590 al zijn overleden aan de gevolgen van Covid-19. En bijna 1.570 zijn hersteld. Op een zeker moment gingen sommige verpleeghuizen zelfs als een soort besmettingshaard fungeren: familieleden of personeel raakten er besmet en verspreidden het virus vervolgens weer verder buiten het verpleeghuis.

Voorwaarde om bezoek toe te laten, is dat er voldoende beschermingsmiddelen (zoals mondkapjes) zijn voor het bezoek, de oudere én het personeel. En voldoende mogelijkheden om personeelsleden te testen als ze zich onwel voelen.

En dan de gezonde ouderen. Die hoeven, net als alle andere gezonde mensen, niet meer binnen te blijven tenzij ze zich niet lekker voelen. Ze kunnen net als iedereen weer naar het museum (op afspraak), naar concerten, in kleine aantallen, en naar een terras, op anderhalve meter afstand van de andere gasten. Ze kunnen weer bridgen en klaverjassen, in kleine groepen. Ze kunnen naar het casino, vanaf 1 september, en naar de sportschool.

Horeca Reserveren voor een plek in het café

Een stampvolle kroeg op zaterdagavond waar je spontaan even binnen kunt lopen? Reken er de komende tijd niet op. Een bezoek aan het café zal worden als een concert: vooraf reserveren en bij binnenkomst een check. Hoe is je gezondheid? Geen koorts?

De horeca mag vanaf 1 juni weer de deuren openen, maar niet meer dan dertig personen huisvesten, inclusief personeel. Leek het er aanvankelijk op dat enkel de terrassen zouden opengaan, met een laatste lobbypoging wist de sector ook zaken zonder terras bij de versoepeling te betrekken.

Lees ook Kabinet gaat alsnog uitgebreid testen

Wel moet de horeca gaan werken met een reserveringssysteem, zodat exact bekend is wie er binnenkomt. Hoe dat te regelen is, via een eigen website of een lokale app, is aan ondernemers zelf. Toch zullen straks niet alle kroegen en restaurants dertig bezoekers hebben. Het aantal is een maximum. De anderhalve meter afstand blijft leidend. Wie dat niet op een veilige manier kan doen, moet minder klanten toelaten. „Zo zullen er straks gelegenheden zijn waar maar tien of vijftien mensen in passen”, zegt voorzitter Dirk Beljaarts van Koninklijke Horeca Nederland. Omgekeerd zal dat ook gelden voor zaken die veel meer klanten kunnen huisvesten. Grote restaurants zullen wat leeg aandoen. Proefopstellingen in Hoorn en Maastricht toonden leeg aandoende terrassen met enkele menselijke eilandjes. Beljaarts: „Het zal er niet al te gezellig uitzien, maar elke euro die de klant uitgeeft, hoeven we niet van het kabinet te vragen.

De nieuwe situatie horecaondernemers voor veel praktische vragen. Hoe ga je het bezoeken van het toilet straks regelen in een niet zo’n grote kroeg? En hoe op anderhalve meter te bedienen? Beljaarts: „We hebben een protocol ingediend bij het ministerie. Denk eraan dat je je buiten in een rij laat opstellen en dat steeds één iemand per keer naar binnen mag om te plassen.”

Hoger onderwijs Verschillende scenario’s

Basisscholen gaan maandag weer open en middelbare scholieren zijn vanaf 1 juni welkom op hun scholen, maar studenten aan mbo’s, hogescholen en universiteiten moeten nog even geduld hebben. Voor het mbo geldt sinds de persconferentie van woensdag: áls het virus niet opnieuw om zich heen grijpt, is het vanaf 15 juni weer mogelijk examens af te nemen en praktijklessen te volgen óp de scholen. Met hogescholen en universiteiten wordt de komende weken overlegd wanneer en hoe het onderwijs op de campussen weer kan beginnen.

De meeste universiteiten en hogescholen besloten de afgelopen weken zelf al hun onderwijs tot het begin van het nieuwe collegejaar in september zoveel mogelijk op afstand plaats te laten vinden. De Universiteit Leiden gaat in één van haar toekomstscenario’s zelfs uit van digitaal onderwijs tot februari 2021.

„We werken met verschillende scenario’s, omdat we nog niet weten wat er over een paar maanden weer kan en mag”, zegt een woordvoerder van de Vereniging van Universiteiten.

Studenten aan universiteiten krijgen in naar schatting 90 procent van de gevallen een online variant van hun werk- en hoorcolleges. Maar hoe praktischer de opleiding, hoe lastiger dat is. Bij de herstart van het live onderwijs zullen laboratoria en andere praktijklokalen als eerste opengaan, is de verwachting.

Een hoorcollege met vierhonderd studenten in de zaal is voorlopig niet aan de orde. Maar examens of kleinschalige werkcolleges zullen waarschijnlijk wel weer eerder op de campus kunnen plaatsvinden.

Een van de problemen is het ov. Een groot deel van de in totaal 750.000 studenten komt met de trein of bus. Ze zullen de spits zoveel mogelijk moeten mijden, zei premier Rutte. Dat betekent dat veel colleges op andere tijdstippen moeten plaatsvinden.