De coronacrisis hakt erin bij de Groningse culturele sector

Groningse cultuursector Het Groninger Museum zal niet zo snel failliet gaan, maar hoe zit het met de circa veertig andere culturele instellingen in Groningen?

Een marathon die twee meter voor de finish wordt afgeblazen. Zo ervoer Harmen van der Hoek, zakelijk directeur van het Noord Nederlands Toneel (NNT) en dansgezelschap Club Guy & Roni, de coronamaatregelen. Een dag na de persconferentie van premier Mark Rutte, half maart, zou de voorstelling Before/After in première gaan. „Het productieteam had er anderhalf jaar aan gewerkt, de spelers twee maanden gerepeteerd, veertig man moesten de volgende avond op het toneel staan”, zegt Van der Hoek. „Die première ging niet door en dat had een enorme impact.”

Een dag later speelden ze de première toch. Zonder publiek, maar voor een filmcrew met negen camera’s. „We hebben toen de hele voorstelling opgenomen om het later te kunnen hernemen”, zegt Van der Hoek. Uiteindelijk kwam de reprise vorige week. Online en in aangepaste vorm. Afgelopen weekend keken 10.000 unieke bezoekers naar de voorstelling. „Een verrassing, maar online voorstellingen gaan onze inkomsten niet compenseren.” Van de 10.000 bezoekers kwamen zo’n 110 vrijwillige donaties binnen.

In Groningen is kunst en cultuur altijd dichtbij. Bij aankomst met de trein ontkomt niemand aan de iconische architectuur van het Groninger Museum. In de theaters en poppodia zijn het hele jaar festivals en evenementen: van wereldwijde popmuziek op Eurosonic tot theater van jong talent op het Jonge Hartenfestival. De gemeente subsidieert ruim veertig culturele instellingen, voor jaarlijks ongeveer 40 miljoen euro. Ook de provincie investeert ruim 11 miljoen euro in cultuur.

Maar de coronacrisis hakt erin bij de Groningse culturele sector. Tot 1 juli hebben de culturele instellingen een tekort van ongeveer 3,5 miljoen euro, zegt een gemeentewoordvoerder. Dat is een netto tekort, waarvan de niet-gemaakte kosten al zijn afgetrokken. Hoe overleven de Groningse instellingen de coronacrisis?

Illustratie Kamagurka

Too big to fail

Het Groninger Museum is al begonnen met de voorbereidingen op de anderhalvemetersamenleving, zegt directeur Andreas Blühm. Begin oktober opent de blockbuster-expositie van de Rolling Stones. Om die soepel te laten verlopen, denkt het museum aan langere openingstijden, grotere oppervlaktes en looproutes. En geen garderobe, audiotours of aanraakschermen.

Volgens Blühm verliest het museum wekelijks 50.000 euro aan inkomsten, op een jaarbegroting van zo’n 9 miljoen euro. Daarvan komt de helft van subsidies van de gemeente (3,7 miljoen) en de provincie (900.000 euro). Toch maakt Blühm zich geen zorgen over het voortbestaan van het museum: „Failliet kunnen we eigenlijk niet gaan, wij zijn too big to fail voor Groningen.”

Met de regelingen van de overheid, de al verstrekte subsidies en de voorschotten van de Museumjaarkaart en de Bankgiroloterij kunnen de vaste lasten worden betaald. Wel blijft de positie van nieuwe curator nog even vacant. Al met al valt corona in een gunstige periode. „In de zomer hebben we altijd minder publiek”, zegt Blühm, wiens museum jaarlijks door zo’n 200.000 mensen bezocht wordt.

Kritieker is het bij het instellingen die afhankelijk zijn van schoolklassen, zoals GRID, het kleinste museum van de stad. Het grafisch museum krijgt op een begroting van 260.000 euro in totaal 37.000 euro van de gemeente en provincie. Onder de jaarlijkse 15.000 bezoekers zijn veel schoolklassen, die workshops komen doen. „Dat komt voor de zomer niet meer op gang”, zegt directeur Fronique Oosterhof. Voorlopig overleeft het museum de crisis, maar met hulp van de eigen reserves.

Datzelfde geldt voor theatergroep De Steeg, die educatieve voorstellingen maakt voor jongeren. Alles ligt stil, maar de gevolgen zijn te overzien. Subsidies zijn verstrekt en de gemeente schort de huur op. „De vraag is vooral hoe belangrijk scholen kunst en cultuur blijven vinden na de zomer”, zegt artistiek leider Karin Noeken.

Na een jaar voorbereiding viel Noorderzon, het jaarlijkse muziek- en theaterfestival dat in augustus 135.000 bezoekers trekt, in een paar weken als een ui uit elkaar. „Eerst viel het internationale programma weg, vanwege de intercontinentale vluchten”, zegt directeur Femke Eerland. „Daarna de Europese acts, omdat ze niet konden bevestigen of ze mochten komen.” Nadat het kabinet met de mededeling was gekomen dat vergunde evenementen niet doorgaan tot september was het klaar voor Noorderzon.

Het festival verwacht dat de Groningers volgend jaar weer naar de concerten in het Noorderplantsoen kunnen luisteren. Maar Eerland maakt zich wel zorgen. „De cultuurnota voor de komende vier jaar wordt nu geschreven”, zegt Eerland. „Bezuinigen liggen op de loer. Veel collega’s in de stad waar wij mee samenwerken, hebben het echt moeilijk nu.”

Lees ook: Gemeenten: we kunnen niet alle cultuurinstellingen redden

Van danszaal naar foodhal

Culturele instellingen die jaarlijks op een vaste subsidie kunnen rekenen, overleven het wel, zeggen ze. Dankzij de overheidsregelingen kunnen ze personeel doorbetalen. Waar mogelijk probeert NNT/Club Guy & Roni zelfs de freelancers door te betalen. „We willen kleine privé-drama’s voorkomen”, zegt zakelijk directeur Van der Hoek. En met de gemeente Groningen hebben de gesubsidieerde instellingen goed contact.

Chris Garrit, oud-nachtburgemeester, ervaart dat anders. „Ik heb nog geen enkel telefoontje van de gemeente gehad”, zegt de man achter evenementenlocatie EM2. „Wij maken cultuur, ons gebouw is een stadspodium waar duizenden Groningers even lol hebben, maar helaas wordt er alleen naar subsidiepartijen gekeken. Voor de coronacrisis was de agenda helemaal vol, nu komt er geen minicent meer binnen.” De evenementenlocatie ontvangt geen subsidie en breidde de zaal net uit van 800 mensen naar 1.100.

EM2 overleeft het wel, daar heeft Garrit al wat op verzonnen. EM2 wordt een „foodhal drive-by”: lokaal geproduceerde producten die mensen kunnen afhalen met de auto. Maar Garrit ziet collega’s in de culturele sector in de problemen komen. „Een belangrijk gedeelte van het culturele ecosysteem wordt vakkundig weggevaagd.” Hij doelt op de vele zelfstandigen in de culturele sector, zoals fotografen en decorbouwers, die nu ander werk moeten zoeken.

Ook Élénie Wagner van het interdisciplinaire kunstcollectief Zuhause kijkt gespannen naar de toekomst. Dit jaar moest Zuhause gaan doorbreken met de eerste landelijke tour sinds hun oprichting in 2017. Dat gaat niet door en het is wachten op duidelijkheid. „We hopen op hulp van de gemeente, ze willen dat we overleven”, zegt de zangeres, wier collectief voor 80 procent afhankelijk is van subsidies, maar deze niet structureel ontvangt. „Daarvoor zijn we nog te klein.” De huur opschorten wil ze niet. „Dat is enkel uitstel van schulden, zonder dat we weten wat er vanaf januari gebeurt.”

Voor nu is het vooral afwachten hoe de theaterwereld eruitziet over een paar maanden. „Ik heb dit vak gekozen omdat het dichtbij is. Met aanraking, oogcontact, geuren om je heen en het kippenvel van degene naast je”, zegt Wagner. En de toekomst? „Natuurlijk verzinnen we wel wat, we zijn kunstenaars.”