Necrologie

Zo omstreden als Stravinsky, invloedrijk bij collega’s

Florian Schneider (1947-2020) De overleden Kraftwerk-oprichter riep met zijn muziek weerzin op, maar zijn groep zou uitgroeien tot een van de belangrijkste popgroepen.

Florian Schneider-Esleben (links) en mede-oprichter van Kraftwerk Ralf Hütter.
Florian Schneider-Esleben (links) en mede-oprichter van Kraftwerk Ralf Hütter.

Muziek die volledig was gemaakt met elektronica, waar gemanipuleerde ‘robot’-stemmen hun monotone zanglijnen bij zongen. Muziek die in eerste instantie net zoveel weerzin opriep als Stravinsky met zijn ‘Le Sacre du printemps’ en later evenzeer gewaardeerd werd. Zijn groep Kraftwerk zou uitgroeien tot een van de belangrijkste richtingwijzers van de popmuziek. Woensdag werd bekend gemaakt dat Florian Schneider, samen met Ralf Hütter de oprichters van Kraftwerk, vorige week is overleden. Hij had kanker. Schneider is 73 jaar geworden.

Het was dankzij het fortuin van zijn vader, de bekende architect Paul Schneider, dat de leden van Kraftwerk de destijds zeer dure elektronische instrumenten konden kopen; de gemiddelde synthesizer kostte begin jaren zeventig evenveel als een nieuwe Volkswagen. Hütter en Schneider vonden bovendien het reguliere aanbod te beperkt en lieten allerlei elektronische instrumenten op maat maken. Ze bedachten hun eigen stemvervormers en elektronische drums.

Zo kwam het dat Kraftwerk vanaf midden jaren zeventig overstapte van een akoestisch instrumentarium op zoals ze het zelf noemden ‘machine musik’. Tot dan had de in Öhningen geboren en in Düsseldorf geschoolde Schneider voornamelijk fluit, maar ook viool en gitaar gespeeld. Eerst in de experimentele band Pissoff, en vanaf 1968 met Ralf Hütter, in Organisation. In 1970 begonnen ze samen Kraftwerk, en ontdekte Schneider de mogelijkheid om het geluid van zijn fluit te vervormen met effectapparatuur, totdat hij klonk als een bas. Gegrepen door de elektronische manipulatie, zouden ze zich vanaf het vierde album, Autobahn, nog uitsluitend toeleggen op de sprankelende klank van elektronica, gevat in naïeve melodieën. De nummers kregen titels vol zelfspot zoals ‘Ohm Sweet Ohm’ (home sweet home) en ‘The Robots’.

In het destijds nog braakliggende terrein van de elektronische popmuziek zou Florian Schneider zich ontwikkelen tot geluidsmagiër. Hij hield zich bezig met de perfectionering van ‘vocale synthese’, oftewel de vocoder, die een robot-achtige klank aan de zangstem geeft.

‘Duitse wiskundigen’

Schneider bedacht ook de outfits van de muzikanten: tijdens optredens stonden de vier in grijs kostuum met hun haar in een zijscheiding, achter een rij lessenaars met daarop elektronische apparatuur. Zo keerden ze zich af van de heersende trends: zowel van langharige hippies, als ruige punks. Hun houding wekte afschuw, blijkt uit de omschrijving van de groep als ‘Duitse wiskundigen die hun elektronische melodieën voorbij laten drijven als stukken afval op de vervuilde Rijn’

Desondanks zou Kraftwerk wereldhits hebben, met bijvoorbeeld ‘Autobahn’, ‘The Model’ en ‘Neon Lights’. Vooral indrukwekkend was de weerklank die ze bij collega’s vonden. Kraftwerk maakte ‘Europese’ muziek, voortbordurend op het werk van Europese componisten - zoals Stockhausen - en met behulp van in het eigen land ontwikkelde apparatuur, over Europese onderwerpen (‘Europe Endless’).

David Bowie, die Kraftwerk roemde als inspiratiebron en door hun naar Berlijn verhuisde, vernoemde het instrumentale nummer op Heroes naar Florian: ‘V-2 Schneider’; in vroege hiphop uit New York werden samples uit ‘The Robots’ gebruikt, en house uit Detroit zou zich later schatplichtig verklaren. Florian Schneider heeft de grote populariteit nog meegemaakt: in 2008 stapte hij uit de groep. Een reden voor zijn vertrek werd nooit gegeven. Daarna maakte Schneider nog eenmaal een muziekstuk, het milieubewuste ‘Stop Plastic Pollution’ (2015) - ‘Save the fish/ keep your planet clean’ - met daarin watergebubbel en een verrassend natuurlijke zangstem.