In Polen kan na Duitse uitspraak vlag uit

Europese rechtspraak De uitspraak van het Hof in Karlsruhe heeft niet alleen gevolgen voor de eurozone, maar ook voor het rechtssysteem in de EU.

De Poolse staatssecretaris Sebastian Kaleta. Polen kreeg al drie keer een terechtwijzing van het Europees Hof.
De Poolse staatssecretaris Sebastian Kaleta. Polen kreeg al drie keer een terechtwijzing van het Europees Hof. Foto Wojciech Olkusnik EPA

De uitspraak van het Constitutioneel Hof in Karlsruhe over de Europese Centrale Bank (ECB) dinsdag reikt verder dan de eurozone. De gevolgen voor het rechtssysteem in de EU kunnen zeker zo groot zijn, waarschuwen juristen.

Dat het gerespecteerde Duitse Hof het Europese Hof „een onverantwoorde manier van handelen” verwijt „zal men in Polen en Hongarije met een zekere tevredenheid ter kennis hebben genomen”, schrijft het wetenschappelijke juristenblog Verfassungsblog. „Daar zal het nu nóg makkelijker worden om zich aan ongewenste oordelen uit Luxemburg te onttrekken.” Het Europese Hof in Luxemburg is de hoogste rechter in de EU.

Op het gebied van geldpolitiek zal het vonnis van het Duitse Hof vermoedelijk snel vervliegen, aldus het blog. „Maar voor andere terreinen en andere lidstaten heeft het – onnodig – een doos van Pandora geopend.”

Recent oordeelde het Europese Hof dat Polen, Hongarije en Tsjechië vluchtelingen asiel moeten verlenen. En het heeft Polen al drie keer terechtgewezen voor het beschadigen van de rechtsstaat. Als Duitslands hoogste rechters kunnen stellen dat het Europese Hof zijn bevoegdheden te buiten is gegaan, wat weerhoudt die in andere lidstaten daar dan van? Lidstaten waar politici hun Constitutioneel Hof met politieke vrienden hebben gevuld.

Het Europese rechtssysteem wordt hierdoor verzwakt, analyseerde rechter Joachim Wieland van het Constitutioneel Hof van Noordrijn-Westfalen meteen na de uitspraak op televisie. De gehoorzaamheid aan de Europese rechtspraak zal erdoor ondermijnd worden, meent hij.

De uitspraak van het Duitse Hof is „een ramp vanuit het perspectief van de Europese integratie”, twitterde directeur Henrik Enderlein van denktank Jacques Delors Institute in Berlijn. „Het signaal van een nationaal Hof dat een oordeel van het Europese Hof ‘niet begrijpelijk’ is en zijn bevoegdheden te buiten gaat, is een zware klap voor de EU.”

In Warschau kan de vlag nu uit. De Poolse regering roept al jaren dat oordelen van het Europese Hof haar soevereiniteit ondermijnen. Staatssecretaris Sebastian Kaleta (Justitie), van de conservatief-nationalistische regeringspartij PiS, zei dinsdag op een persconferentie dat het oordeel in Karlsruhe „bewijst dat de Poolse regering in het geschil over de hervorming van de Poolse rechterlijke macht gelijk heeft”.

Het Hof in Luxemburg oordeelde vorige maand nog dat Polen per direct de tuchtkamer van de Hoge Raad, waarmee het rechters wil disciplineren, moet stilleggen. Polen heeft tot vrijdag om op dat (interim-)vonnis te reageren. De Duitse uitspraak maakt het eenvoudiger het oordeel uit Luxemburg te verwerpen.

„In Polen kan het kopieerapparaat nu aan”, zegt Kees Sterk, de voorzitter van het Europese netwerk van Raden voor de Rechtspraak. Die organisatie staat op het punt om de Poolse Raad voor de Rechtspraak te royeren als lid, omdat juist dat orgaan door PiS is overgenomen en alleen rechters op cruciale posities benoemt die loyaal zijn aan het bewind. „Polen krijgt hiermee een legitimatie in de schoot geworpen. En door niemand minder dan het Duitse Constitutioneel Hof.”

De financieel expert van de Groenen in de Bondsdag, Sven Giegold, noemt het oordeel om een andere reden „brandgevaarlijk”: de rechters in Karlsruhe zouden hiermee de mogelijkheden van een gemeenschappelijke Europese geldpolitiek hebben ingeperkt.

Maar Otto Fricke, financieel deskundige van de Bondsdagfractie van de liberale FDP, relativeert de opwinding over het vonnis. Het is, zegt hij aan de telefoon, geen oorlogsverklaring aan het Europese Hof. „Het Constitutioneel Hof zegt niet dat het opkopen van staatsleningen niet legaal is, maar: als jullie niet binnen de komende drie maanden echt uitleggen hoe jullie tot je beslissingen komen, dan moet de Bundesbank met zijn zetel in de ECB zeggen – en uiteindelijk ook de regering en het parlement – we doen niet meer mee. Het gaat om de manier waarop de ECB zijn beslissingen neemt, niet om de inhoud van de beslissing.”

Fricke erkent het risico dat Polen en Hongarije met de uitspraak uit Karlsruhe aan de haal zullen gaan. „Maar het Duitse Constitutioneel Hof kan uit angst daarvoor toch niet toelaten dat de eigen Grondwet geschonden wordt?”