Transplantaties van organen gekelderd

Orgaandonatie Transplantatieartsen maken zich grote zorgen over de sterke terugloop van het aantal donoren sinds de corona-uitbraak. „Dit zal tot extra sterfte leiden.”

Het aantal donaties loopt sinds maart terug. Foto iStock
Het aantal donaties loopt sinds maart terug. Foto iStock

Het aantal uitgevoerde orgaantransplantaties is sinds het uitbreken van de coronacrisis scherp gedaald. Zo vonden in april meer dan zestig procent minder orgaantransplantaties na overlijden plaats in de Nederlandse ziekenhuizen dan in dezelfde periode vorig jaar, blijkt uit cijfers van de Nederlandse Transplantatie Stichting. Een van de mogelijke verklaringen is het grote aantal Covid 19-patiënten op de IC’s, van wie de organen niet gebruikt kunnen worden voor transplantaties.

Het totaal aantal transplantaties daalde vorige maand naar 29, tegenover 129 in april vorig jaar. Dit cijfer is inclusief transplantaties met levende donoren, die door het stopzetten van de ‘planbare zorg’ na de uitbraak nu helemaal niet konden plaatsvinden.

Normaal vinden elke maand zo’n 40 nier- en leverdonaties bij leven plaats, naast zo’n 80 post-mortale transplantaties. Doneren bij leven gebeurt bijvoorbeeld door familieleden die een dierbare willen helpen.

Ziekenhuizen worden gemeden door corona en dus zijn er minder donoren

De verklaring voor de scherpe daling van de post-mortale orgaantransplantaties is niet dat de druk op de ziekenhuizen te groot was, zegt Niels van der Kaaij, bestuurslid van de Nederlandse Transplantatie Vereniging. Orgaandonaties vinden altijd plaats op de intensive cares, die de afgelopen weken vooral bezet werden door coronapatiënten.

Toch heeft Van der Kaaij „onvoldoende aanwijzingen” dat de druk op de IC's voor minder donaties zorgde. Wel zagen de ziekenhuizen een sterke afname van het aantal geschikte donoren op de IC's. „We weten niet helemaal zeker hoe dat komt, maar er moet een relatie met de coronacrisis zijn.”

Normaal gesproken is orgaandonatie het meest kansrijk als een patiënt in het ziekenhuis overlijdt en de organen zo snel mogelijk getransplanteerd kunnen worden. Artsen denken dat het aantal donoren is gedaald omdat veel patiënten het ziekenhuis sinds corona hebben gemeden. Cardiologen zagen een sterke daling van patiënten dat zich met ernstige hartproblemen meldt en ook de artsen op de spoedeisende hulp hadden het opvallend rustig. Dat heeft rechtstreeks gevolgen voor het aantal orgaandonaties, zegt Van der Kaaij. „Als mensen thuis of in de ambulance overlijden wordt de donatievraag niet meer gesteld. Dan is het te laat.”

Lees ook: ‘Nieuw uitstel van de overige zorg kost te veel levens

Hoeveel minder transplantaties er konden plaatsvinden doordat donoren Covid-19 hadden is niet bekend. Wel moesten ziekenhuizen de „moeilijke beslissing” nemen dat geen enkele coronapatiënt orgaandonor kon zijn, zegt Van der Kaaij.

„De berichten over of dit veilig was waren te tegenstrijdig. Je wil niet dat een ontvangende patiënt via de orgaandonor corona krijgt en komt te overlijden.”

Onder artsen is discussie over hoe bruikbaar organen van Covid-patiënten nog zijn. Dat de vaak ernstig beschadigde longen niet meer geschikt zijn voor donatie is volgens Van der Kaaij helder. „Maar of je het hart, de lever of nieren nog kunt gebruiken weten we eigenlijk niet goed.” Covid-patiënten zelf kunnen in principe wel een orgaan gedoneerd krijgen, mits ze voldoende hersteld zijn.

Artsen vrezen dat het tekort aan donoren tot meer sterfte zal leiden, zegt Van der Kaaij. De ‘wachtlijstmortaliteit’, zoals de sterfte wordt genoemd voor patiënten voor wie geen orgaan is, ligt in Nederland bij long- en hartpatiënten nu al respectievelijk rond de 10 procent en de 13 procent. „Deze crisis zal niet twee of drie maanden duren dus we maken ons echt zorgen dat dit tot extra sterfte zal leiden.”