Tweede Kamer heeft tal van wensen bij de redding van KLM

Luchtvaart Minister Hoekstra verdedigde zijn miljardensteun voor KLM. De Tweede Kamer stelt daar bij elkaar wel honderd voorwaarden aan – al zaten er veel doublures bij.

De vaste Kamercommissie Financiën verzamelt zich in de Oude Zaal van de Tweede Kamer voor het debat over de steun aan KLM, met de ministers Hoekstra (links) en Van Nieuwenhuizen (midden).
De vaste Kamercommissie Financiën verzamelt zich in de Oude Zaal van de Tweede Kamer voor het debat over de steun aan KLM, met de ministers Hoekstra (links) en Van Nieuwenhuizen (midden). Foto Bart Maat/ANP

Zorg ervoor dat de miljarden aan KLM toekomen en „niet in de zakken van de Fransen” belanden. Gebruik deze crisis om de luchtvaart blijvend te beperken. Stel, nu KLM het zo zwaar heeft, de invoering van de vliegtaks nog even uit. Nee – voer die voorgenomen belasting voor luchtvaartmaatschappijen juist nú in, en voeg daar meteen een btw-heffing op kerosine aan toe. Vervang korte vluchten binnen Europa door treinreizen. Vergroot de greep van Nederland op KLM. En maak geen ruzie met de Fransen.

Bij het eerste debat over de reddingsoperatie voor KLM, op 24 april inderhaast door het kabinet aangekondigd, noemde de Tweede Kamer veel extra wensen en harde voorwaarden voor de voorgenomen miljardensteun. In een uur en twintig minuten somden de woordvoerders van twaalf Kamerfracties ruim honderd voorwaarden op – al zaten er veel doublures bij.

Zo noemden de meeste partijen ook de voorwaarden die al door de ministers Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) en Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur & Waterstaat, VVD) zelf waren geformuleerd. Zoals: geen uitkering van bonussen en dividend zolang KLM aan het staatsinfuus hangt. Het bedrijf moet grondig gereorganiseerd worden om de kosten te drukken en de winstgevendheid op te krikken. Daarbij zal het personeel – de grootverdieners in de directiekamer en de cockpits voorop – met minder salaris genoegen moeten nemen. Daarnaast moet KLM van het kabinet beter duurzaamheidsbeleid gaan voeren: grotere reductie van CO2, en minder nachtvluchten om geluidshinder tegen te gaan.

Milieuvriendelijke maatregelen

De enige partij die nadrukkelijk geen voorwaarden wil verbinden aan de reddingsactie is regeringspartij VVD. Volgens Kamerlid Roald van der Linde zou een „politieke wensenlijst” de concurrentiepositie van KLM verzwakken. „Het voortbestaan van KLM staat bij ons voorop.”

Bij de milieuvriendelijke maatregelen hebben enkele Kamerleden zeer specifieke aanvullende wensen. Zo pleiten onder meer de PvdA en D66 om ook de verspreiding van fijnstof door vervuilende vliegtuigen aan banden te leggen en wil de Partij voor de Dieren een verbod op het luchttransport van levende have.

Op sociaal en financieel gebied wenst de Kamer ook nog van alles. Van een minimale winstbelasting (GroenLinks) tot het beperken van flexcontracten (ChristenUnie), en van een verbod op al te grote afvloeiingsregelingen voor topmanagers (CDA) tot het intrekken van de winstuitkering over 2019 (PVV).

Lees ook: Hoe Nederland en Frankrijk hun eigen reddingsplan voor Air France-KLM opstelden

Naast de oproep tot nationalisatie van KLM (door SP en Van Haga) kwam het meest principiële voorstel van GroenLinks-woordvoerder Bart Snels. Gesteund door zijn collega’s van onder meer de PvdA en D66 pleit hij voor een zogeheten bail-in. Het principe is dat niet alleen de overheid – en dus de belastingbetaler – opdraait voor de noodsteun, waarvan de kosten voorlopig ruwweg worden geschat op 2 miljard tot 4 miljard euro. „Marktpartijen maken enorme winsten in goede tijden, maar moeten ook meebetalen aan de verliezen in slechte tijden”, zei Snels. Hij doelde op onder meer andere aandeelhouders dan de staat, leveranciers van brandstof en leasemaatschappijen waar KLM zijn vliegtuigen bestelt. Snels wil dat de inmiddels opgetuigde solidariteit bij reddingsacties voor de financiële sector nu ook voor KLM het uitgangspunt moeten zijn. Extra motivatie vond hij in een recente publicatie van nieuwswebsite Follow the money waarin wordt gesteld dat een groot deel van de overheidssteun juist in handen komt van oliehandelaren en belastingontwijkende leasebedrijven.

Rekening ook bij anderen leggen

Minister Hoekstra heeft veel begrip voor dit principe. „Het is op zich fair en verstandig om de rekening ook bij anderen neer te leggen, om de pijn te verdelen.” Maar hij wil zo’n bail-in niet als harde voorwaarde vooraf neerleggen. Het is volgens hem aan KLM zelf om hierover met partners en leveranciers in gesprek te gaan. „Dat zullen wij aanmoedigen.” Veelzeggend is dat hij een motie van GroenLinks hierover niet ‘ontraadt’ – wat betekent dat het kabinet ervoor openstaat.

Lees ook het interview met de voorzitter van de pilotenbond VNV: ‘De piloten alleen gaan KLM niet redden’

Het is niet te zeggen hoe hard alle eisen van de Tweede Kamer zijn. Instemming met de reddingsactie van KLM is nog lang niet aan de orde. Zolang de precieze omvang en inhoud van het steunpakket nog niet duidelijk zijn, ligt er nog geen concreet kabinetsvoorstel bij het parlement. Hoekstra en de KLM-directie hebben nog een lang onderhandelingsproces te gaan, met onder meer de banken en de vakbonden. De minister liet de Tweede Kamer weten dat er pas over enkele weken meer over te zeggen is. Terwijl de liquiditeitspositie van KLM zo verzwakt is dat het bedrijf zonder steun nog maar tot half juni vooruit kan.