Analyse

De EU probeert de leiding te nemen in de strijd tegen Covid

Fundraiser Terwijl de VS en China in de clinch liggen over de herkomst van het virus, heeft Europa samen met Japan en Canada geld ingezameld voor de ontwikkeling van een vaccin. Dat is meer dan een pr-stunt.

Onder leiding van de Europese Commissie brachten veertig landen, verschillende organisaties en individuen maandag 7,4 miljard euro bij elkaar voor de ontwikkeling van een vaccin. De VS en Rusland deden niet mee.
Onder leiding van de Europese Commissie brachten veertig landen, verschillende organisaties en individuen maandag 7,4 miljard euro bij elkaar voor de ontwikkeling van een vaccin. De VS en Rusland deden niet mee. Foto Stephanie Lecocq/EPA

Het waren er heel wat en ze hadden aardig wat te besteden, de wereldleiders die deelnamen aan de virtuele wereldwijde ‘fundraiser’ voor de ontwikkeling van een coronavaccin. Onder leiding van EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen brachten ze maandag in drie uur tijd 7,4 miljard euro bij elkaar – net niet de beoogde 7,5 miljard.

Von der Leyen stortte namens de commissie 1,4 miljard. Frankrijk 1,5 miljard. Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Saoedi-Arabië en Canada legden rond 500 miljoen op tafel. Japan bijna 800 miljoen en Nederland 192 miljoen. In totaal droegen veertig landen, organisaties en individuen bij. Zo was zangeres Madonna goed voor 1 miljoen. De opbrengst is voor de ontwikkeling van een vaccin, een Covid-19-medicijn en de productie van testen.

Om te voorkomen dat Von der Leyen met een schamel bedrag onderuit zou gaan, was de sessie goed voorbereid. Bovendien mochten landen geld gebruiken dat ze al sinds januari aan Covid-19 hebben besteed of ervoor hebben vrijgemaakt. Toch was de inzamelingsactie meer dan een fijn pr-moment voor de Commissievoorzitter; het was een geopolitiek gebaar met een opvallende rol voor Europa.

Amerikaanse stoel bleef leeg

De actie was georganiseerd door de EU, een handvol grote Europese landen plus Canada en Japan. Ze werden gesteund door de club van rijke landen, G20, die dit jaar wordt geleid door Saoedi-Arabië. China stuurde een ambassadeur en doneerde 42 miljoen. Rusland deed niet mee. Het Witte Huis was bewust afwezig. De VS zeiden het initiatief te steunen, maar vonden dat ze via andere wegen al genoeg deden tegen het coronavirus.

In het pré-Trump-tijdperk zouden de VS bij een actie als deze altijd voorop hebben gelopen. Nu bleef de Amerikaanse stoel leeg. In plaats van bij een multilaterale fundraiser leiderschap te tonen, kwamen de VS de afgelopen dagen onophoudelijk in het nieuws door de confrontatie te zoeken met China over de herkomst van het virus.

Europa probeerde ondertussen juist vorm te geven aan een soort coalition of the willing voor multilaterale samenwerking. Terwijl de VS, China en Rusland elkaar in de Veiligheidsraad blokkeren en de VS onder Trump patriottisme vóór globalisme stelt, is er wel geopperd om gelegenheidscoalities te vormen van – bij voorkeur democratische – landen die wél iets zien in mondiale samenwerking. Het vaccin is zeer geschikt voor zo’n aanpak. Samenwerking leidt mogelijk sneller tot doorbraken, is van belang bij de grootschalige productie van een vaccin en noodzakelijk om de distributie ervan te waarborgen.

7,5 miljard vaccins

Covid-19, zeggen wetenschappers, kan alleen met een grootschalig mondiaal vaccinatieprogramma bedwongen worden. Dat betekent in theorie de productie van zo’n 7,5 miljard vaccins. „Niemand is veilig, totdat iedereen veilig is”, zeggen ze bij de WHO. Het geld dat in Brussel bijeen werd gebracht moet leiden tot de gelijkwaardige verspreiding van het vaccin. Bij eerdere virusuitbraken zorgden de rijke landen goed voor zichzelf en mochten arme landen achteraan aansluiten.

Voorlopig is nog de vraag hoe een faire distributie betaald en georganiseerd zal worden. De WHO is een hoofdzakelijk adviserend orgaan dat wordt gemangeld in de strijd tussen Washington en Beijing. Gavi, opgericht in 2000, is een publiek/private organisatie die gespecialiseerd is in het immuniseren in arme landen. Er is ook nog Cepi, een organisatie die de ontwikkeling van vaccins financiert en daarvoor publiek en privaat geld inzet. Maar in dit hele cluster ontbreekt één centrale instantie die beslissingen kan nemen – een machtscentrum.

De leiders van de organiserende landen achter de fundraiser schreven in een gezamenlijke open brief in elk geval dat het vaccin publiek goed moet worden. „Als we een vaccin kunnen ontwikkelen dat geproduceerd wordt door de wereld voor de wereld, wordt dit uniek publiek goed van de 21ste eeuw.”