Internationale allure, gewoon op het kruispunt

De buitengalerij Nu de musea dicht zijn, kijkt Wim Pijbes naar beelden in de buitenruimte. Deze keer: onverwachte pareltjes van internationale allure.

Auguste Rodin, Adam (ontworpen in 1880, gieting uit 1964). Grote Kerkplein, Zwolle.
Auguste Rodin, Adam (ontworpen in 1880, gieting uit 1964). Grote Kerkplein, Zwolle. Foto Walter Herfst

Nu het reizen voorlopig aan banden ligt en de musea zijn gesloten, zijn we voor ons beeldende kunstgenot aangewezen op beelden in de buitenruimte. En dat biedt veel meer dan we op het eerste gezicht zouden denken. Voor een beroemd meesterwerk als de Adam van Auguste Rodin bijvoorbeeld, hoeven we niet naar het Metropolitan in New York of naar Parijs, maar kunnen we gewoon terecht in Zwolle. Ons land is bezaaid met beelden en wie even zoekt, vindt onverwachte pareltjes van internationale allure.

Auguste Rodin, misschien wel een van ’s werelds meest geliefde beeldhouwers, is hier goed vertegenwoordigd. Gewoon op straat zoals op het voorterrein van het Van Abbemuseum in Eindhoven of op het internationale beeldenterras aan de Westersingel in Rotterdam. En voor wie dit jaar in eigen land vakantie houdt is de Rodin in Zwolle de omweg waard: een beauty in brons.

Rodins Adam stemt tot nadenken, zeker in onze tijd. Zijn hele lijf lijkt gebukt te gaan onder schaamte, wijzend naar de aarde die er slecht aan toe is. Rodin toont ons de mensenvader die voor zijn misstap moet boeten, verdreven uit het paradijs. Beelden als deze behoren tot de top van de westerse cultuur, gemaakt door een kunstenaar die in zijn eentje de ontwikkeling van de kunstgeschiedenis een nieuwe wending gaf.

Rodin wist de kunst radicaal te vernieuwen. Hij werkte niet rechtstreeks in brons maar modelleerde in klei of was. Zijn beelden werden pas veel later, soms postuum afgegoten. Het geniale van Rodin is dat hij het materiaal, brons, echt tot leven liet komen. Beelden staan weliswaar onbeweeglijk stil, Rodin is er juist in geslaagd om beweging te suggereren. Onderhuids klopt een hart en stroomt het bloed.

François Pompon, Le Grand Cerf (ontworpen in 1929, geplaatst in 1954). Willemsplein, Arnhem.Foto Wikimedia Commons

Bovendien, Rodins beeld is driedimensionaal en staat vrij in de ruimte. Je kan, nee je moet er als kijker omheen lopen. Dan pas zie je lijn, vorm, compositie, lichtval en hoe het beeld zich verhoudt tot jou en de omgeving. Het klinkt logisch, beelden zijn niet alleen om naar te kijken, maar juist om er omheen te lopen.

De invloed van Rodin zou nog lang nawerken. Van beroemde assistenten die in zijn studio werkten staan eveneens beelden in Nederland. In Utrecht vinden we op de Museumlaan een Émile-Antoine Bourdelle en in Arnhem, op het Willemsplein, staat een groot hert (Le Grand Cerf): een meesterwerk van François Pompon, zijn enige beeld in ons land.

Barry Flanagan, Thinker on Rock (2002) in Utrecht. Foto Steven Lek/Wikimedia Commons

Pompon is het meest bekend van zijn monumentale ijsbeer in de hal van het Musée d’Orsay in Parijs. Hij is een zogenaamde animalier en de absolute meester van het subgenre diersculpturen. Deze zijn bij uitstek gewild in de buitenruimte, zo ook in ons land waar we pelikanen, giraffen, koeien, schapen en zelfs kamelen tegenkomen. Er staat zelfs een reusachtige miereneter in Hoogvliet, door Alexander Calder. En verscholen in het Vondelpark huist een kolossale vogel van Pablo Picasso.

Van recentere datum is de dolkomische Thinker on Rock, de zittende haas van Barry Flanagan op het Neude in Utrecht. Rodins beroemde Denker is niet ver weg. Ook deze Utrechtse Thinker on Rock ziet op ons neer en observeert de stadsmens in zijn hedendaagse hectiek, hunkerend naar het paradijs.