Analyse

Er mag meer, maar alleen als het kan

Versoepelingen Het versoepelen van de beperkingen gaat opeens veel sneller dan verwacht. Maar Rutte gaf er wel een flinke „winstwaarschuwing” bij.

Premier Mark Rutte en Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) tijdens een persconferentie, 6 mei.
Premier Mark Rutte en Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) tijdens een persconferentie, 6 mei. Foto Bart Maat/ ANP

„Als het kan.” Premier Rutte (VVD) herhaalde die drie woorden woensdagavond steeds weer tijdens een persconferentie over de aangekondigde versoepeling van de coronarestricties. De komende maanden gaan de nu gesloten deuren van kapperszaken, middelbare scholen, restaurants en musea weer gefaseerd open. Maar als het misgaat, kunnen ze ook weer dicht.

Een grote disclaimer dus, een „winstwaarschuwing” in de woorden van Rutte. Maar hij kondigde woensdag dan ook een fundamentele omslag aan in het coronabeleid. Eentje die perspectief biedt, maar niet zonder risico is. „Het verspreidingsrisico neemt onvermijdelijk toe met elke versoepeling”, zei Rutte. Het stappenplan werkt alleen „als iedereen zich verstandig blijft gedragen”. Zo legde het kabinet de verantwoordelijkheid voor een succesvolle afloop voor een groot deel bij de samenleving.

Lees ook: Openbaar vervoer nog niet bedoeld voor plezierritjes

Blijf thuis, klonk het de afgelopen maanden steeds. Die voorzichtigheid leidde tot vrijheidsbeperkende maatregelen die ongekend zijn voor Nederland buiten oorlogstijd. Nu zegt het kabinet: blijf thuis bij klachten. Er is geen behoefte aan „flinkdoenerij”, aldus minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). Een versoepeling dus, maar geen volledige, want de boodschap is nu ook om „drukte te vermijden”. Hoe dan ook: er mag opeens veel meer. Zelfs in verpleeghuizen. Het bezoekverbod wordt in eerste instantie opgeheven voor 25 verpleeghuizen. Als de proef bevalt, volgt er meer. Alleen verpleeghuizen die vrij zijn van besmettingen en waar het personeel akkoord is komen in aanmerking.

Om de verspreiding van het virus in kaart te kunnen brengen, kan iedereen met ziekteverschijnselen zich vanaf 1 juni laten testen, beloofde De Jonge. Tot die tijd wordt de groep mensen die getest kan worden groter, naarmate meer sectoren heropenen. Gaat het te snel? Volgens minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zijn we „in control”. „De uitbraakfase is voorbij.” Voorlopig is er een daling van besmettingen, gebruik van IC-capaciteit en doden en de verwachting is dat dit de komende weken doorzet, ondanks de eerste versoepelingen. Wat er op 1 juni gebeurt, wanneer ook terrassen en strandtenten onder voorwaarden weer open mogen, is een ander verhaal. „Een spannender moment”, zoals De Jonge het noemde.

Contactonderzoek

In de eerste weken, toen het coronavirus Nederland overrompelde, steunde het kabinet bijna volledig op de adviezen van de wetenschappers van het Outbreak Management Team (OMT). Die formuleerden voorwaarden voor een eventuele versoepeling. Een daarvan is dat het reproductiegetal, het aantal mensen dat besmet raakt door één coronapatiënt, onder de 1 moet liggen. Dat is in Nederland het geval. Ook de druk op de ziekenhuizen is beheersbaar geworden. Maar aan een derde voorwaarde, grootschalig bronnen- en contactonderzoek, kan nog steeds niet worden voldaan.

Ondanks dat niet aan alle voorwaarden is voldaan, stelt het OMT dat het vrijgeven van contactberoepen een beperkt effect heeft op verspreiding van het virus, net als de eerder aangekondigde heropening van basisscholen.

Lees ook: Welke andere maatregelen of versoepelingen werden er de afgelopen twee maanden doorgevoerd?

Maar over de maatregelen die vanaf 1 juni ingaan, heeft het kabinet nog geen advies ingewonnen bij het OMT. Het tekent de fase waarin Nederland zich nu bevindt. Nu de verspreiding van het virus beheersbaar is, is er ruimte voor andere vragen. Die gaan over economie en over de maatschappij, en vragen om politieke antwoorden. Het kabinet laat zich sinds kort daarom ook breder adviseren. Woensdag kondigde Rutte aan dat het eerste advies dat is aangevraagd gaat over verspreid werken, om te voorkomen dat het straks drukker wordt op de wegen en in het openbaar vervoer.

„Het belangrijkste zijn wijzelf”, zei de premier. Hij riep kinderen op te fietsen, ook als ze verder van school wonen. „Ook als het regent, want dat wordt het nieuwe Nederland.” Rutte zei zich goed te realiseren dat het stappenplan sommigen zal teleurstellen, en anderen juist blij maakt. Dat kerken voorlopig maar heel beperkt open kunnen is ook voor hem „als gelovige” vervelend. Maar het moet wel. „Het virus is graag op plekken waar mensen luid zingen, zoals een kerk of bij een concert.” Aan bedrijven die pas laat open mogen, beloofde hij wel extra steun.

Mondkapjes in het ov, wetenschappers over de versoepeling Pagina 2-4