Facebook maakt werk van toezicht op moderatiebeleid

Sociale media Wat mag je plaatsen op Facebook en Instagram? En wat niet? Een onafhankelijk orgaan krijgt het laatste woord. De eerste twintig leden zijn nu benoemd, onder wie een Nobelprijswinnaar en de oud-hoofdredacteur van The Guardian.

Facebooks beroepsorgaan is „niet de internetpolitie”, zegt een co-voorzitter
Facebooks beroepsorgaan is „niet de internetpolitie”, zegt een co-voorzitter Foto Bloomberg

Facebook-oprichter Mark Zuckerberg zal binnenkort niet langer het laatste woord hebben wat de honderden miljoenen gebruikers van zijn socialemediaplatformen wel en niet mogen plaatsen. Bestuurders, politici, journalisten, mensenrechtenactivisten, wetenschappers en rechters uit landen over de hele wereld behoren tot de woensdag bekendgemaakte eerste twintig leden van Facebooks nieuwe ‘Oversight Board’.

Dat is een onafhankelijk beroepsorgaan dat beslissingen over controversiële inhoud op Instagram en Facebook toetst aan interne regels, de vrijheid van meningsuiting en andere mensenrechten. Uitspraken zijn niet vrijblijvend. Nederland is (nog) niet vertegenwoordigd in het orgaan.

De raad telt prominente leden, onder wie activiste Tawakkul Karman, die in 2011 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg voor haar rol in demonstraties in Jemen, en Alan Rusbridger, oud-hoofdredacteur van de Britse krant The Guardian die de onthullingen van NSA-klokkenluider Edward Snowden plaatste.

Desinformatie

Net als elk sociaal medium worstelt Facebook al lang met de vraag wat gebruikers er mogen plaatsen. Sommige regels zijn duidelijk en laten weinig ruimte voor interpretatie: naakt mag niet. Andere vraagstukken hebben geen eenduidig antwoord. Wanneer is bijvoorbeeld desinformatie zo schadelijk dat verwijdering – en inperking van de vrijheid van meningsuiting – gerechtvaardigd is? Een zeer relevante vraag in de coronacrisis. Zuckerberg kondigde eind 2018 aan dat Facebook, sinds 2012 ook eigenaar van Instagram, niet alleen moet beslissen over zulke vraagstukken.

Lees ook: De vijf zwakke plekken van big tech

Dat leidde begin vorig jaar tot het eerste manifest van het Oversight Board, dat een definitief en bindend oordeel uit kan spreken over dit soort zaken. Snelle oordelen moet men niet verwachten, zei Michael McConnell, een van de vier co-voorzitters en advocaat bij het Hooggerechtshof in de VS, woensdag tijdens een persconferentie. „We zijn niet de internetpolitie, een groep die snel in actie komt. We oordelen in beroepsprocedures en zullen achteraf een weloverwogen blik werpen om zo rechtvaardige en neutrale besluiten te bevorderen.”

In de komende maanden worden de eerste zaken behandeld, aanvankelijk van gebruikers die het niet eens zijn met een beslissing die Facebook of Instagram maakten over hun berichten. Daarna buigt het orgaan zich ook over berichten waarvan anderen willen dat ze worden verwijderd. Facebook of Instagram kunnen ook zelf kwesties voorleggen.

Transparantie

Oordelen moeten tijdig opgevolgd worden, tenzij dat in strijd is met de wet. Transparantie is belangrijk, zei de Colombiaanse co-voorzitter Catalina Botero-Marino, decaan van de rechtenfaculteit van een universiteit in Bogotá, Colombia. „Alle besluiten worden gepubliceerd. Facebook moet publiekelijk reageren.” Jaarlijks wordt gerapporteerd of de platformen zich aan de afspraken houden en uitspraken verwerken in hun beleid.

Facebook stak 120 miljoen euro in een fonds, om het Oversight Board zeker zes jaar draaiende te houden. Ook beloofde het steun op langere termijn. Cruciaal wordt over welke van de vele duizenden verwachte zaken wordt beslist. Daarvoor komt een speciale commissie, zei McConnell, die zaken selecteert op basis van impact op de meeste gebruikers of de gevolgen voor het beleid van Facebook.

De komende maanden wordt het bestuur aangevuld met nog eens twintig parttime leden, die allen een marktconforme vergoeding krijgen.

Gezondheidscrisis

Het Oversight Board moet zo divers mogelijk worden, zodat ieder perspectief gewogen kan worden in de besluiten. Ook landen als Kameroen, Ghana en Pakistan zijn vertegenwoordigd. Een kwart van de leden komt uit de VS. De zoektocht naar de overige leden zal nog minstens de rest van het jaar duren. Nederland is vooralsnog niet vertegenwoordigd.

„Sociale media helpen ons om ook tijdens deze gezondheidscrisis om verbonden te blijven”, zei Helle Thorning-Schmidt, een van de co-voorzitters en de eerste vrouwelijke premier van Denemarken. „Maar het is ook duidelijk dat er nadelen zijn aan sociale media en dat ze in staat zijn om boodschappen te verspreiden die hatelijk, schadelijk of misleidend zijn. Tot nu toe werden de moeilijkste beslissingen over zulke inhoud overgelaten aan Facebook, en uiteindelijk aan Mark Zuckerberg. Dat Facebook dat loslaat, vind ik een enorme stap.”